Koersrol
De koersrol of richtingfilm bij treinen, metro's, trams en bussen is de rol die de eindbestemming, soms ook de tussenstops, aangeeft. Het lijnnummer bij trams en bussen wordt meestal aangegeven door een aparte rol (lijnfilm) maar soms staan beide op dezelfde rol..
Bij treinen bevindt de koersrol zich meestal op de zijkant, bij de Coradia LINT onder de voorruit. Bij bussen en trams bevindt de rol zich boven de voorruit, met vaak ook een tweede koersrol aan de zijkant of een derde aan de achterkant.
Een dergelijke voorziening ontbreekt meestal bij bussen voor langere afstanden en groepsvervoer (soms touringcars genoemd). Wordt zo'n bus bij een lijndienst gebruikt (bijvoorbeeld wegens gebrek aan materieel of ter vervanging van een treindienst), dan moet men zich vaak behelpen met een papiertje dat achter de ruit wordt geplakt.
Koersbord [bewerken]
Vanouds hadden treinen geen koersrollen maar koersborden. Dit waren metalen borden die aan de zijkant van de trein worden gehangen. De afmetingen van deze borden waren gestandaardiseerd, zodat elk bord op elke trein paste.
Het gebruik van verschillende koersborden had het nadeel dat de borden gemakkelijk zoekraakten. Een koersbord Amsterdam-Brussel bleef bijvoorbeeld in Brussel liggen terwijl het in Amsterdam weer nodig was.
Vaak werd gewerkt met omkeerbare borden: borden die een voor- en achterkant hebben, zodat het bord in het eindstation alleen maar hoefte te worden omgekeerd.
Er waren ook borden die niet alleen achterstevoren maar ook ondersteboven gehangen kunnen worden. Dan zag men boven de bestemming van de trein en daaronder, ondersteboven, een andere bestemming, die op het moment genegeerd moest worden.
Ook werden er borden met omklapbare panelen gebruikt, om nog meer bestemmingen te kunnen aangeven zonder dat er borden verwisseld hoefden te worden.
In de jaren 70 voerde NS een universeel systeem in. Aan elk koersbord hing een bakje met losse bordjes - een bordje voor elke eindbestemming in Nederland. Een van de bordjes kon uit het bakje worden gehaald en aan de buitenkant worden opgehangen. Op den duur beviel dit systeem niet: het was wel eens lastig een bordje terug in het bakje te krijgen, waardoor het bordje op het perron bleef liggen en zoekraakte.
Koersrol [bewerken]
Sedert Mat '64 is de koersrol een rol met namen die doorgedraaid dient te worden. Het mechanisme wordt vanuit de cabine van de conducteur, of een afgelsoten kastje op de balkons van de trein op afstand bediend. Vaak doet de conducteur dat direct nadat het laatste tussenstation gepasseerd is, zodat de rol bij aankomst in het eindstation klaar is voor de terugreis.
Bij bussen en trams was een dergelijke rol al veel eerder in gebruik. Bij sommige bedrijven al voor 1940. De chauffeur moet in het eindpunt de rol doordraaien, meestal door boven het raam aan een slinger te draaien, later soms ook met een motortje. Aan de achterkant van de rol waren merktekens aangebracht welke correspondeerde met een legenda binnen zodat de bestuurder of chauffeur niet het voertuig hoefden te verlaten om te zien of de bestemming juist was voorgedraaid. Bij sommige bedrijven (onder meer heden ten dage nog in Lissabon) gebruikt men een spiegel.
Heden ten dage komen filmrollen bij de bus vrijwel niet meer voor. Alleen de oudste serie gelede trolleybussen in Arnhem is er nog mee uitgerust. Daarnaast komen ze alleen nog voor bij ouder trein, metro en trammaterieel. Opvallende zijn de Amsterdamse Combino's welke een lijnfilm en een richtingdisplay bezitten.
Koersdisplay [bewerken]
Sinds de jaren 90 kregen nieuwe treinen, metro's, trams en bussen een digitaal display, omdat hierop gemakkelijker bestemmingen zijn te wijzigen en het aantal weer te geven bestemmingen niet beperkt is door de lengte van de rol.
De koersrollen van de Koploper worden met de modernisering vanaf 2008 door moderne displays vervangen. Ook SGMm heeft nu bestemmingsdisplays.
