Kastlijntje

Een kastlijntje is een typografisch element in de vorm van een horizontaal streepje (—). Het kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor het weergeven van een gedachtestreepje.

In de tijd dat men loden letters gebruikte, werd een liggend streepje kastlijntje genoemd als dat op een staafje lood was aangebracht dat net zo dik was als het corps. Bij corps 12 is het kastlijntje dus 12 punten lang.

Het kastlijntje wordt in lopende tekst niet erg vaak gebruikt, omdat het nogal lang is. Als gedachtestreepje wordt meestal het halve kastlijntje gebruikt (–), dat half zo lang is als het kastlijntje.

Met name in teksten over computertoepassingen worden ook wel de Engelse termen gebruikt: em dash (kastlijntje) en en dash (half kastlijntje). De namen em en en stammen uit de tijd dat de hoofdletter M, als breedste letter, de volledige breedte van een vierkant letterstaafje innam, en de kleine letter n ongeveer half zo breed was. Dit is de reden dat de em als maateenheid even lang is als het corps.

Via het toetsenbord

De klassieke ASCII-tekenreeks bevat geen kastlijntje. Vaak behelpt men zich met de divisie (-).

Modernere PC's kunnen overweg met Unicode. Daar kan men de HTML-codes – en — gebruiken voor respectievelijk half kastlijntje en kastlijntje.

Toepassing

Het kastlijntje en het halve kastlijntje worden gebruikt:

• als gedachtestreepje

en daarom – voor we elkander weer vergeten –

laten we zacht zijn voor elkander, kind.

• als minteken

3 – 2 = 1

• ter inleiding van een directe rede, in plaats van aanhalingstekens. Dit is niet de gebruikelijke vorm; hij wordt meestal toegepast in romans met veel dialogen:

– Huil je? vroeg ze.

– Nee, hoezo?

– Jawel, je huilt wél!

In bovenstaande gevallen wordt het (halve) kastlijntje door spaties omgeven. Kastlijntjes zonder spaties worden bijvoorbeeld aangetroffen

• bij aanduidingen van een tijdsperiode

12.00–17.00 uur

• bij sportuitslagen

3–0

• bij geldbedragen

€125,–

Het koppelteken, het weglatingsstreepje en het afbreekstreepje worden niet door een kastlijntje weergegeven maar door het kleinste streepje dat de zetter tot zijn beschikking heeft: de divisie.