Koers (richting)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De koers van een vaartuig of luchtvaartuig is de hoek tussen een noordrichting en de koersrichting. De koersrichting is die van het vlak van kiel en stevens richting het voorschip. Er zijn meerdere noordrichtingen en daarmee meerdere koersen. De koers kan worden afgelezen van een kompas.

Kompaskoers[bewerken]

Als een magnetisch kompas wordt gebruikt, moet rekening worden gehouden met de afwijking tussen het magnetische noorden en het ware noorden — magnetische declinatie, in de scheepvaart variatie genoemd — en deviatie, de invloed van een metalen schip op het kompas. Het totaal van variatie en deviatie is de miswijzing. De koers van een magnetisch kompas wordt kompaskoers (KK) genoemd:

 WK = KK + misw

Bij een gyrokompas heeft men te maken met de gyrokoers (GK). Deze moet gecorrigeerd worden met de totale correctie (tc):

 WK = GK + tc

Als men gebruik maakt van de Universele Transversale Mercatorprojectie is er een verschil tussen het ware noorden en het gridnoorden.

Ware koers en grondkoers[bewerken]

De ware koers (WK) wordt gegeven door de koersrichting, de stand van het vaartuig. De grondkoers (GrK) is de richting waarheen het schip zich beweegt. De afwijking tussen deze twee wordt drift genoemd. Drift wordt veroorzaakt door stroom en wind. Vooral bij zeilschepen kan de afwijking aanzienlijk zijn. Ook vliegtuigen hebben te maken met koersafwijking ten gevolge van de wind.

Notatie van koersen[bewerken]

De koers kan op twee manieren worden uitgedrukt:

  • In windstreken, ofwel de streken van het kompas.
  • In graden met de klok mee ten opzichte van het (geografische) noorden.

Traditioneel werd de koers altijd aangeduid met behulp van de windstreken. In de moderne scheepvaart en luchtvaart worden altijd graden gebruikt.

Windstreken[bewerken]

De primaire windstreken zijn: noord, oost, zuid en west. Een fijnere verdeling kan worden gemaakt door combinaties van windstreken. Bijvoorbeeld: noordoost ligt precies tussen het noorden en het oosten. Noordnoordoost ligt tussen het noorden en het noordoosten, enzovoort.

Graden[bewerken]

Een koers kan worden uitgedrukt in de hoek (in graden) ten opzichte van het noorden. De volgende tabel geeft een overzicht.

Windstreek Aantal graden
noord
noordoost 45°
oost 90°
zuidoost 135°
zuid 180°
zuidwest 225°
west 270°
noordwest 315°

Uitzetten van de koers[bewerken]

Het uitzetten van een koers is een onderdeel van het navigeren. In de traditionele wijze van navigeren wordt de koers met potlood en een liniaal in een zeekaart getekend. Vervolgens wordt de richting met behulp van een parallelliniaal afgelezen op de kompasroos die op de zeekaart is afgedrukt. Vervolgens moet er een correctie worden toegepast voor de verwachte drift door wind en stroom.

Bij gelijkgehouden koers spreekt men van loxodroomnavigatie. Bij de kortste route tussen twee locaties (grootcirkelnavigatie) blijft de koers meestal niet gelijk.

De positie van een punt B ten opzichte van een punt A kan men bijvoorbeeld aanduiden met "3000 km ten noordoosten van A". Dit is echter enigszins verwarrend, omdat als steeds deze koers volgend de afgelegde afstand 3000 km is, de kortste afstand korter is. Een andere methode van aanduiden is dat men de kortste afstand van A naar B noemt, en de grootcirkel die men daarvoor moet volgen specificeert door de vertrekkoers, dus de koers in A. Als A bijvoorbeeld 10 km van de Noordpool afligt dan kan men een punt B beschrijven als op 20 km afstand over een grootcirkel met vertrekkoers noord. Dit komt overeen met ongeveer 31 km steeds naar het oosten gaan. In absolute zin is het afstandsverschil het grootst tussen punten die ver van elkaar en beide ver van zowel de polen als de evenaar liggen, aan dezelfde kant van de evenaar. Bijvoorbeeld tussen punten op 45 graden noorderbreedte met tegenoverliggende lengte is de kortste afstand 10.000 km en de afstand met vaste koers ruim 14.000 km.[1]

Zeilen[bewerken]

Bekende koersen bij het zeilen zijn:

Zeilkoersen

De koersen in de wind en voor de wind zijn tegengesteld. De koersen aan de wind, halve wind, ruime wind en voor de wind kunnen zowel over bakboord als over stuurboord voorkomen.

"Binnen de wind" is een voor de windse koers of zelfs ruime windse koers met de zeilen over de 'verkeerde' boeg. Er bestaat kans op een klapgijp.

Koers in overdrachtelijke zin[bewerken]

Het woord koers wordt ook gebruikt voor de beleidsrichting van een bestuursorgaan. Dan kan het gaan om de koers van een overheidsorgaan of van een particuliere organisatie zoals een bedrijf.

Koers in de taal[bewerken]

  • op koers liggen - veranderen in de richting van het gewenste doel.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Op 40 graden noorderbreedte is het afstandsverschil nog iets groter.