Kardinaal-nepoot

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paus Leo X met op de achtergrond twee neven die benoemd werden tot kardinaal-nepoot: Giulio de' Medici (werd paus Clemens VII; l) en Luigi de' Rossi

Een kardinaal-nepoot, of kardinaal-neef (Latijn: cardinalis nepos) was een kardinaal, die gepromoveerd werd door een paus, die ofwel een oom, dan wel een directe bloedverwant was.

Het begrip nepotisme (Latijn: nepos = neef) vond zijn oorsprong in deze praktijk. Deze vorm van begunstiging - door velen gezien als corruptie - binnen de rooms-katholieke Kerk zou beëindigd worden door de bul Romanum Decet Pontificem, uitgevaardigd door paus Innocentius XII in 1692.[1]

Het begin[bewerken]

Op 13 april 1059 werd per pauselijke bul In Nomine Domini door paus Nicolaas II bepaald, dat de kardinaal-bisschoppen de enige keuzeheren zouden zijn voor een nieuwe paus, daarin bijgestaan door en met de toestemming van de kardinaal-diakens, kardinaal-priesters, leken en de keizer van het Heilig Roomse Rijk.[2] Hiermee werd een duidelijke aanzet gegeven tot de positie van kardinalen binnen de kerkelijke hiërarchie, want naast de pauskeuze werden ook in deze bul grotere bevoegdheden aan de kardinalen gegeven in de periode van de sede vacante, de periode zonder paus.

Pauselijke familie
B Benedikt VIII.jpg B Johannes XIX.jpg Benoit IX.jpg
Benedictus VIII Johannes XIX Benedictus IX
(Paus: 1012-1024) (Paus: 1024-1032) (Paus: 1032-1048)[3]

Het was in die periode, dat de eerste uiting van nepotisme binnen de kerk zichtbaar werd. Paus Benedictus VIII benoemde Lotarius tot de eerste kardinaal-nepoot, en benoemde vervolgens zijn broer (die na hem paus Johannes XIX werd) en zijn neef Theophylactus (de latere paus Benedictus IX) tot kardinaal-diaken. Dat dit soort bevoordelingen gedoemd was tot misstanden kwam al naar voren bij de benoeming van de laatstgenoemde neef van Benedictus VIII; Theophylactus was op zijn hoogst 12 toen hij al het ambt toebedeeld kreeg van bisschop-deken.[4]

Het benoemen van eigen familieleden kwam voort uit het vergroten van de familiebelangen, niet alleen binnen de pauselijke, maar ook in andere gebieden, waar de kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders naast de kerkelijke macht ook de wereldlijke macht uitoefenden. Een evenzo belangrijke overweging was de vertrouwensrol die familieleden bij de paus vervulden. In de roerige tijden van de late Middeleeuwen speelden de verschillende facties in de kerk, gesteund door de verschillende vorstenhuizen, een belangrijke rol. Vooral de invloed van de keizer van het Heilige Roomse Rijk speelde daarbij een cruciale rol.

Het verzet tegen die invloed resulteerde in de Investituurstrijd, waarbij paus Gregorius VII een belangrijke rol speelde door zich kritisch uit te laten over de inmenging van de keizer inzake de pauskeuze. Hierop volgde een conflict, waarbij de keizer een tegenpaus benoemde en de Gregorius uit Rome verdreef. Het onderstreepte het belang van de steun aan de paus door o.a. het pauselijk hof en door de oprichting van het College van Kardinalen in 1130 groeide de betekenis van deze kerkelijke leiders verder uit.

Paus Clemens VI
Paus Paulus III met Allessandro Farnese (l) en Ottavio Farnese (r)

De Babylonische ballingschap der pausen (1309-1376) bevestigde opnieuw hoe belangrijk bondgenoten waren voor de paus en een van de pausen die resideerde in Avignon tijdens deze ballingschap, paus Clemens VI (1342-1352), gaf op grote schaal invulling aan het begrip kardinaal-nepoot: vlak na zijn benoeming tot paus werden zes neven tot kardinaal benoemd, met een paar jaar later nog drie benoemingen. Onder hen de latere paus Gregorius XI.

Hoewel bij de aanloop van de pauskeuze in 1464 — waarbij uiteindelijk paus Paulus II gekozen zou worden — werd besloten om onder andere het aantal te benoemen kardinaal-neven tot één per pontificaat te reduceren om zodoende de macht van het College van kardinalen te versterken, weerhield dat de volgende pausen niet het nepotisme op grote schaal te continueren; Paulus III begunstigde zijn kleinzoon Alessandro Farnese –lid van het Huis Farnese en broer van Ottavio Farnese, de echtgenoot van Margaretha van Parma- en benoemde zijn 15-jarige kleinzoon Ranuccio Farnese eveneens tot kardinaal op Sicilië. Paulus IV liet in feite het gehele bestuur over aan zijn kardinaal-neef, Carlo Carafa, die beschuldigd werd van het uitgeven van pauselijke gelden aan zijn maîtresse; Paulus IV nam hem echter in bescherming.

Officiële erkenning kardinaal-nepoot 1566[bewerken]

Lijst van kardinaal-nepoten die paus werden[bewerken]

11e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
B Benedikt VIII.jpg Benedictus VIII Giovanni Johannes XIX B Johannes XIX.jpg
Theophylactus Benedictus IX Benoit IX.jpg
12e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
Honorius II Corrado de Suburra Anastasius IV B Anastasius IV.jpg
B Clemens III.jpg Clemens III Lotario de' Conti Innocentius III Innozenz3.jpg
Innozenz3.jpg Innocentius III Ugolino dei Conti di Segni Gregorius IX Gregory IX bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg
13e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
Gregory IX bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg Gregorius IX Rinaldo di Jenne Alexander IV B Alexander IV.jpg
Emblem of the Papacy SE.svg Innocentius IV Ottobuono Fieschi dei Conti Adrianus V Papa Adriano V.jpg
14e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
John22.jpg Johannes XXII IV Jacques Fournier Benedictus XII Benedikt XII1.png
Clemens VI.png Clemens VI Pierre-Roger de Beaufort Gregorius XI PopeGregoryXI.jpg
15e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
Gregory XII.jpg Gregorius XII Gabriele Condulmer Eugenius IV Portrait du pape Eugène IV.jpg
Portrait du pape Eugène IV.jpg Eugenius IV Pietro Barbo Paulus II Paul II.JPG
Calixtus III.jpg Calixtus III Rodrigo Borja Alexander VI Alexander VI - Pinturicchio detail.jpg
Pintoricchio 012.jpg Pius II Francesco Piccolomini Pius III Pius III, Nordisk familjebok.png
Sixtus IV.png Sixtus IV Giuliano della Rovere Julius II Pope Julius II.jpg
Innocent VIII.JPG Innocentius VIII Giovanni de' Medici Leo X Pope-leo10.jpg
16e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
Pope-leo10.jpg Leo X Giulio de' Medici Clemens VII Clement VII. Sebastiano del Piombo. c.1531..jpg
17e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
Clement X.jpg Clemens X Vincenzo Maria Orsini Benedictus XIII PopebenedictXIII.jpg
18e eeuw Paus Kardinaal-nepoot Gekozen naam
Popepiusvi.jpg Pius VI Barnaba Chiaramonti Pius VII Hw-pius7.jpg
Noten
  1. Deze bul moet niet verward worden met de bul Decet Romanum Pontificem uit 1521, waarmee paus Leo X Maarten Luther excommuniceerde.
  2. Het algemeen kiesrecht voor kardinalen werd in 1084 ingevoerd.
  3. Verdreven in 1044, opnieuw erkend 1045 maar in hetzelfde jaar weer afgetreden, waarschijnlijk om te trouwen. Weer paus van 1047 tot aan zijn dood.
  4. Benedictus VIII leefde tot 1024, Theophylactus werd in 1012 geboren.

Externe links