Lijst van Romeinse keizers

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Keizers van Rome)
Ga naar: navigatie, zoeken

Met de stichting van het principaat door Augustus in 27 v.Chr. en de consolidatie ervan door zijn opvolger Tiberius in het jaar 14 begon het Romeinse keizerrijk. Wanneer het rijk verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, zal het eerste tot 476 en het laatste tot 1453 een keizerrijk blijven.

Begin van het keizerrijk[bewerken]

Gaius Julius Caesar Octavianus.

Het Romeinse keizerrijk wordt geacht begonnen te zijn met keizer Augustus. Julius Caesar was geen keizer. Hij werd in 44 v.Chr. benoemd tot dictator perpetuus (dictator voor het leven). Een maand later werd hij al vermoord. Er volgde een burgeroorlog, die in 27 v.Chr. eindigde toen Augustus princeps van Rome werd. Het woord "keizer" is afgeleid van de naam Caesar. (De C werd door de Romeinen oorspronkelijk als K uitgesproken en ae als ai). De latere keizers voerden de titel Augustus (de verhevene), hun beoogde opvolgers droegen de titel Caesar. In de tijd van de tetrarchie waren er twee Augusti en twee Caesares. Het rijk was toen bestuurlijk opgedeeld in oost en west.

Hoewel het keizerrijk hoe langer hoe meer als een monarchie begon te functioneren, was in theorie de keizer nog steeds een ambtenaar in de oude res publica (republiek; letterlijk: "zaak van de staat", staatszaken). De keizer kon de monarchale titel van koning (rex) niet dragen, daar er namelijk sinds eeuwen een taboe op rustte, door de ontsporing die had plaats gehad onder de laatste koning Tarquinius Superbus. Het ontbreken van een dynastieke traditie was de zwakke schakel in het systeem omdat de opvolging niet officieel geregeld was. In het begin zorgde de zittende keizer vaak door adoptie voor een volwassen en - hopelijk - kundige opvolger. Later ging de opvolging vaak door moord op de zittende keizer en het uitroepen van een nieuwe door het leger. Vooral in de periode van de soldatenkeizers regeerden de keizers soms maar een paar maanden voordat ze alweer vermoord werden door een nieuwe troonpretendent. Deze interne onrust verzwakte het Rijk soms gevaarlijk en langzaam brak het besef door dat er iets moest veranderen in het proces van machtswisseling. Pas in de vierde eeuw begint het keizerschap echt erfelijk te worden met kinderen op de troon, terwijl de regering waargenomen wordt door een regent.

1rightarrow blue.svg Zie ook Principaat en Dominaat

Einde van het West-Romeinse Rijk[bewerken]

Rond de tijd van Romulus Augustulus was van het westelijk deel van het keizerrijk alleen nog Italië over, en een klein stukje van Gallië. Hij heeft ook niet langer dan ongeveer tien maanden over dit rijk geregeerd; waarschijnlijk tot 4 september 476. Op die datum, of mogelijk kort daarna, werd hij onttroond door Odoaker, leider van de opstandige Germaanse troepen, die zichzelf daarna uitriep tot koning der Germanen in Italië, onder het (theoretische) keizerschap van het Oosten. Vandaar dat, ook al is er één bron die Romulus Augustulus een regering van 10 jaar toebedeelt, 476 over het algemeen beschouwd wordt als het einde van het West-Romeinse keizerschap. Dit theoretische ongedeelde keizerschap van de Oost-Romeinse keizers over het gehele Romeinse Rijk bleef geldig totdat Karel de Grote door Constantinopel, overigens met tegenzin, werd erkend als nieuwe 'keizer van het Westen'.

Einde van het Oost-Romeinse Rijk[bewerken]

In de tijd van Constantijn XI was van het keizerrijk weinig meer over dan de stad Constantinopel, omgeven door Turks gebied. Op 30 mei 1453 sneuvelde Constantijn XI en viel Byzantium in handen van de Turken. Weliswaar hield met het keizerrijk Trebizonde nog een loot van het keizerrijk stand tot 1461, maar Byzantium was eeuwenlang de hoofdstad geweest van wat restte van het Romeinse Rijk, vandaar dat 1453 gezien wordt als het jaar waarin het Romeinse Rijk, na een bestaan van 21 eeuwen, ten val kwam. Overigens namen de Turken veel van hun staatsorganisatie gewoon over van de Byzantijnen en bleef Constantinopel nog steeds de hoofdstad van een imperium; nu van het Ottomaanse Rijk.

Lijst van keizers[bewerken]

Vroege en hoge keizertijd[bewerken]

Keizer Volledige naam Regeringsperiode Opmerkingen
Julisch-Claudische dynastie
Augustus Gaius Octavius,
Gaius Iulius Caesar,
Imperator Caesar Augustus
27 v Chr–14 n Chr Eerste Romeinse keizer, adoptiezoon van Julius Caesar
Tiberius Tiberius Claudius Nero,
Tiberius Iulius Caesar Augustus
14–37 Adoptiezoon van Augustus
Caligula Gaius Julius Caesar,
Gaius Caesar Augustus Germanicus
37–41 Neef en tevens adoptiezoon van Tiberius. In 41 vermoord.
Claudius I Tiberius Claudius Nero Germanicus,
Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus
41–54 Veroverde Brittannië en Mauretania. Vermoord
Nero Lucius Domitius Ahenobarbus,
Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus
54–68 Zelfmoord
Vierkeizerjaar
Galba Servius Sulpicius Galba 68–69 Vermoord in opdracht van Otho
Otho Marcus Salvius Otho 69 Zelfmoord na nederlaag tegen Vitellius
Vitellius Aulus Vitellius 69 Vermoord
Flavische dynastie
Vespasianus Titus Flavius Vespasianus 69–79 Consolideerde bestuur en financiën
Titus Titus Flavius Vespasianus 79–81 Opende het Colosseum
Domitianus Titus Flavius Domitianus 81–96 Beëindigde de Romeinse expansie in Germanië
  Saturninus Lucius Antonius Saturninus 89 Tegenkeizer in Germanië, gesneuveld
Adoptiefkeizers en Antonijnse dynastie
Nerva Marcus Cocceius Nerva 96–98 Adopteerde Trajanus, stichter van het adoptiefkeizerschap
Trajanus Marcus Ulpius Traianus 98–117 Grootste uitbreiding van het Romeinse Rijk
Hadrianus Publius Aelius Hadrianus 117–138 Consolideerde de grenzen van het rijk, bouwheer van de muur van Hadrianus.
Antoninus Pius Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus 138–161 Stichter van de Antonijnse dynastie. Zette het beleid van consolidatie van Hadrianus voort.
Lucius Verus Lucius Ceionius Commodus Verus 161–169 Leidde veldtocht tegen de Parthen
Marcus Aurelius Marcus Aurelius Antoninus 161–180 Filosoof-keizer
  Avidius Cassius Gaius Avidius Cassius 175 Tegenkeizer in Syria en Egypte, vermoord
Commodus Lucius Aurelius Commodus,
Lucius Aelius Aurelius Commodus
177–192 zoon van Marcus Aurelius, vermoord
Vijfkeizerjaar
Pertinax Publius Helvius Pertinax 193 Vermoord door de Praetoriaanse garde
Didius Julianus Marcus Didius Severus Iulianus 193 Vermoord in opdracht van de senaat
  Pescennius Niger Gaius Pescennius Niger 193–194 Tegenkeizer in Syrië, vermoord
  Clodius Albinus Decimus Clodius Septimius Albinus 195–197 Tegenkeizer in Brittannië, gesneuveld
Severische dynastie
Septimius Severus Lucius Septimius Severus 193–211 Leidde veldtochten in Mesopotamië en Brittannië
Caracalla Lucius Septimius Bassianus,
Marcus Aurelius Antoninus
198–217 Oudste zoon van Septimus Severus. Verleende alle vrijen Romeins burgerrecht
Geta Publius Septimius Geta 211 Zoon van Septimus Severus. Vermoord in opdracht van zijn broer Caracalla
Macrinus Marcus Opellius Macrinus 217–218 Geen Severiër, geëxecuteerd
  Diadumenianus Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus 218 Medekeizer van zijn vader Macrinus
Elagabalus / Heliogabalus Varius Avitus Bassianus,
Marcus Aurelius Antoninus
218–222 Vereerde de zonnegod Elagabal
  Uranius Antoninus Lucius Iulius Aurelius Sulpicius Severus Uranius Antoninus onduidelijk Tegenkeizer
  Gellius Maximus onbekend 219 Tegenkeizer in Syrië, geëxecuteerd
  Verus onbekend 219 Tegenkeizer in Syrië, geëxecuteerd
  Seleucus Iulius Antonius Seleucus of
Marcus Flavius Vitellius Seleucus
na 221 Tegenkeizer
Severus Alexander Marcus Iulius Gessius Bassianus Alexianus,
Marcus Aurelius Severus Alexander
222–235 Bij Mogontiacum door opstandige soldaten gedood
  Seius Sallustius Seius Sallustius Macrinus ca 227 Tegenkeizer, schoonvader van Severus Alexander
  Taurinus onbekend onduidelijk Tegenkeizer in het oosten, verdronken in de Eufraat
Keizer Volledige naam Regeringsperiode Opmerkingen

De crisis van de derde eeuw[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Crisis van de derde eeuw
Keizer Volledige naam Regeringsperiode Opmerkingen
Vroege soldatenkeizers
Maximinus I Thrax Gaius Iulius Verus Maximinus Thrax 235–238 Eerste soldatenkeizer, vermoord door zijn eigen troepen
  Magnus (? Gaius Petronius) Magnus 235 Tegenkeizer, geëxecuteerd
  Quartinus onbekend 235 Tegenkeizer, vermoord
Gordianus I Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus 238 Regeerde slechts 20 dagen lang, pleegde zelfmoord
Gordianus II Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus 238 Regeerde slechts 20 dagen lang, gesneuveld
Pupienus Marcus Clodius Pupienus Maximus 238 Regeerde met Balbinus, vermoord door de Praetoriaanse Garde
Balbinus Decimus Caelius Calvinus Balbinus 238 Regeerde met Pupienus, vermoord door de Praetoriaanse Garde
Gordianus III Marcus Antonius Gordianus 238–244 Gestorven op veldtocht in Perzië
  Sabinianus (? Marcus Asinius) Sabinianus 240 Tegenkeizer in Afrika, vermoedelijk geëxecuteerd
Philippus I Arabs Marcus Iulius Philippus 244–249 Gesneuveld
  Philippus II Marcus Iulius Severus Philippus 247–249 zoon en medekeizer van Philippus Arabs, vermoord
  Iotapianus Marcus F(ulvius?) Ru(fus?) Iotapianus 248 Tegenkeizer in het oosten, door zijn eigen troepen gedood
  Pacatianus Tiberius Claudius Marinus Pacatianus 249 Tegenkeizer aan de Donau, door zijn eigen troepen vermoord
  Silbannacus Mar Silbannacus onduidelijk Tegenkeizer in Germanië, verslagen door Decius
Decius Gaius Messius Quintus Traianus Decius 249–251 Gesneuveld tegen de Goten
  Priscus Gaius Iulius Priscus 250 Tegenkeizer in het oosten
  Licinianus Iulius Valens Licinianus 250 Tegenkeizer, gesteund door de senaat
  Herennius Etruscus Quintus Herennius Etruscus Messius Decius 251 zoon en medekeizer van Decius, gesneuveld
  Hostilianus Gaius Valens Hostilianus Messius Quintus 251 zoon van Decius en medekeizer van Trebonianus Gallus, gestorven aan de pest
Trebonianus Gallus Gaius Vibius Trebonianus Gallus 251–253 door zijn eigen troepen vermoord
  Volusianus Gaius Vibius Afinius Gallus Veldumnianus Volusianus 251–253 Medekeizer van zijn vader Trebonianus Gallus, gesneuveld
Aemilianus Marcus Aemilius Aemilianus 253 door zijn eigen troepen vermoord
Valerianus I Publius Licinius Valerianus 253–260 Gevangengenomen door de Sassaniden
  Uranius Antoninus Lucius Iulius Aurelius Sulpicius Uranius Antoninus 253/254 Tegenkeizer in Syrië
  Mareades onbekend onduidelijk Tegenkeizer in het oosten, geëxecuteerd
Gallienus Publius Licinius Egnatius Gallienus 253–268 Vermoord door officieren
  Valerianus II Publius Licinius Cornelius Valerianus 256–258 Onderkeizer van zijn vader Gallienus
  Saloninus Publius Licinius Cornelius Saloninus 258–260 Onderkeizer van zijn vader Gallienus, vermoord
  Ingenuus onbekend 260 Tegenkeizer in Pannonië
  Regalianus Publius C(assius?) Regalianus 260 Tegenkeizer aan de Donau, gedood door zijn eigen troepen
  Macrianus Minor Titus Fulvius Iunius Macrianus 260–261 Tegenkeizer in het oosten, gesneuveld
  Quietus Titus Fulvius Iunius Quietus 260–261 Tegenkeizer in het oosten, gedood door het volk
  Ballista Callistus 261 Steunde de Macrianen, vermoord door Odaenathus
  Piso Calpurnius Piso Frugi 261 Tegenkeizer, gedood door de troepen van Valens
  Valens Thessalonicus Valens Thessalonicus 261 Tegenkeizer in Griekenland, gedood door zijn eigen troepen
  Memor onbekend 261/262 Steunde de Macrianen, geëxecuteerd
  Mussius Aemilianus Lucius Mussius Aemilianus 261–262 Steunde de Macrianen, geëxecuteerd
  Aureolus onbekend 268 Tegenkeizer in Milaan, gedood door de Praetoriaanse Garde
  Celsus onbekend onduidelijk Tegenkeizer in Afrika, mogelijk fictief
  Trebellianus onbekend onduidelijk Tegenkeizer in Klein-Azië, mogelijk fictief
Keizer van het Gallische Rijk
Postumus Marcus Cassianus Latinius Postumus 260–269 Vermoord door zijn eigen troepen
  Laelianus Ulpius Cornelius Laelianus 269 Tegenkeizer, gedood door zijn eigen troepen
Marius Marcus Aurelius Marius 269 Vermoord door een soldaat
Victorinus Marcus Piav(v)onius Victorinus 269–271 verloor Spanjë, door een officier vermoord
  Domitianus onbekend 271 Enkele dagen tegenkeizer
Tetricus I Gaius Pius Esuvius Tetricus 271–274 Verslagen en afgezet door Aurelianus
  Tetricus II Gaius Pius Esuvius Tetricus 273–274 Medekeizer van zijn vader Tetricus I
  Faustinus onbekend 274 Tegenkeizer
Late soldatenkeizers
Claudius II Gothicus Marcus Aurelius Claudius Gothicus 268–270 Versloeg de Goten, stierf aan de pest
  Censorinus onbekend 269–270 Tegenkeizer, mogelijk fictief
Quintillus Marcus Aurelius Claudius Quintillus 270 Pleegde na 77 dagen keizerschap zelfmoord
Aurelianus Lucius Domitius Aurelianus 270–275 Herenigde het rijk
  Vabalathus Lucius Iulius Aurelius Septimius Vaballathus Athenodorus 270–272 Tegenkeizer in het oosten, zoon van Zenobia
  Felicissimus onbekend 271 Tegenkeizer in Rome, gesneuveld
  Septimius onbekend 271 Tegenkeizer in Dalmatia, gedood door zijn eigen troepen
  Urbanus onbekend 271/272 Tegenkeizer, gedood door troepen van Aurelianus
  Firmus onbekend 272 Steunde Zenobia, geëxecuteerd
Tacitus Marcus Claudius Tacitus 275–276 Versloeg de Goten
Florianus Marcus Annius Florianus 276 Broer van Tacitus, door zijn eigen troepen vermoord
Probus Marcus Aurelius Probus 276–282 Vermoord door ontevreden soldaten
  Saturninus Iulius Saturninus 280/81 Tegenkeizer in Egypte, door zijn eigen troepen vermoord
  Bonosus onbekend 280/281 Tegenkeizer aan de Rijn, pleegde zelfmoord
  Proculus onbekend 280/81 Tegenkeizer in Gallië, geëxecuteerd
Carus Marcus Aurelius Carus 282–283 Op veldtocht in Perzië getroffen door de bliksem
Carinus Marcus Aurelius Carinus 283–285 Vermoord door een officier
  Numerianus Marcus Aurelius Numerius Numerianus 283–284 Medekeizer van Carinus
  Julianus I Marcus Aurelius Sabinus Iulianus 284/285 Tegenkeizer in Italië, waarschijnlijk gesneuveld
Keizer Volledige naam Regeringsperiode Opmerkingen

Late oudheid[bewerken]

Keizer Volledige naam Regeringsperiode Opmerkingen
Tetrarchie
Diocletianus Diocles,
Gaius Aurelius Valerius Diocletianus
284–305 Voerde omvangrijke hervormingen door; trad na 20 jaar vrijwillig af
  Domitius Domitianus Lucius Domitius Domitianus 297–298 Tegenkeizer in Egypte
Maximianus Marcus Aurelius Valerius Maximianus 285–286 (Caesar)
286–305
307–308
310
Keizer in het westen, gedwongen afgetreden
  Carausius Marcus Aurelius Mausaeus Carausius 286–293 Tegenkeizer in Brittannië, vermoord
  Allectus onbekend 293–296 Tegenkeizer in Brittannië, gesneuveld
Galerius Gaius Galerius Valerius Maximianus 293–305 (Caesar)
305–311
Keizer in het oosten, versloeg de Sassaniden
Constantius I Chlorus Flavius Valerius Constantius 293–305 (Caesar)
305–306
Keizer in het westen, heroverde Britannë
Severus II Flavius Valerius Severus 305–306 (Caesar)
306–307
Keizer in het westen, vermoord
Maximinus II Daia Gaius Galerius Valerius Maximinus 305–310 (Caesar)
310–313
Keizer in het oosten
Licinius Gaius Valerius Licinianus Licinius 307–324 Keizer in het oosten, geëxecuteerd door Constantijn I
  Valerius Valens Aurelius Valerius Valens 316–317 Medekeizer van Licinius, geëxecuteerd
  Licinius II Flavius Valerius Licinianus Licinius 317–324 zoon en onderkeizer van Licinius, stierf in gevangenschap
  Martinianus (? Sextus Marcius) Martinianus 324 Medekeizer van Licinius, geëxecuteerd
Maxentius Marcus Aurelius Valerius Maxentius 306–312 zoon van Maximianus, na een veldslag verdronken
  Domitius Alexander Lucius Domitius Alexander 308–309 Tegenkeizer in Afrika, geëxecuteerd
Constantinische dynastie
Constantijn I Flavius Valerius Constantinus 306–337 Stichtte Constantinopel
  Calocaerus onbekend 333/334 Tegenkeizer op Cyprus
  Dalmatius Flavius Dalmatius 335–337 Onderkeizer van zijn oom Constantijn
Constantijn II Flavius Claudius Constantinus 337–340 Keizer in Gallië, Brittannië en Spanjë, gesneuveld
Constans I Flavius Julius Constans 337–350 Keizer in het westen, op de vlucht gedood
Constantius II Flavius Julius Constantius 337–361 Keizer in het oosten, sinds 353 alleenheerser
  Magnentius Flavius Magnus Magnentius 350–353 Tegenkeizer in het westen, verslagen door Constantius II
  Nepotianus Flavius Julius Popilius Nepotianus 350 Tegenkeizer in Rome, verslagen door Magnentius
  Vetranio onbekend 350 Medekeizer van Constantius tegen Magnentius in Illyrië, afgetreden
  Constantius Gallus Flavius Constantius Gallus 351–354 Neef van Constantius II, onderkeizer in Syrië
  Silvanus Claudius Silvanus 355 Tegenkeizer in Gallië
Julianus Apostata Flavius Claudius Julianus 355–361 (Caesar)
361–363
Gesneuveld tegen de Perzen
Jovianus Flavius Iovianus 363–364 Geen lid van de Constantinische dynastie
Valentiniaanse dynastie
Valentinianus I Flavius Valentinianus 364–375 Keizer in het westen
  Firmus onbekend 372–375 Tegenkeizer in Afrika, pleegde zelfmoord
Valens Flavius Valens 364–378 Keizer in het oosten, gesneuveld
  Procopius onbekend 365–366 Tegenkeizer in het oosten, geëxecuteerd
  Marcellus onbekend 366 Tegenkeizer in het oosten, geëxecuteerd
Gratianus Flavius Gratianus 367–383 Keizer in het westen, op de vlucht gedood
Valentinianus II Flavius Valentinianus 375–392 Keizer in het westen
  Magnus Maximus onbekend 383–388 Tegenkeizer in het westen, erkend door Theodosius I, gedood door zijn eigen troepen
  Flavius Victor Flavius Victor 386–388 Tegenkeizer in het westen, zoon van Magnus Maximus
  Eugenius Flavius Eugenius 392–394 Tegenkeizer in het westen, vermoord door soldaten
Theodosiaanse dynastie
Theodosius I Flavius Theodosius 379–395 Keizer in het oosten, vanaf 394 laatste heerser van het gehele rijk, verhief het christendom tot staatsgodsdienst
Arcadius Flavius Arcadius 395–408 Keizer in het oosten, zoon van Theodosius
Honorius Flavius Honorius 395–423 Keizer in het westen, zoon van Theodosius
  Constantijn III Flavius Claudius Constantinus 407–411 Tegenkeizer in het westen, geëxecuteerd
  Constans II 409–411 Zoon en medekeizer van Constantijn III, geëxecuteerd
  Priscus Attalus onbekend 409–410
414–415
Tegenkeizer in Rome
  Maximus onbekend 409–411
ca 420–422
Tegenkeizer in Spanje, geëxecuteerd
  Jovinus onbekend 411–413 Tegenkeizer in Gallië, geëxecuteerd
  Sebastianus onbekend 412–413 Broer en medekeizer van Jovinus, geëxecuteerd
  Constantius III Flavius Constantius 421 Medekeizer van Honorius
Theodosius II Flavius Theodosius 408–450 Keizer in het oosten
Johannes onbekend 423–425 Keizer in het westen, geen lid van de Theodosiaanse dynastie
Valentinianus III Flavius Placidus Valentinianus 425–455 Keizer in het westen, vermoord door aanhangers van Aëtius
Marcianus Flavius Marcianus 450–457 Keizer in het oosten, aangetrouwd lid van de dynastie
Ondergang van het West-Romeinse Rijk
Petronius Maximus Petronius Maximus 455 Keizer in het westen, gedood op de vlucht voor de Vandalen
Avitus Eparchius Avitus 455–456 Keizer in het westen, afgezet door de senaat, op de vlucht gedood
Leo I Leo 457–474 Keizer in het oosten
Majorianus Iulius Valerius Maiorianus 457–461 Keizer in het westen, door Ricimer afgezet en geëxecuteerd
Libius Severus Libius Severus 461–465 Keizer in het westen, door het oosten niet erkend
Interregnum in het westen
Anthemius Procopius Anthemius 467–472 Keizer in het westen, gevangengenomen en geëxecuteerd door Ricimer
Olybrius Anicius Olybrius 472 Door Ricimer verheven tot keizer in het westen
Glycerius onbekend 473–474 Keizer in het westen, door het oosten niet erkend, afgezet door Julius Nepos
Leo II Leo 474 Keizer in het oosten, kleinzoon van Leo I
Julius Nepos Julius Nepos 474–480 Keizer in het westen, door Orestes uit Rome verdreven in 475, in 480 in Dalmatië vermoord
  Romulus Augustulus Romulus Augustus 475–476 zoon van Orestes, verdreven door Odoaker
Zeno Tarasicodissa
Zeno
474–491 Aanvaardde het einde van het West-Rijk
  Basiliscus Flavius Basiliscus 475–476 Tegenkeizer in het oosten, stierf in ballingschap
  Leontius I Leontios 484-488 Tegenkeizer in het oosten
Anastasius I Flavius Anastasius 491–518
Justiniaanse dynastie
Justinus I Flavius Iustinus 518–527
Justinianus I Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus 527–565 Veroverde een deel van het westen terug
Keizer Volledige naam Regeringsperiode Opmerkingen

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]