Klaproos
| Klaproos | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Bleke klaproos |
|||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||
|
|||||||||||||||
| Geslacht | |||||||||||||||
| Papaver L. (1753) |
|||||||||||||||
|
|||||||||||||||
Klaproos of papaver (Papaver) is een geslacht van bloeiende planten. Een bekende soort is de slaapbol (Papaver somniferum), waaruit opium gewonnen wordt. Deze soort wordt ook als sierplant gebruikt.
In het vlaams wordt de klaproos soms kollebloem (toverkol of kol = heks) genoemd. In het Albanees noemt men de klaproos "lule flanules" oftewel "bloem met vlagjes".
Inhoud |
[bewerken] Taxonomie
Het geslacht Papaver kent wereldwijd ongeveer 60 soorten. De in Nederland en België in het wild voorkomende soorten zijn:
- Bastaardklaproos (Papaver hybridum)
- Bleke klaproos (Papaver dubium)
- Grote klaproos (Papaver rhoeas)
- Ruige klaproos (Papaver argemone)
- Slaapbol (Papaver somniferum)
De papaver die in Nederland groeit, komt vooral voor op droge zanderige grond die kort geleden omgewoeld is, zoals op spoordijken of op opgespoten zandvlaktes. De zaden van de klaproos behouden onder de grond erg lang hun kiemkracht en ontkiemen als ze, soms na jaren, weer aan de oppervlakte komen. De klaproos is dan ook een echte pioniersplant.
Andere soorten zijn onder andere:
- Papaver alpinum
- Papaver bracteatum
- Papaver californicum
- Papaver dahlianum
- Papaver nudicaule
- Papaver orientale
- Papaver rupifragum
- Papaver radicatum
- Papaver umbonatum
[bewerken] Determinatie
De volgende tabel geeft de belangrijkste kenmerken om de in België en Nederland voorkomende papaver soorten te onderscheiden:
| Plant | Bloemstengel- beharing |
Bloem | Bloeiperiode | Stempelschijf | Doosvrucht | Bladen | Foto |
| Bastaardklaproos | behaard | kroonbladen niet overlappend | mrt-mei | met weinig zachte haren bezet, niet stengelomvattend |  |
||
| Bleke klaproos | aangedrukt behaard | bleek rood, soms donkerrood, soms aan de voet zwart gevlekt. | mei-aug | 4-6 stralen groen/bruin | knotsvormig, meer dan 2x zo lang als breed | zonder eindlob, niet stengelomvattend | |
| Grote klaproos | afstaand of aangedrukt behaard | donkerrood, soms roze, soms wit, aan de voet met zwarte vlek | mei-jul | 6-13 stralen zwart/paars | bolvormig | gezaagde, weinig gedeelde eindlob, niet stengelomvattend |  |
| Ruige klaproos | behaard | donkerrood, aan de voet soms geel | mei-jul | 5-9 stralen | heeft enkele gekromde stijve haren | dubbel veerdelig, niet stengelomvattend |  |
| Slaapbol | Kaal | Wit, lila, paars, aan de voet zwart, soms rood | jun-aug | opstaande rand | bol- eivormig | dubbel veerkartig / veerlobbig, blauwgroen, stengelomvattend |  |
[bewerken] Bloemdiagram
[bewerken] Opium
Uit de soort P. somniferum wordt opium, morfine en heroïne gewonnen. Opium is het ingedroogde witte melksap van deze plant dat een aantal alkaloïden bevat waarvan vooral codeïne en morfine belangrijk zijn.
[bewerken] Symboliek
Klaprozen zijn met name in het Verenigd Koninkrijk en andere landen van het Gemenebest van Naties het symbool van de Eerste Wereldoorlog omdat ze op de slagvelden in Vlaanderen uitbundig bloeiden, zoals bijvoorbeeld In Flanders Fields van John McCrae beschrijft. Op Remembrance Day, de dodenherdenking van het Gemenebest, worden bij de cenotaaf op Whitehall door de vorstin en hoogwaardigheidsbekleders klaprooskransen gelegd, geen echte overigens, omdat de bloemblaadjes zeer snel uitvallen.
In de iconografie is de klaproos het attribuut van Hypnos, de Griekse god van de slaap.[1]
[bewerken] Gebruik
De zaden van de klaproos worden vaak gebruikt in bepaalde (voornamelijk zoete) gerechten zoals de traditionele Poolse Makowiec-cake. Het zaad van de slaapbol wordt onder de naam maanzaad op broodjes gebruikt.
Het sap van de klaproos werd vroeger gebruikt om Edammer kaas mee te kleuren.[2]
[bewerken] Afbeeldingen
-
Slaapbollen op de achtergrond (Kew Gardens 13 juni 2004)
-
Meeldraden en stempelschijf met stempels van slaapbol
-
Papaver somniferum (slaapbol)
-
Zaaddoos en het melksap van P. somniferum
laat men indrogen voor de aanmaak van opium -
Klaprozen in de Vaucluse
-
Grote Klaproos met een witte bloem
-
Onrijpe papaverbol van grote purperrode bloem
-
Zaaddoos met aan de bovenkant geopende poriën
[bewerken] Trivia
De klaproos wordt gebruikt als heksenkruid.
[bewerken] Externe links
 |
Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Poppy op Wikimedia Commons. |
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Hall, J. (2000). Hall's Iconografisch Handboek. Leiden: Primavera Pers.
- ↑ Furlenmeier, M. (1978). De wonderlijke wereld der geneeskruiden. Antwerpen/Amsterdam: Uitgeverij C. de Vries-Brouwers p.v.b.a. ISBN 90-6174-143-2
