Kievit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Kievit (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Kievit.
Kievit
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2012)
Kiebitz 050513 Ausschnitt.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Aves (Vogels)
Orde: Charadriiformes (Steltloperachtigen)
Familie: Charadriidae (Kieviten en plevieren)
Geslacht: Vanellus (Kieviten)
Soort
Vanellus vanellus
(Linnaeus, 1758)
Nest
Nest
Jonge kievit
Jonge kievit
Verspreiding: Blauw= winter, geel=broedgebied, groen= resident
Verspreiding: Blauw= winter, geel=broedgebied, groen= resident
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vogels

De kievit (Vanellus vanellus) is een weidevogel uit de familie plevieren (Charadriidae). De naam wordt meestal uitgesproken als kieviet.

Beschrijving[bewerken]

De kievit is een forse weidevogel van ongeveer 28 tot 31 cm groot en heeft een spanwijdte van 67 tot 76 cm.[2][3] Het gewicht is tussen de 150 en 300 gram.

De rug is recht en in de zomer is deze donkergroen met een paarse en koperen gloed, wat ook voor de bovenkant van de vleugels geldt tot aan het uiteinde met de witte toppen. In de winter is de rug groener met gelige randen aan de veren. De stuit is wit en heeft een zwarte vlek met een witte rand aan het uiteinde van de staart.

Langs de flanken heeft de kievit een zwarte rand. De onderkant van de brede afgeronde vleugels zijn deels wit. Aan het uiteinde heeft de vleugel een witte rand. Vanaf daar tot een derde van de vleugel zijn de veren zwart gekleurd.

De buik is wit met onder de staart een rode vlek. Van borst tot keel heeft de mannelijke kievit een zwarte band die doorloopt als een zwarte streep onder het oog en over de zwarte korte snavel. De keel is bij het vrouwtje gespikkeld zwart-wit. Op de wang heeft de kievit een witte vlek.

De nek is zwart tot grijs. De kievit heeft een hoog voorhoofd en een zwarte kap die overgaat in de voor de kievit zo karakteristieke zwarte kuif. Deze kuif is bij de vrouwtjes korter dan bij de mannetjes. In de winter is de kuif van het mannetje korter dan in de zomer.[2]

Vlucht[bewerken]

Kenmerkend zijn de brede vleugels en de relatief langzame, flappende vlucht. In de paartijd zie je de mannetjes acrobatische capriolen uithalen in de lucht. In Friesland noemen ze dit "oer de wjuk gean".

Verspreiding en habitat[bewerken]

De kievit is een bekende weidevogel in Europa. Oorspronkelijk broedden kieviten op grassteppen in gematigd Europa en Azië. De mens is deze gebieden steeds meer gaan gebruiken voor het houden van vee en het verbouwen van gewassen. De kievit is één van de weinige soorten die zich goed kon aanpassen aan de veranderde omgeving. Tegenwoordig broedt de kievit in allerlei grote open terreinen langs de kust en in het binnenland, meestal op (maïs)akkers, weilanden en graslanden.[2][3][4]

De status van de kievit is op dit moment nog niet bedreigd. Sinds 1980 is er een afname van een paar procent per jaar, zoals blijkt uit onderzoek van o.a. Sovon. In 2000 werden 200.000 tot 300.000 broedparen vastgesteld. Genoemde oorzaken zijn de steeds intensievere landbouw, de lage waterstand, predatie en verstedelijking.[5][6]

Gedrag[bewerken]

De kievit komt in het najaar in grote groepen samen om naar het warme zuiden te trekken.

Bij gevaar veinst een kievit een gebroken vleugel en probeert zo een naderende wezel, vos of hermelijn weg te lokken bij het nest.[4]

Voedsel[bewerken]

Het hoofdvoedsel van de kievit wordt gevormd door wormen. Daarnaast eten ze allerlei insecten en wat onrijpe zaden. De beschikbaarheid van wormen bepaalt ook hoeveel vogels zich kunnen vestigen in een bepaald gebied.[7]

Voortplanting[bewerken]

Het broedseizoen van de kievit loopt van half maart tot in juli. Vogels waarvan het eerste broedsel is mislukt, proberen het vaak later in het seizoen nog eens. Een legsel bestaat meestal uit vier eieren van gemiddeld 47 x 34 mm. Het broeden duurt 26 à 28 dagen. Het nest wordt gemaakt in een ondiep kuiltje op een plek met niet te veel gras. Meestal broedt de kievit op grasland, maar ook op bouwland worden kievitsnesten aangetroffen.

Tradities: Eerste kievitsei en kievitseieren rapen[bewerken]

Het is een Friese traditie om het eerste kievitsei aan te bieden aan de Commissaris van de Koning. Vroeger werd het aan de Koningin aangeboden. Het eerste kievitsei staat symbool voor het begin van het voorjaar.

Het eerste kievitsei werd de afgelopen jaren gevonden op:

Jaar Maand Dag Polder Plaats Provincie
2005 maart 16 Eempolder Eemnes Utrecht
2006 maart 18 Beek en Donk Noord-Brabant
2007 maart 7 Spannenburg Friesland
2008 maart 3 Maatpolder Eemnes Utrecht
2009 maart 8 Maatpolder Eemnes Utrecht
2010 maart 16 Britsum Friesland
2011 maart 6 Commandeurspolder Maasland Zuid-Holland
2012 maart 10 Oudehaske Friesland
2013 maart 21 Ede Gelderland
2014 maart 5 Delwijnen Gelderland
2015 maart 9 Schelluinen Zuid-Holland[8]

Het is in de Europese Unie verboden kievitseieren te rapen. Friesland heeft echter een uitzonderingspositie op cultuurhistorische gronden. Deze werd echter in 2005 opgeheven na een rechtszaak aangespannen door Stichting faunabescherming. Geoordeeld werd dat Gedeputeerde Staten van Friesland de ontheffingsprocedure voor het rapen van kievietseieren niet correct had gevolgd.[9][10] Sinds 2006 was het weer toegestaan om tussen 1 maart en 9 april kievitseieren te rapen. In 2009 mochten in totaal 6431 kievitseieren worden geraapt, in 2010 5939, in 2011 en 2012 ook 5939, in 2013 6307 en in 2014 weer 5939; het zgn. provinciale maximum, met een persoonlijk maximum van 15 eieren per persoon.[11][12][13][14] Elke vondst dient te worden gemeld in een sms aan Natuurnetwerk in Vaassen.[15] Een server van NatuurNetwerk stuurt een sms terug om aan te geven of de vinder het ei nog mag rapen.[16] Eierrapers moeten bovendien in bezit zijn van een persoonsgebonden kaart, die door een erkend verband van vogelbeschermers wordt gecontroleerd en kan worden ingetrokken als de raper de regels niet naleeft.
In 2015 werd het rapen weer verboden door de Raad van State, in een uitspraak van 14 jan. 2015. De Raad oordeelde dat de populatie van kieviten in 2013 bijna was gehalveerd ten opzichte van 1996 en droeg het provinciebestuur op om te onderzoeken (1): bij welke stand van de kievitenpopulatie nog sprake is van een „gunstige staat van instandhouding” en (2): of de kievit ook op langere termijn nog algemeen zal blijven voorkomen in het Friese grasland. Ook in 2012 had de Raad van State al haar zorg uitgesproken over de voortgaande daling in de kievitenpopulatie,[13] maar had toen toch toestemming gegeven voor het rapen omdat zij meende dat de provincie voldoende waarborgen had ingebouwd, bijv. door het hierboven genoemde registratiesysteem.[14]

Voorstanders van het behoud van de traditie stellen dat het rapen niet schadelijk is voor de populatie omdat de kievit goed in staat is een tweede legsel te produceren. Bovendien zorgen kievitseierzoekers voor nazorg, dat wil zeggen dat het nest gemarkeerd wordt zodat boeren het nest kunnen ontzien bij het maaien.[17] Dit wordt o.a. gedaan door stokken bij de nesten te plaatsen of nestbeschermers over de nesten te zetten wanneer er vee in het land loopt. Dit wordt bij alle nesten met eieren gedaan die worden gevonden door nazorgers, ook die van de grutto, tureluur, scholekster en veldleeuwerik. Tegenwoordig wordt er ook steeds vaker gewerkt met zogenaamde stippenkaarten. Dit zijn kaarten van het land van de boer waar nazorg wordt gedaan. Deze kunnen in de schuur worden gehangen en hierop kunnen de gevonden nesten met eieren aangegeven worden. Op deze manier hoeft er niet altijd nestbescherming geplaatst te worden, wat de nesten zou kunnen verraden bij roofdieren. Tegenstanders stellen daar tegenover dat door steeds vroeger maaien veel van die tweede legsels verloren gaan.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Kievit op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. a b c Rob Hume. Vogels van Europa. Unieboek Uitgeverij Het Spectrum (2003)
  3. a b Lars Svensson, P.J. Grant. ANWB Vogelgids van Europa. Tirion Uitgevers BV Baarn (2002)
  4. a b Vogelbescherming Nederland (19-03-2011)
  5. Sovon Nederland (19-03-2011)
  6. Sovon Noord Brabant (19-03-2011)
  7. Alle vogels
  8. De Telegraaf
  9. Dertig jaar juridische strijd om kievitseieren. Friesch Dagblad, 17 maart 2005
  10. Uitspraak Rechtbank Leeuwarden inz. rapen kievitseieren
  11. Zie: Minder kievitseieren mogen worden geraapt, De Tellegraaf, 4 maart 2010. Geraadpleegd op 15 januari 2015.
  12. Zie: Kievitseieren rapen mag weer, De Telegraaf, 1 maart 2011. Geraadpleegd op 15 januari 2015.
  13. a b Zie: Kievitseieren rapen mag ook in Friesland niet, De Telegraaf, 14 januari 2015. Geraadpleegd op 15 jan. 2015.
  14. a b Zie: Kievitseieren rapen mag weer, De Telegraaf, 1 maart 2012. Geraadpleegd op 15 januari 2015.
  15. 'Aaisikers' moeten mobieltje mee, Leeuwarder Courant, 27 januari 2009
  16. Kievitregistratie bij natuurnetwerk.nl
  17. Commissie Nazorg van de Bond van Friese Vogelwachten

Bronnen

  • Hume, R. Vogels van Europa (2003), vertaling F. Hofsteenge, Willemien Werkman, C. Smit, Frits Hofsteenge, Unieboek Uitgeverij Het Spectrum, Van Reemst, Capitool Veldgidsen, ISBN 9789041018922, p.143
  • Svensson, Lars, Grant P.J., ANWB Vogelgids van Europa (2002), vertaling Arnoud van den Berg, André van Loon, F.G. Rozendaal, illustraties K. Mullarney, D. Zetterstrom, Tirion Uitgevers BV Baarn, ISBN 9789018030803, p. 136