Kessenich (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kessenich
Kèsing
Deelgemeente in België Vlag van België
Kessenich (België)
Kessenich (België)
Situering
Gewest Flag of Flanders.svg Vlaanderen
Provincie Flag of Limburg (Belgium).svg Limburg
Gemeente Kinrooi.gif Kinrooi
Coördinaten 51° 9′ NB, 5° 49′ OL
Algemeen
Oppervlakte 10,26 km²
Hoogte 29 m
Overig
Postcode 3640
Detailkaart
Kessenich (België)
Kessenich (België)
Portaal  Portaalicoon   België
Voorgevel van de Sint-Martinuskerk
De motte tegenover de kerk, met de grafkapel van de familie Michiels van Kessenich en restanten van de burcht
De Spaanjerdplas tijdens het dempen (situatie 2014)

Kessenich (Limburgs: Kèsing) is een dorp in Belgisch-Limburg en een deelgemeente van de gemeente Kinrooi.

Geografie[bewerken]

Kessenich is het meest noordoostelijke dorp van België. De grens met Nederland valt grotendeels samen met rivieren, met name de Grensmaas en de Itterbeek. Een andere rivier in Kessenich is de Witbeek. Tussen het dorp en de Maas liggen de Maasplassen "Spaanjerdplas" en "Dragesaplas" ten gevolge van de grindwinning.

Kessenich ligt aan de Maas, maar de riviervlakte beslaat slechts 2/5 van de deelgemeente. In Kessenich is er sprake van "de O(h)é" en "het Broek". De overige 3/5 ligt op het hogere Middenterras van de Maas: "het Kessenicher Veld", "de Bommesaar" en "de Hees".[1] Kessenich omvat twee natuurgebieden: het Vijverbroek en de Kollegreend.

Alle woonkernen liggen op het middenterras. Het dorp zelf ligt op het Kessenicher Veld. In de Hees liggen vier gehuchten, met name: de Hoeven (Schoolstraat), de Schutteheide (Drietak), de Hezerheide (Lang- en Kleinvenstraat) en de Schuttevendel (Lakerweg). Vroeger heette dit laatste "de Gallert"[2] en vormde het nabije "de Dolen" ook een gehucht.

Kessenich telt uitsluitend landbouwbedrijven. Het spreekt voor zich dat de Oé dankzij de afzettingen van klei erg vruchtbaar is. Op het middenterras lag daarentegen nog tot in de 19e eeuw een uitgestrekte heide. Ze werd toen in cultuur gebracht voor veeteelt. De zgn. CIRO-waterleiding heeft grootschalige groenteteelt mogelijk gemaakt.

Naam[bewerken]

De oudst bekende vermelding van Kessenich stamt uit 1102, als "Kesnic". In de loop van de tijd verzachtte de eindklank onder invloed van het Duits, hoewel de harde eindklank bleef gelden in Franstalige bronnen. In het Limburgs viel de uitgang –ik/–ich weg; dit "Kessin" evolueerde tot het hedendaagse "Kèsing(e)". Deze benaming kwam al voor in de 16e eeuw.[3]

Het is niet uitgesloten dat "Kesnic" pas na 1000 ontstond, want in die periode bestond er nog een andere naam: "Casallum" (950) of "Casselin" (1155). Het is duidelijk dat deze benamingen van "castellum" afstammen, maar de herkomst van "Kesnic" is onduidelijk. De voorgestelde verklaringen "domein van Cassinius"[4] en "eikenbos"[5] vinden hun oorsprong al in de Romeinse tijd.

Geschiedenis[bewerken]

Ontstaan[bewerken]

Kessenich is de oudste woonkern van Kinrooi. Hoewel archeologische sites in de Oé weggevaagd zijn bij overstromingen, werden te Kessenich tal van vondsten gedaan, waaronder één prehistorische en twee Romeinse begraafplaatsen. Aan de grensovergang werd bovendien de heirbaan Maastricht-Nijmegen blootgelegd. Het Romeinse Kessenich lag waarschijnlijk in het huidige dorpscentrum, vanwege zijn strategische ligging: op een 700 m lange uitloper van het Middenterras in het Maasdal.

Vlak langs de "Horst van Geistingen" loopt de meest westelijke bedding van de Maas. Doorheen de tijd verlegde de rivier haar hoofdbedding, waardoor ze vandaag zo'n 1,5 km buiten het dorpscentrum stroomt. Wel liepen de oude Maasbedding tot in de 20e eeuw vol bij hoogwater; de plaatsnamen "Vilgerten" (vuile gaarden), "Vuilbempden" (vuile beemden), "Schoor" ("schor") en "Broek" herinneren hier nog aan.

Rijksheerlijkheid Kessenich[bewerken]

Aan het einde van de 8e eeuw kwam de oude nederzetting vlakbij de Kempenweg te liggen. Tussen Ittervoort en Thorn lag een tolpost, die de heer van de rijksheerlijkheid Kessenich in de 11e eeuw ophief.[6] Mogelijk was Kessenich de hoofdplaats van Ansfrieds bezittingen in het Maasland, voordat dit gebied uiteenviel in onder andere de Drie Eyghen.

De vrijheren en -vrouwen, vanaf ca. 1660 baronn(ess)en, bestuurden het gebied vanuit de burchten Den Berg en Borgitter. In de 17e eeuw werd Kessenich tot driemaal toe geplunderd. De plundering door de hertog van Marlborough (1702) ligt aan de oorsprong van het jaarlijkse "Malbroek verbranden" (een traditie die ook bestaat in Stokkem en Eisden).

Kessenich na 1800[bewerken]

De Fransen maakten Kessenich tot een gemeente in de Zuidelijke Nederlanden. Het kasteel en de bijhorende landgoederen werden in 1804 gekocht door Hendrik Josef Michiels van Kessenich. In 1843 werd de gemeente uitgebreid met gebieden die terug Belgisch werden, om in 1845 gesplitst te worden in drie gemeentes (zie Herindeling van de Drie Eyghen).

De Tweede Wereldoorlog eiste een hoge tol in Kessenich. Op 5 augustus pleegden partizanen een mislukte aanslag op burgemeester Jaak Lamberigts. Drie dagen later vond bij "De Borg" een schietincident met twee doden plaats (zie razzia op Molenbeersel). De hele winter 1944-1945 verschansten de Duitsers zich achter de Maas en het kanaal Wessem-Nederweert; mortiervuur eiste toen opnieuw levens in Kessenich en richtte er zware materiële schade aan.

Kessenich was de eerste plaats waar grindwinning buiten de rivierbedding van de Maas gebeurde (1949). Tot 2008 werd in het hele gebied tussen Witbeek en Maas (1,5 km²) grind en kwartszand afgegraven. Van 2008 tot 2015 werden de Maasplassen gedeeltelijk gedempt, ten bate van de landbouw en van "Agropolis".[7] Het overblijvende deel dient nu voor watersport en recreatie.

Demografie[bewerken]

  • 1809 (samen met Kinrooi en "Kesnicher Beersel"): 712
  • 1857: 679
  • 1900: 718
  • 1950: 1.233
  • 1970 (laatste cijfer voor de deelgemeente): 1.543

Bezienswaardigheden[bewerken]

Bekende inwoners[bewerken]

Trivia[bewerken]

  • Het Limburgs volkslied werd geschreven tenmidden van een thans verdwenen eikengaard bij kasteel Borgitter.
  • Het Oud Limburgs Schuttersfeest werd voor het eerst hier gehouden, in 1876. In 2003 vond het er opnieuw plaats.
  • Volgens een legende lag tussen Kessenich en Thorn ooit een stad genaamd Vijvere.
  • De bijnaam van Kessenichenaars die vooral tijdens het carnaval nog gebruikt wordt is "ertesjieters" (erwtenschijters). Deze naam gebruikte het volk uit Thorn en Neeritter spottend in de 18e eeuw, vanwege hun afgunst voor de Kessenichenaars die op kasteel Borgitter werkten en er het luxeproduct erwten voorgeschoteld kregen.[8]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Dit zijn de overkoepelende namen; voor de veldnamen zie het kadaster
  2. "Gallert" komt voor op de Ferrariskaarten, evenals de galg waarnaar het vermoedelijk genoemd was
  3. Kaart van Christian Sgroten uit 1573
  4. Maurits Gysseling, "Toponymisch woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226)" (Belgisch Interuniversitair Centrum voor Neerlandistiek, Leuven, 1960), p 560
  5. Prof. dr. Albert Carnoy, "De plaatsnamen met -acum in het Vlaamsche land" - in "Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde" (Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde, Gent, 1933), p 19
  6. Familie Verasdonk, "De asdonk bij Kessenich"
  7. Officiële website van Agropolis
  8. Carnavalsvereniging "de Ertesjieters"