Kessenich (België)
.svg){kind=small} |
|||
  |
|||
|
|
|||
| Gewest |  Vlaanderen |
||
| Provincie |  Limburg |
||
| Gemeente |  Kinrooi |
||
| Coördinaten | 51°09'N 5°48'E | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 10,26 km² | ||
| Hoogte | 29 m | ||
|
|
|||
| Postcode | 3640 | ||
|
|
|||
 |
|||
|
|||
|
.JPG)
|
|
|
Kessenich (Limburgs: Kèsing) is een dorp in de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van de gemeente Kinrooi.
Inhoud |
Geografie[bewerken]
Kessenich is het meest noordoostelijke dorp van België. In het oosten vormt de Grensmaas de natuurlijke grens met Nederland en in het noorden grenst Kessenich aan de dorpjes Thorn, Ittervoort en Neeritter. Ten westen van het dorp liggen Kinrooi en Bree en in het zuiden Geistingen en Maaseik. Buiten de Maas ligt Kessenich ook aan de Witbeek en de Itterbeek.
Ten oosten van Kessenich ligt een uitgestrekte Maasplas, een van de vele littekens van de grootschalige grindwinning in het Maasland na de Tweede Wereldoorlog. De grindlaag, in deze omgeving wel 10 m dik, werd afgezet door de Maas, die zich meermaals naar het oosten verplaatste. De grindwinning te Kessenich werd verlengd tot 2008. Vlak daarna begon het gedeeltelijk dempen van de plassen om het terug landbouwgebied te maken. Er zal ook een kenniscentrum komen voor tuinbouw, viskweek en duurzame energiewinning.[1] De rest van de plas zal een nieuwe bestemming krijgen voor watersport.
Naam[bewerken]
De naam van Kessenich is afgeleid van het Gallo-Romaanse Cassiniacum (toebehorend aan Cassinius).[2] In oude bronnen wordt het dorp genoemd als Kesnic (1102), Kasnech (1132), Casselin en Cassenic (1155), Kessenich (1219) en Cessenic (1224).[2] Later wordt Kessenich aangeduid op kaarten als Kessingen,[3] zoals het dorp nog steeds in het Limburgs dialect (Kèsing) genoemd wordt. Op Franse kaarten heet het ook wel Kesnick (1754).[4]
Geschiedenis[bewerken]
Ontstaan[bewerken]
Kessenich is de oudste deelgemeente van Kinrooi. Sporen van prehistorische aanwezigheid werden gedaan op de Boterakker (een tijdelijk kampement) en dichtbij het gemeentehuis (een Gallisch grafveld). Onder de Romeinen kwam Kessenich te liggen aan de heirbaan Maastricht-Nijmegen. Bij de grensovergang werd deze opgegraven, waardoor bleek dat ze er een breedte had van 12 m. Ook zijn er Romeinse catacomben gevonden, wat erop wijst dat Kessenich een welvarende Romeinse nederzetting was.
Indertijd lag Kessenich waarschijnlijk nog vlak aan de Maas. Voordat de grindwinning begon waren er nog talloze oude beddingen van de rivier zichtbaar, nu blijven enkel de Witbeek en het moeras "Vijverbroek" over. In dit moeras zou een schans gelegen hebben[5] en volgens een legende zelfs een dorp, Vijvere. Nu is het een natuurgebied waarin onder andere elzen en wilgen groeien en dat belangrijk is voor verschillende bedreigde vogelsoorten.[6]
De vrije rijksheerlijkheid[bewerken]
Aan het einde van de 8e eeuw werd nabij deze oude nederzetting een asdonk gesticht.[7] Kessenich werd één van de Drie Eygen; al in 1155 zette een zekere graaf Arnold van Kessenich zijn zegel op een charter van Loon. En de bul van Paus Lucius III van 19 november 1181 luidt: ...Ecclesiam et cellam in Stockheim, mansum in Kessenich... De graven van Kessenich zetelden in het mottekasteel dat ze begin 12e eeuw lieten bouwen in het centrum. Er werden ook munten gevonden die ze er sloegen. Van de mottetoren op de ca. 10 meter hoge kunstmatige heuvel zijn ruïnes overgebleven, op de neerhof staat de Sint-Martinuskerk. De mottetoren bood bescherming tegen de plundertochten van de Vikingen, die zelfs Maastricht, Tongeren en Aken hebben bereikt via de Maas, en tegen de talloze overstromingen van de Maas in de middeleeuwen.
In de 14e eeuw was Kessenich één van de verscheidene heerlijkheden in het bezit van Lodewijk van Reifferscheid, totdat prins-bisschop Arnold van Horne hem Kessenich ontnam.[8] Misschien werd Kessenich toen al verheven tot vrije rijksheerlijkheid. Omstreeks 1400 werd het verenigd met Bronshorn door het huwelijk van de erfdochter van Kessenich (wiens naam tot op heden onbekend is) met Jan II van Bronshorn. Hun zoon Arnold II van Bronshorn huwde in 1429 Elisabeth van Heinsberg, een zus van prins-bisschop Johan van Heinsberg. Daarna hertrouwde hij met gravin Anna van Solms. Arnolds enige zoon was graaf Jan de Wilde, die de Luikse troepen leidde tijdens de Luikse Oorlogen.
Jan van Waes, drossaard van Horne, bouwde begin 16e eeuw de voorganger van het huidige voornamelijk 18e-eeuwse Witte Kasteeltje.[9] Dat werd gebouwd aan de Itterbeek net buiten Neeritter, in het gehucht dat toepasselijk 'Borgitter' werd genoemd en nog steeds op Belgisch grondgebied ligt. In de 17de eeuw werden Kessenich en Bronshorn weer gesplitst en verdeeld onder de twee dochters van Guido van Malsen en Joanna van Kessenich (beiden zijn begraven te Kessenich en hun graven nog intact). Via Maria van Malsen, die abdis in de abdij van Susteren was, ging Kessenich over naar haar zwager Walrave van Waes (22 april 1645). In 1699 herenigde Frans-Jacob van Waes beide gebieden.
De vroegmoderne en moderne tijd[bewerken]
In de 18e eeuw kreeg Kessenich het net als heel Limburg zwaar te verduren door de verschillende oorlogen. In 1714 (tijdens de Spaanse Successieoorlog) werd het dorp geplunderd, het kasteel belegerd en de gravin gevangengenomen door de Hollands-Britse troepen onder leiding van de Engelse hertog van Marlborough (Malbroek in de volksmond). Vandaar dat ook hier de traditie wordt gehouden jaarlijks een strooien pop te verbranden die de hertog van Marlborough moet voorstellen.
In 1759 werd baron Filips van Waes tijdens een jachtpartij vermoord. Hij werd opgevolgd door Anna Salomé, die door de Fransen op de guillotine belandde (10 mei 1794). Haar eigendommen werden in 1804 grotendeels verkocht aan Hendrik Josef Michiels van Kessenich. Het Land van Kessenich behoorde nu tot het Departement Beneden-Maas. Kessenich kwam te liggen aan een grote weg van Maastricht naar Venlo, bekend als de Rijksweg, Venlosesteenweg of Napoleonsbaan, later een trambaan.
Na 1839 werden de eeuwenoude grenzen van Kessenich gewijzigd: Bronshorn werd overgedragen aan Nederland, een deel van het vrijdorp Neeritter werd bij Kessenich toegevoegd. Omdat de gemeente te groot was geworden, werd ze in 1845 gesplitst in Kessenich, Kinrooi en (Molen)Beersel. In 1971 werden ze weer herenigd in fusiegemeente Kinrooi.
Bezienswaardigheden[bewerken]
- De Sint-Martinuskerk is een neogotische kruisbasiliek uit 1899 met een 14e eeuwse mergelstenen toren.
- Het Kasteel Borgitter
- De Borchmolen, een watermolen behorende bij het kasteel.
- Ruïnes en motte van de Burcht van Kessenich
- Grafkapel van de familie Michiels, op de motte, uit 1899
- Grafstenen van Guido van Malsen en Joanna van Kessenich, Heer en Vrouwe van Kessenich, 1618 resp. 1636, op het kerkhof nabij de kerk. Daarnaast enkele andere 17e eeuwse grafstenen.
- Het Houbenhof, een voormalige herberg annex veerhuis aan de Maas, waarvan de geschiedenis tot 1660 teruggaat.
Natuur en landschap[bewerken]
Kessenich en omgeving is gelegen in het dal van de Maas. Door grindwinning zijn ten zuidwesten van de kom van Kessenich grote plassen ontstaan, die zich vrijwel tot de Maas uitstrekken. Ook het natuurgebied Vijverbroek, ten noordwesten van Kessenich, een broekgebied gelegen in een afgesneden Maasmeander, werd door grindwinning bedreigd, maar deze plannen werden niet uitgevoerd.
Ten westen van de vallei ligt een droger zandgebied, De Hees, ongeveer 30 m hoog, dat in gebruik was als gemene grond en voornamelijk uit heide en bosjes bestond. Dit werd vanaf het midden van de 19e eeuw ontgonnen en is tegenwoordig vooral in gebruik voor rundvee en intensieve veehouderij.
In het noordwesten van Kessenich stroomt de Itterbeek, voor een deel samenvallend met de Belgisch-Nederlandse grens. Hier vindt men ook het Kasteel Borgharen.
Bekende inwoners[bewerken]
- Jan de Wilde, Heer van Kessenich, opstandelingenleider († 1468)
- Theo Brouns, politicus
- Sjeng Schalken, proftennisser
Trivia[bewerken]
- Het Limburgs volkslied In het Bronsgroen Eikenhout werd geschreven in Kasteel Borgitter bij Kessenich.
- Het Oud Limburgs Schuttersfeest werd voor het eerst hier gehouden, in 1876. In 2003 vond het hier opnieuw plaats.
- Tussen Kessenich en Thorn zou de legendarische stad Vijvere gelegen hebben.
Nabijgelegen kernen[bewerken]
Ophoven, Kinrooi, Neeritter, Thorn
Externe links[bewerken]
| Plaatsen in de gemeente Kinrooi |  |
|---|---|
|
Deelgemeenten: Kessenich · Kinrooi · Molenbeersel · Ophoven |
 |
Zie de categorie Kessenich van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
