Karmijnzuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Karmijnzuur
Structuurformule en molecuulmodel
Structuur van karmijnzuur
Structuur van karmijnzuur
Kleur (bij benadering)
Kleur (bij benadering)
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
C22H20O13
IUPAC-naam 3,5,6,8-tetrahydroxy-1-methyl-9,10-dioxo-7-[(2R,3R,4R,5S,6R)-3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]antraceen-2-carbonzuur
Andere namen cochenille ; cochenillerood ; cochenille-extract ; cochenilletinctuur ; CI Natural Red 4 ; Sanred 1 ; Sun Red 1 ; Crimson Lake
Molmassa 492,39 g/mol
SMILES
CC1=C2C(=CC(=C1C(=O)O)O)
C(=O)C3=C(C2=O)C(=C(C(=C3O)O)
[C@@H]4[C@@H]([C@H]([C@@H]([C@H](O4)CO)O)O)O)O
CAS-nummer 1260-17-9
EG-nummer 215-023-3
PubChem 14749
Nutritionele eigenschappen
ADI 5 mg/kg lichaamsgewicht
Type additief kleurstof
E-nummer E120
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Karmijn, of eigenlijk karmijnzuur, is een natuurlijk organisch en dierlijk pigment dat in aquarelverf en olieverf wordt gebruikt, maar ook als kleurstof voor voedingsmiddelen, of in cosmetica zoals lippenstift. Het pigment heeft E-nummer E120[1]. In cosmetica heeft de stof nummer CI 75470. Karmijn heeft een naar paars zwemende rode kleur.

Karmijn schijnt al bekend te zijn geweest bij de Inca's en de Azteken. Na de verovering door de Spanjaarden gingen deze verder met de cochenillecultuur. Hernán Cortés nam de stof waarschijnlijk mee naar Europa, maar deze werd voor het eerst beschreven door Mathioli in 1549.

Winning[bewerken]

De schildluis, links het vrouwtje, rechts het mannetje

Karmijn wordt gewonnen uit de Cochenilleluis, Dactylopius coccus Costa. Deze luis leeft op schijfcactussen, bijvoorbeeld de Opuntia coccinellifera of de Nopalea cochenellifera. De luis scheidt een witachtige waslaag af. Alleen de vrouwtjesluizen worden gebruikt. De mannetjes hebben vleugels en leven kort, net lang genoeg om de vrouwtjes te bevruchten zodat deze eitjes kunnen leggen. Ook uit de eitjes wordt karmijn gewonnen, ook wel karmijnextract genoemd.

De cochenilleluis wordt in grote hoeveelheden van de cactus afgeschept. Per hectare kan 300-400 kilo luizen worden gewonnen. Een kilo bevat ± 140.000 luizen. Om karmijn te winnen uit deze luis zijn enorme hoeveelheden van de vrouwelijke luizen nodig. Er bestaan dan ook in Peru, Mexico, Guatemala en Honduras plantages van de cactussen waarop de karmijnluizen worden aangebracht. Ook op de Canarische Eilanden vindt deze teelt plaats. Andere varianten komen uit Polen (Porphyrophora polonia) en uit Armenië (Porphyrophora hameli). Rond 2004 kwam 80% van de wereldproductie echter uit Peru.[bron?]

De luizen worden geplet en het vocht wordt omwille van de kleurechtheid gemengd met andere stoffen: koningswater, tin of aluin. De ontdekking dat toevoeging van koningswater en tin de stof spectaculair roder en kleurechter maakt, wordt toegeschreven aan de Nederlandse uitvinder Cornelis Drebbel in 1606-1607.

Toepassingen[bewerken]

De Aanvaardbare Dagelijkse Inname (ADI) van karmijn bedraagt 5 mg/kg lichaamsgewicht.

De kleurstof is vrij slecht lichtecht en heeft geen sterke kleurkracht. Daarom wordt tegenwoordig in de schilderkunst vaker het sterk op deze kleur lijkende kraplak gebruikt, dat uit steenkoolteer wordt gewonnen.

Bijwerkingen[bewerken]

Een effect op hyperactiviteit bij kinderen is beschreven in een paar gevallen[1]. Daarnaast kan het zorgen voor contactallergie op de huid bij gebruik in cosmetica[1]. Als kleurstof is karmijn bekend als oorzaak voor ernstige allergische reacties[2] en anafylactische shock[3] bij sommige mensen die hier beroepsmatig mee werken.

Dieetbeperkingen[bewerken]

E120 wordt gewonnen uit insecten en kan dus niet gebruikt worden door veganisten, vegetariërs en wellicht ook niet door diverse religies (o.a. joden en moslims).

Trivia[bewerken]

Het RVU-programma Keuringsdienst van Waarde wijdde op 21 augustus 2008 een uitzending aan deze kleurstof, vanwege het gebruik van deze kleurstof in de fondant van de roze koek.

Externe links[bewerken]

  • A Perfect Red van de schrijfster Amy Butler Greenfield gaat geheel over Cochenille/ Karmijn. Nederlandse titel: "Het Volmaakte Rood"
Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c www.food-info.net
  2. Asthma and allergy due to carmine dye
  3. [1] Lothar Jäger, Brunello Wüthrich, Barbara Ballmer-Weber, Stefan Vieths(Hrsg.): Nahrungsmittelallergien und -intoleranzen: Immunologie - Diagnostik - Therapie - Prophylaxe. p 224