Karel van Mander

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Karel van Mander, uit zijn Schilder-boeck

Karel of Carel van Mander (Meulebeke, mei 1548Amsterdam, 11 september 1606) was een kunstschilder en schrijver van Vlaamse afkomst.

Biografie[bewerken]

De eerste leermeester van Karel van Mander, aangebracht door zijn ouders, was Lucas d'Heere, hun wegen scheidden echter vrij snel doordat d'Heere werd verbannen wegens banden met 'De Hervorming'. Hierna ging van Mander in de leer bij Pieter Vlerick met wie hij rondtrok door verschillende streken. Na iets meer dan een jaar gingen ook zij uit elkaar.[1] In 1583 vestigde hij zich in Haarlem. Daar zou hij twintig jaar blijven wonen en werken. Hij had er met Cornelis van Haarlem en Hendrick Goltzius een 'academie', vermoedelijk een kleine studieclub waar naar naakte modellen werd getekend, wat toen eigenlijk verboden was.[2] Zij wisselden daarbij tevens hun kunstopvattingen uit, met name over het maniërisme. Van Mander schilderde, dichtte,schreef proza en ontwierp wandtapijten voor François Spierincx. In zijn beroemde Schilder-boeck vertelt Van Mander hoe hij van Spierincx de opdracht kreeg om cartons met zeeslagen te tekenen.[3] “Maar”, zo schrijft Van Mander, “aangezien het niet in mijn lijn lag schepen te teekenen, bracht ik hem bij Vroom …”..[4]

Tot Van Manders leerlingen behoorde volgens diverse bronnen Frans Hals. Van Mander leefde zijn laatste jaren eerst in Heemskerk, in het buiten Sevenbergen, en daarna in Amsterdam. Hij overleed op 58-jarige leeftijd en werd twee dagen later begraven vanuit een pand op het Rokin. 'Als de doot komt daer en is geen anderen raet, dan stille legghen en sterven,' zou hij hebben opgemerkt.

Karel van Mander, De dans om het gouden kalf, tweede helft 16e eeuw (Frans Hals Museum, Haarlem)
Tweezijdig schilderij op koper, met op één zijde De grootmoedigheid van Scipio en op de andere zijde een Allegorie op de natuur. Omdat de Allegorie op de natuur sporen van slijtage vertoont, gaat men ervan uit dat de koperen plaat oorspronkelijk dienst deed als kabinetdeurtje met De grootmoedigheid van Scipio aan de binnenzijde en de Allegorie op de natuur aan de buitenzijde. (Rijksmuseum Amsterdam)

Boeken[bewerken]

Karel van Mander op zijn sterfbed door J. de Gheyn II, Frankfurt, Städelsches Kunstinstitut.

Zijn belangrijkste boek is het Schilder-boeck, dat verscheen in 1604. Het boek was bedoeld als handleiding voor schilders die verhalen uit de klassieke mythologie wilden afbeelden. Zestiende-eeuwse schilders uit de Lage Landen gingen in die periode wel vaker op reis naar Italië om kennis op te doen van de klassieke beeldtaal. Omdat steeds vaker mythologische onderwerpen werden afgebeeld, werd het voor schilders noodzakelijk zich te verdiepen in het mythologische verhalengoed, opdat de verhalen op de juiste wijze werden verbeeld. Niet iedereen kon zich echter zo’n reis veroorloven.

Karel van Mander besloot daarom nadat hij in 1573 een reis naar Italië had ondernomen en drie jaar in Rome en Florence had gewoond, het Schilder-boeck samen te stellen, waarin hij niet alleen lessen opnam over de renaissancistische schildertechnieken die hij had geleerd in Italië, maar ook uitleg gaf bij de mythologische verhalen uit Ovidius' Metamorfosen. Schilders die niet bekend waren met het mythologische verhalengoed of het Latijn niet beheersten, konden uit Van Manders werk putten om een voorstelling correct weer te geven.

Schilderstijl[bewerken]

De werken van Karel van Mander behoren tot het Maniërisme van de Renaissance schilderkunst.

Museum[bewerken]

Voor de zondvloed, 1600, Städel Museum, Frankfurt am Main.

Werken van Karel van Mander zijn te vinden in diverse musea, onder andere in:

Schilderijen[bewerken]

  • De zondvloed, circa 1583
  • Vrouwelijk naakt, 1590
  • De zelfbeheersing van Scipio, 1600
  • Hoofse scène in een paleistuin, circa 1600
  • Aanbidding door de Drie Wijzen, tussen 1590 en 1595 (Broelmuseum, Kortrijk)

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. PLETTINCK, L., Studiën over het leven en de werken van Karel van Mander, Dichter, Schilder en Kunstgeschiedschrijver, 1548-1606, Gent, 1896.
  2. Frans Halsmuseum, Haarlem, informatie bij de tentoonstelling De gouden eeuw begint in Haarlem, 2008
  3. http://www.dbnl.org/tekst/mand001schi01_01/mand001schi01_01_0261.php
  4. http://www.cultuurwetenschappen.org/essays/07/antwerpen.php