Karel XIII van Zweden
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| 1748-1818 | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||
| Koning van Zweden | ||||||
|
||||||
| Koning van Noorwegen | ||||||
|
||||||
|
Karel XIII, Zweeds/Noors: Karl (Stockholm, (7 oktober 1748 - aldaar, 5 februari 1818) was van 1809 tot 1818 koning van Zweden en van 1814 tot 1818 als Karel II koning van Noorwegen.
Karel, uit het huis Holstein-Gottorp, was tweede zoon van koning Adolf Frederik van Zweden en Louisa Ulrika van Pruisen, zuster van Frederik de Grote. Hij maakte carrière bij de marine en werd admiraal. Hij leverde enkele succesvolle zeeslagen in de Russisch-Zweedse Oorlog van 1788-89.
Nadat zijn broer Gustaaf III in 1792 werd vermoord was hij vier jaar regent voor de minderjarige kroonprins Gustaaf IV. De feitelijke regering werd in die jaren gevoerd door zijn vertrouweling baron Gustaf Adolf Reuterholm, die hij benoemde in de Geheime Raad. Reuterholm voerde aanvankelijk hervormingen door zoals meer persvrijheid. Toen dat leidde tot discussies in de Zweedse pers over de verdiensten van de republikeinse grondwetten van Frankrijk en de Verenigde Staten, was het afgelopen met de liberalisatie. Bij de meerderjarigheid van Gustaaf IV Adolf moest Reuterholm naar het buitenland vluchten. Oom Karel trok zich terug op zijn landgoed.
Op 13 maart 1809 zette het Zweedse leger de jonge koning af en benoemde de bejaarde prins Karel tot regent. Op 6 juni werd hij tot koning uitgeroepen, nadat hij de nieuwe, liberale grondwet had erkend waarin de macht van de koning werd beperkt. Op 4 november 1814 werd hij ook koning van Noorwegen, dat door het verdrag van Kiel werd losgemaakt van het verslagen Denemarken en in personele unie met Zweden werd verbonden. Dit compenseerde het eerdere verlies van Finland aan Rusland.
Karel's kinderen waren jong gestorven (hij was gehuwd met zijn nicht Hedwig Elizabeth Charlotte van Holstein-Gottorp) en de afgezette Gustaaf Adolf was met zijn nageslacht van de troon vervallen verklaard en over de grens gezet. De Deense prins Christiaan August van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (omgedoopt tot Karel August) werd aangewezen als troonopvolger. Baron Reuterholm, die nog in 1809 uit ballingschap terugkeerde, werd niet tot de koning toegelaten.
In 1810 kwam, na de plotselinge dood van de Deen, op uitnodiging van de regering de Franse maarschalk Jean-Baptiste Bernadotte naar Zweden om als troonopvolger en regent het bewind te voeren. Na Karels dood besteeg hij als Karel XIV Johan de troon, die tot de dag van vandaag door zijn nakomelingen wordt bezet.
