Kessenich (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kessenich
Kèsing
Deelgemeente in België Vlag van België
Kessenich (België)
Kessenich (België)
Situering
Gewest Flag of Flanders.svg Vlaanderen
Provincie Flag of Limburg (Belgium).svg Limburg
Gemeente Kinrooi.gif Kinrooi
Coördinaten 51° 09' NB, 5° 48' OL
Algemeen
Oppervlakte 10,26 km²
Hoogte 29 m
Overig
Postcode 3640
Detailkaart
Kessenich (België)
Kessenich (België)
Portaal  Portaalicoon   België
Toren en voorgevel van de Sint-Martinuskerk
Het historische centrum van Kessenich met de Sint-Martinuskerk en de tegenover liggende motteheuvel
De Drie Eygen omstreeks 1700
De Maasplas van Kessenich tijdens het dempen in 2008

Kessenich (Limburgs: Kèsing) is een dorp in de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van Kinrooi.

Geografie[bewerken]

Kessenich is het meest noordoostelijke dorp van België. De grens met Nederland valt in het oosten samen met de Grensmaas en in het noorden met de Itterbeek. De deelgemeente omvat naast het dorp zelf de gehuchten "de Hoeven" (Schoolstraat), "de Schutteheide" (Drietak) en "de Schuttevendel"[1] (Lakerweg). Ze worden in het algemeen aangeduid als "de Hees", het gebied waarin ze liggen.

Kessenich ligt in het dal van de Maas, maar de alluviale vlakte (plaatselijk "de Oo(h)é" geheten)[2] beslaat slechts 40% van de deelgemeente. Met uitzondering van het waardevolle natuurgebied Vijverbroek is ze helemaal ontgrind, al is de grote Maasplas deels terug gedempt. Buiten de Maas stroomt ook de Witbeek door de Ooé, hoewel deze oorspronkelijk al vlakbij Houbenhof in de Maas uitmondde.

De overige 60% van de deelgemeente ligt op een hoog en droog zandgebied, dat van oost naar west "het Kessenicher Veld", "het Hoogveld", "de Hees" en "de Hezerheide" heet. Tijdens het Ancien Régime was dit een uitgestrekt heidegebied met vennetjes en kleine naaldbossen, gebruikt als gemene gronden. Dit werd vanaf het midden van de 19e eeuw ontgonnen en is tegenwoordig vooral in gebruik voor groenteteelt.

Naam[bewerken]

De naam "Kessenich" kan teruggebracht worden tot het Gallo-Romaanse Cassiniacum. Volgens Maurits Gysseling betekende dit "domein van Cassinius".[3] Prof. dr. Albert Carnoy, lid van de Koninklijke Vlaamse Academie, dacht daarentegen dat het was afgeleid van cassanos, het Keltische woord voor "eik".[4] Hij meende dit deels omdat de plaatsnamen Aldeneik en Maaseik op een oud eikenbos lijken te wijzen. In 1155 werd het dorp Casselin genoemd, wat doet vermoeden dat Casallum de eerste versie van "Kessenich" was.

In de 12e eeuw doken eveneens Cassenic (1155) en zijn verkorte vorm Kesnic (1102) op. Hierna verzachtte de eindklank tot Kasnech (1132) en Kessenich (1219). Op Franstalige kaarten bleef de harde eindklank echter gelden: Cessenic (1224), Kesnick (1754).[5] In de 16e eeuw bestond ook reeds de benaming die heeft geleid tot het Limburgse Kèsing: Kessingen.[6]

Geschiedenis[bewerken]

Ontstaan[bewerken]

Kessenich is de oudste deelgemeente van Kinrooi. Het ligt strategisch op een uitloper van het Middenterras van de Maas, die zo'n 700 m uitsteekt in het overstromingsgebied van de Maas. De scheiding tussen het "Kessenicher Veld" en de "Ooé" maakt deel uit van de Horst van Geistingen. De plaatselijk 5 tot 8 m hoge steilrand werd duizenden jaren lang ingesneden door de Maas. Haar meest westelijke bedding liep door de Vilgerten, de Vuilbempden ("vuile gaarden" en "vuile beemden", beide benamingen verwijzen naar de verzuring die er optrad na overstromingen), de Schoor ("schor") en het Vijverbroek.

Sporen van prehistorische aanwezigheid werden aangetroffen op de Boterakker (een tijdelijk kampement) en op de Schuttevendel (een Gallisch grafveld). Onder de Romeinen kwam Kessenich te liggen aan de heirbaan Maastricht-Nijmegen. De benaming "Aan den/het Steenpad", net ten zuiden van de Bommesaar, verwees naar deze oude weg.[7] Bij de grensovergang werd de heerbaan opgegraven, waardoor bleek dat ze er een breedte had van 12 m. Langs het verloop werden, bij de bouw van sporthal "de Dom", Romeinse catacomben gevonden.

De vrije rijksheerlijkheid[bewerken]

Aan het einde van de 8e eeuw kwam de oude nederzetting langs de Kempenweg te liggen. Tussen Ittervoort en Thorn lag een asdonk (tolpost), die de heer van Kessenich in de 11e eeuw ophief.[8] Doorheen de middeleeuwen was Kessenich een heerlijkheid, en lange tijd zelfs een rijksheerlijkheid (zie rijksheerlijkheid Kessenich). Mogelijk was het zelfs de hoofdplaats van Ansfrieds bezittingen in het Maasland.

De landsheren en -vrouwen bestuurden het gebied vanuit de burchten Den Berg en Borgitter. In de 17e eeuw werd Kessenich tot driemaal toe geplunderd. De plunderingen door de Brits-Hollandse troepen onder de hertog van Marlborough in 1702 liggen aan de oorsprong van de traditie jaarlijks een strooien pop te verbranden die "Malbroek" moet voorstellen (een traditie die ook bestaat in Stokkem en Eisden).

In de nacht van 7 op 8 december 1792 vielen de Franse troepen binnen. Na 1794 behoorde het Land van Kessenich tot het Departement Beneden-Maas. De grafelijke eigendommen werden in 1804 grotendeels verkocht aan Hendrik Josef Michiels van Kessenich. In 1812 kwam Kessenich te liggen aan de Venlosesteenweg.

De vroegmoderne en moderne tijd[bewerken]

Bij de splitsing van Limburg bleef Kessenich Belgisch, terwijl de gemeente Hunsel Nederlands werd. Er werden daarentegen enkele gehuchten overgedragen aan België, die in 1842 aan Kessenich werden toegevoegd (zie Drie Eygen). Omdat de gemeente nu te groot geworden was, werd ze in 1845 gesplitst in drie delen: Kessenich, Kinrooi en Molenbeersel. In 1971 werden ze herenigd in fusiegemeente Kinrooi.

Van circa 1950 tot 2008 werd in Kessenich grind gewonnen. De grindlaag, in deze omgeving wel 10 m dik, werd afgezet door de Maas, die zich meermaals naar het oosten verplaatste. De uitgestrekte Maasplas getuigt nog van de grootschalige grindwinning, al is ze gedeeltelijk gedempt. Op een deel van de gedempte Maasplas wordt "Agropolis" ontwikkeld, een kenniscentrum voor tuinbouw, viskweek en duurzame energie.[9] De rest van de plas zal een nieuwe bestemming krijgen voor watersport.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • De Sint-Martinuskerk, een neogotische kruisbasiliek uit 1899 met 14e-eeuwse mergelstenen toren
  • Het Kasteel Borgitter
  • De Borchmolen, een watermolen die bij het kasteel hoort
  • Ruïnes van mottekasteel Den Berg
  • Grafkapel van de familie Michiels, op de motte, uit 1899
  • Verschillende 17e-eeuwse grafstenen, waaronder die van heer Guido van Malsen (1618) en vrouwe Joanna van Kessenich (1636), op het kerkhof bij de kerk
  • Houbenhof, een voormalige herberg met veerhuis aan de Maas, waarvan de geschiedenis tot 1660 teruggaat

Bekende inwoners[bewerken]

Trivia[bewerken]

  • Het Limburgs volkslied "In het Bronsgroen Eikenhout" werd geschreven in Kasteel Borgitter bij Kessenich.
  • Het Oud Limburgs Schuttersfeest werd voor het eerst hier gehouden, in 1876. In 2003 vond het hier opnieuw plaats.
  • Tussen Kessenich en Thorn zou de legendarische stad Vijvere gelegen hebben.
  • De bijnaam van Kessenichenaars die vooral nog tijdens het carnaval gebruikt wordt is "ertesjieters" (erwtenschijters). Deze naam gebruikte het gewone volk uit Thorn en Neeritter spottend in de 18e-eeuw, vanwege hun afgunst voor de Kessenichenaars die aan Kasteel Borgitter werkten en er het luxeproduct erwten voorgeschoteld kregen.[10]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Vroeger "de Gallert" geheten, een naam die verwees naar de galgenberg die er volgens de Ferrariskaarten heeft gelegen
  2. De benaming "Ooe" wordt onder meer op het kadaster gebruikt om delen van de riviervlakte in Kessenich, Geistingen en Ophoven aan te duiden
  3. Maurits Gysseling, "Toponymisch woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226)" (Belgisch Interuniversitair Centrum voor Neerlandistiek, Leuven, 1960), p 560
  4. Prof. dr. Albert Carnoy, "De plaatsnamen met -acum in het Vlaamsche land" - in "Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde" (Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde, Gent, 1933), p 19
  5. Kaart van Rumsey Vaugondy uit 1754
  6. Kaart van Christian Sgroten uit 1573
  7. Rivierenkaart uit 1849, sectie Stevensweert
  8. De asdonk bij Kessenich op de site van de familie Verasdonck
  9. Officiële website van Agropolis
  10. Website van carnavalsvereniging "de Ertesjieters"