Klittenband

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Velcro (klitteband): haakjes (links) en lusjes (rechts).

Velcro is een sluiting of verbinding die losgetrokken kan worden, onder andere bij kledingstukken.

Geschiedenis[bewerken]

Haakjes van een klit (detail)

Klittenband is een uitvinding van de Zwitser Georges de Mestral. Hij kwam in 1941 op het idee, nadat hij zich verbaasde over hoe moeilijk hij klitten uit zijn kleding en uit de vacht van zijn hond kreeg, die zich daar hadden verzameld tijdens hun gezamenlijke dagelijkse wandeling. Hij merkte op dat klitten zijn overdekt met kleine haakjes, waarmee ze zich in de kleding en de vacht vastgrepen. De Mestral zag mogelijkheden en ontwikkelde - met veel tijd en moeite - een sluitingssysteem dat hij in 1951 in Zwitserland patenteerde. Patenten in diverse andere landen volgden, waaronder in 1955 in de Verenigde Staten.

Naamgeving[bewerken]

De Mestral noemde zijn uitvinding Velcro, een samentrekking van de Franse woorden velours (fluweel) en crochet (haakje). De merknaam Velcro is in de meeste landen een gedeponeerd handelsmerk en in veel talen, waaronder Engels, Frans en het Nederlands in België, is klittenband vooral onder die naam bekend (in het Engels is de algemene term hook and loop fastener en in het Frans bande autoagrippante, maar die termen zijn weinig bekend bij het grote publiek). In andere talen, zoals het Nederlands in Nederland, Duits en Zweeds, wordt daarentegen de algemene term gebruikt (respectievelijk klittenband, Klettverschluss en kardborreband).

Producent[bewerken]

Alhoewel De Mestral aanvankelijk nogal wat scepsis ontmoette, richtte hij het bedrijf Velcro S.A. op om zijn vinding op de markt te brengen. De eerste fabriek werd gesticht in het jaar 1957. Anno 2010 heet het bedrijf Velcro Industries en heeft het zijn hoofdkantoor in Manchester, New Hampshire, Verenigde Staten.

Werkingsprincipe[bewerken]

Klittenband bestaat uit twee lagen: een "haakzijde", die bestaat uit een stuk textiel bedekt met kleine haakjes en een "luszijde", bedekt met nog kleinere harige lusjes. Oorspronkelijk werd polyamide toegepast, later ook andere kunststoffen. Worden de lagen samengedrukt, dan haken de haakjes zich in de lusjes en de zaak zit vast. Wordt de sluiting losgetrokken, dan maakt die het karakteristieke scheurende geluid. Er bestaan ook varianten met haakjes op beide lagen.

Sterkte[bewerken]

De sterkte van een klittenbandverbinding hangt samen met:

  • het oppervlak van de verbinding (de grootte van de gebruikte stukken klittenband)
  • de mate waarin de haakjes zich hebben ingebed in de lusjes (hoe goed de sluiting is aangedrukt)
  • de aard van de verbonden oppervlakken (stijf of flexibel)
  • de richting van de scheidende kracht (haaks of parallel)

De verbinding van twee stijve oppervlakken is uitzonderlijk sterk, omdat een scheidende kracht gelijkelijk over de haakjes wordt verdeeld. Is één of beide delen flexibel, zoals bij textiel, dan kunnen zij met een "afschillende" beweging, haaks op de verbinding, gemakkelijk worden losgetrokken. Wordt op een flexibel deel een kracht parallel op het verbindingsvlak uitgeoefend, dan is de verbinding even sterk als bij stijve delen. Zowel bij stijve als flexibele oppervlakken is het zijdelings verschuiven van de verbinding vrijwel onmogelijk.

Er is ook klittenband gemaakt van verenstaal. Het is sterk en flexibel, de chemische bestendigheid is beter dan bij kunststof en het is bestand tegen hoge temperaturen.[1]

Toepassingen[bewerken]

  • sluitingen van kleding, schoenen, tassen, rugzakken, kampeeruitrusting, etc.
  • auto-industrie: bevestiging van bekleding, carrosseriedelen, wieldoppen
  • in de bouw: het bevestigen van dak- en gevelbeplating
  • het ophangen van gereedschap, verbanddozen, brandwerende dekens, etc.
  • het bundelen van tijdelijke kabelbomen, bv. voor elektra bij evenementen
  • in toneelkostuums, als zeer snel omkleden een vereiste is.

Er wordt onderzoek gedaan naar "stil klittenband" voor toepassing in militaire kleding.

Voor- en nadelen[bewerken]

Voordelen[bewerken]

  • heel eenvoudig en snel te gebruiken
  • onderhoudsvrij
  • volkomen veilig
  • het scheurende geluid bij het lostrekken helpt tegen zakkenrollers.

Nadelen[bewerken]

  • klittenband heeft de neiging haar, stof en vuil te verzamelen
  • na lang gebruik kunnen de haakjes afbreken of zich strekken, waardoor de sluiting minder sterk wordt
  • het hecht zich aan sommige materialen, zoals sokken of truien, die schade kunnen oplopen bij het losmaken
  • het scheurende geluid bij het lostrekken maakt klittenband ongeschikt voor sommige toepassingen, zoals militaire kleding.

Trivia[bewerken]

In de aflevering "Carbon Creek" van het sciencefictionverhaal, Star Trek: Enterprise komt de uitvinding Velcro heel even in beeld. Een buitenaardse levensvorm van de planeet Vulcan gaat in de vijftiger jaren met een stukje velcro uit hun gecrashte ruimteschip naar een uitvinderskantoor en krijgt voor dit stukje velcro een groot bedrag. Hiermee wordt gesuggereerd dat velcro een buitenaardse uitvinding is en die naar de aarde is gebracht door buitenaardsen. Natuurlijk is dit een sciencefictionverhaal.

In aflevering vijf van Penn & Teller Tell a Lie proberen twee monstertrucks twee stukken klittenband (gemonteerd op twee ijzeren platen) uit elkaar te trekken. Dit lukt echter niet, hetgeen aantoont hoe sterk klittenband bij zijdelings uit elkaar trekken kan zijn.

Bronnen, noten en/of referenties
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek