Koffie
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Koffie is een meestal warm genuttigde drank die onder andere het oppeppende middel cafeïne bevat. Koffie wordt gemaakt van de gemalen, gedroogde, en geroosterde zaden van de koffieplant. Deze zaden worden botanisch incorrect 'koffiebonen' genoemd. Tijdens het roosteren (ook wel branden genoemd) ontstaan zo'n 700 verschillende stoffen. De koffiebonen worden gemalen en ongemalen verkocht.
De koffie die meest wordt verkocht is afkomstig van de soorten Coffea arabica en Coffea robusta. Sommige Nederlandse fabrikanten maken een onderverdeling in goudmerk, zilvermerk en roodmerk. Goudmerkkoffie bestaat meestal voor 100% uit Arabicabonen, zilvermerk bestaat uit 80% Arabicabonen en 20% Robustabonen en roodmerk uit 70% Arabicabonen en 30% Robustabonen. Het verschil tussen de twee soorten koffiebonen zit met name in de smaak en het cafeïnegehalte: Arabicabonen hebben een mildere smaak en bevatten ongeveer 70% minder cafeïne dan de Robustabonen, die voor een pittige smaak zorgen.
Inhoud |
[bewerk] Geschiedenis
De koffie hoort oorspronkelijk thuis in Oost-Afrika, en is waarschijnlijk afkomstig uit de Ethiopische provincie Kaffa, waar het 'bunn' of 'bunchum' genoemd werd. Ook het Arabisch Schiereiland kan als gebied van oorsprong worden beschouwd, omdat de cultuur van daar uit verspreid werd. Koffie wordt voor de eerste keer vermeld in een Arabische medische encyclopedie (omstreeks 900). De Arabische en Perzische geneesheren gebruikten de koffie als een medicijn.
Volgens de legende merkte een Arabische herder dat zijn geiten na het eten van de bessen van een zekere struik erg opgewonden waren. De herder plukte wat van die vruchten, kookte ze en verkreeg een aftreksel met een onbekende geur. Die drank was wel wat bitter, maar gaf een gevoel van voldoening en een grote helderheid van geest.
De Arabieren wilden het geheim zorgvuldig bewaren en verboden de uitvoer. Maar de koffie werd spoedig populair in de islamitische landen en het gebruik drong langzaam in Europa door. Aan het eind van de 17e eeuw werden koffieplanten op Java ingevoerd en in de 18e eeuw begon de koffiecultuur in Zuid-Amerika. De koffiestruik verspreidde zich snel over de tropische gebieden. De Hollanders waren de eerste koffiehandelaars die de koffie grootschalig naar Europa brachten. Amsterdam was het eerste, en lange tijd het belangrijkste koffiehandelscentrum.
Eind 19e eeuw kwamen er ziekten op in de koffieculturen en men werd genoodzaakt om de gevoelige Arabica-soort te vervangen door de Robusta-soort, die oorspronkelijk uit Belgisch-Kongo komt.
De woorden "koffie" en "café" zijn afgeleid van het Arabische woord "qahwa" (Arabisch voor 'dat geeft sterkte' of 'macht'). De naam "mokka" is genoemd naar Mokka, een haven aan de Rode Zee, vanwaar de koffie naar Egypte en Syrië ging.
[bewerk] Productieproces van koffie
De koffie wordt na een strenge selectie ingekocht. Vervolgens wordt deze gemelangeerd. Door middel van het mengen van verschillende partijen wordt een stabielere smaak verkregen. Daarna wordt de koffie gebrand totdat de koffiebonen (eigenlijk zaden) de juiste kleur hebben. Indien nodig worden de koffiebonen gemalen en tot slot wordt de koffie verpakt en uitgeleverd naar de winkels.
Tegenwoordig werken er ongeveer 15 miljoen mensen in de koffiehandel
[bewerk] Cafeïnevrij maken
Er zijn verscheidene methodes van decafeïnisering. Koffie waaruit vrijwel alle cafeïne is verwijderd, wordt gedronken voor de smaak van de koffie, dus niet de stimulerende effecten. De cafeïne kan uit de koffieboon verwijderd worden door de toepassing van eigenschappen van kooldioxide bij een bepaalde temperatuur en druk (zie kritische punt).
Bij de chemische methode wordt er stoom bij de koffie gebracht waardoor de koffie poreuzer wordt. Daarna wordt dichloormethaan of ethylacetaat langs de koffie geleid. De cafeïne gaat dan mee met het extractiemiddel. Vervolgens worden de koffiebonen gespoeld met water waardoor het chemische middel uit de koffie wordt gehaald. Tot slot worden de koffiebonen gedroogd. Uiteraard wordt geanalyseerd of al het extractiemiddel en de cafeïne uit de koffieboon is verdwenen.
[bewerk] Koffie zetten
Na het oogsten en drogen van de koffieboon wordt deze gebrand en gemalen. Daarna kan er op verschillende manieren koffie mee worden gezet:
[bewerk] Snelfiltermethode
Met behulp van een papieren koffiefilter in een houder die gevuld wordt met gemalen koffie, waar uit een theeketel bijna kokend (98°C) water opgeschonken wordt. Onder het filter staat een koffiekan, het liefst au bain-marie. De meeste thuis gebruikte koffiezetters werken identiek maar daarbij wordt de koffie op een elektrisch plaatje warm gehouden.
[bewerk] Cafetière
Grof gemalen koffie in de glazen kan van de cafetière doen, heet water (95°-98°) erop gieten, omroeren en ca. 4 minuten laten trekken, daarna het metalen of kunststof filter naar beneden drukken. De koffie is klaar.
[bewerk] Moka express
3-delig metalen apparaat voor op het fornuis, bestaande uit onderaan een waterreservoir, daarop een trechtervormige koffiefilter en bovenaan een opvangreservoir voor de bereide koffie. Onderin gaat vers water, dat door de druk die ontstaat tijdens het opwarmen door de koffie wordt geperst met ongeveer 1,5 bar en vervolgens in het opvangreservoir belandt. De zettijd hangt af van de grootte en varieert van 5 tot 10 minuten.
[bewerk] Percolator
De grof gemalen koffie zit in een filter bovenin de koffiepot, via een buisje wordt het kokende water naar bovenin de filter gestuurd waarna de dan getrokken koffie weer naar beneden loopt. Afhankelijk van de intensiteit van de warmtebron is dit een continuproces.
[bewerk] Espressomethode
Met een espressomachine. Hiervoor wordt zeer fijn gemalen, aangedrukte koffie gebruikt. De koffie wordt gezet met water tussen 90° en 96°C onder hoge druk (8-10 bar) gedurende 18-30 sec. De persoon die zich heeft toegelegd op het bereiden van espresso en aanverwante dranken wordt een barista genoemd. Het onderdeel dat de espresso of koffie automatisch bereidt, wordt een brewer genoemd.
[bewerk] Vacuümmethode (Cona)
Het apparaat bestaat uit twee boven elkaar geplaatste glazen kolven. De bovenste kolf (voorzien van een filter voor de koffie) sluit luchtdicht op de onderste en mondt uit op een buis die tot beneden reikt. De onderste kolf wordt gevuld met heet water en verder verwarmd met een spiritusbrander. De druk boven het water zal het door de buis naar boven stuwen. Hierop wordt de spiritusbrander weggenomen; de onderdruk die dan ontstaat zuigt het water door de koffie en het filter terug naar beneden.
[bewerk] Turkse methode
Ook wel Griekse methode genoemd; komt eveneens veel voor in Oost-Europa. Zeer fijn gemalen koffiepoeder wordt in een klein pannetje kokend water gegooid, eventueel met suiker, en kort doorgekookt. Daarna wordt het pannetje van het vuur gehaald, en soms nog enkele malen teruggezet om nogmaals aan de kook te geraken. Daarna wordt de koffie gelijk in het kopje geschonken, nog voordat het bezonken is.
[bewerk] Koffiepadapparaat
Onder andere van de merken Senseo (Philips/Douwe Egberts), Melitta (one:one) en Bosch (Gustino). Hier gaan speciale koffiepads met gemalen koffie in. Melitta brengt koffierondjes van filterpapier op de markt die met een willekeurige gemalen koffie gevuld kunnen worden.
[bewerk] Capsuleapparaat
Onder andere van de merken: Nespresso en Illy. De apparaten maken gebruik van luchtdichte capsules die de koffie bevatten. Hierdoor is de koffie lang houdbaar en zeer makkelijk te zetten. De capsule wordt voor gebruik door de machine opengemaakt, waarna direct koffie wordt gezet met kokend water onder hoge druk. Espressokwaliteit is hierbij gemakkelijk te benaderen.
[bewerk] Koffiemachines
Voor grootverbruik in kantines en op kantoren, gebruiken soms een vloeibaar koffie-extract. Maar steeds vaker wordt apparatuur gebruikt die de koffie vers en kop-voor-kop zet. Dit gebeurt op basis van gemalen koffie ("freshbrew"), vergelijkbaar met thuis koffiezetten. Ook komen er veel machines voor die werken met instantkoffie, het voordeel hiervan is dat de koffie veel sneller klaar is. De meeste machines gebruiken tegenwoordig voor de gewone koffie/espresso freshbrew en voor de 'fundrinks' (cappuccino, wienermelange enz.) instantkoffie. Het allernieuwste op het gebied van koffie-automaten is het gebruik van echte koffiebonen. Dit wordt ook wel Bean-2-Cup genoemd. Met de bean-2-cup methode kan echt de lekkerste koffie van espresso-kwaliteit gehaald worden, vaak ook in combinatie met de mogelijkheid tot het kiezen van een echte cappuccino.
[bewerk] Oploskoffie
Ook wel instantkoffie genoemd. Komt vooral voor in Griekenland en wordt met koud water verwerkt tot frappé. Vrijwel alle soorten bestaan ook in varianten zonder cafeïne (decafé).
[bewerk] Houdbaarheid van koffie
De smaak van de koffie wordt langzaam slechter, wanneer deze na het zetten nog langere tijd op een te hoge temperatuur wordt bewaard. De verslechtering van de smaak heeft vier oorzaken:
- door chemische omzetting van de koffie vindt er verzuring plaats
- er ontsnappen vluchtige aromastoffen
- er wordt nog steeds koffie geëxtraheerd uit de koffiedeeltjes die in het extract zweven
- er verdampt water, waardoor de concentratie geëxtraheerde koffie toeneemt en de koffie dus sterker wordt
De gezette koffie kan, afhankelijk van de bewaartemperatuur die op ca. 85 °C moet liggen, maximaal ½ uur bewaard worden zonder merkbaar kwaliteitsverlies.
Gemalen koffie is beperkt houdbaar. Wanneer de verpakking is geopend, is de koffie twee dagen houdbaar. Voorraadbussen moeten dus een zodanig volume hebben, dat ze na twee dagen leeg zijn en dat bijvullen noodzakelijk is. De degradatie van de koffie vindt plaats door de volgende oorzaken:
- er ontsnappen aromastoffen
- de koffie wordt vaak bewaard in een omgeving met een te hoge temperatuur
- de hoge luchtvochtigheid in de automaat versnelt de degradatie, doordat de koffie alvast begint te extraheren
Het probleem van degradatie van de koffie doet zich niet voor bij oploskoffie. Deze is zeer lang houdbaar.
[bewerk] Effect van koffie
Koffie (met name de stof cafeïne) zorgt voor een opwekkend en een verslavend effect. Mensen die dagelijks grote hoeveelheden koffie drinken en hier ineens mee stoppen kunnen ontwenningsverschijnselen krijgen die in de meeste gevallen vijf tot tien dagen kunnen duren. Vooral hoofdpijn en concentratieproblemen kunnen zich voordoen. Talrijke wetenschappelijke studies hebben de relatie onderzocht tussen het gebruik van koffie en gezondheid. Geen duidelijke positieve, noch negatieve effecten konden hierbij aangetoond worden. De dominante visie in de wetenschappelijke literatuur is dan ook dat matig gebruik van koffie (vb 3 koppen van 200-250 ml per dag) geen belangrijke gezondheidseffecten heeft[1].
[bewerk] Dranken met koffie
Dranken gemaakt met als basis koffie zijn onder andere:
[bewerk] Koffie in de keuken
Koffie wordt als smaakmaker gebruikt in gebak en taart. Men zet sterke koffie, mokka genoemd, en verwerkt deze door crème, door cakebeslag, tiramisu, et cetera.
[bewerk] Koffie in de wereld
In de Scandinavische landen is de koffieconsumptie per persoon het hoogste ter wereld. Gemiddeld dronken Scandinaviërs in de periode 2002–2006 dagelijks 4,3 kopjes koffie. De Finnen waren de koplopers, met 5,4 kopjes per dag. In België en Luxemburg was in de periode 2002-2006 de koffieconsumptie zo'n 3,8 kopjes per dag. De Nederlanders dronken zo'n 3,2 koppen per dag. Dat is 13 procent minder dan het koffieverbruik in 1996, maar nog altijd goed voor 6,9 kg koffie per persoon. De Europese Unie als geheel kwam op 2,2 kopjes per persoon per dag.
In Oost-Europa wordt weinig koffie gedronken, evenals in Zuid-Europa, waar veel water wordt gedronken.
De Britten drinken vooral thee. Hun koffieverbruik is beperkt tot 1,2 kopjes per dag.
Buiten Europa worden de koffiedrinkers vooral in de Verenigde Staten en Canada gevonden. In de koffieproducerende landen zelf wordt weinig koffie gedronken, met uitzondering van Brazilië en Costa Rica.[2]
Het woord voor koffie klinkt in vele talen gelijk of gelijkaardig. Het woord is afgeleid van de naam van de Ethiopische provincie waar de koffie oorspronkelijk vandaan kwam. Vervolgens is het via de Arabische taal in vele andere talen terecht gekomen. Dankzij de handelscontacten van de Vereenigde Oostindische Compagnie met Japan, is het woord via het Nederlands in het Japans beland.
| Taal | Woord | Taal | Woord | Taal | Woord | Taal | Woord | |||
| Arabisch | Qahwa | Grieks | Kafès | Pools | Kawa | Zweeds | Kaffe | |||
| Cantonees | Kia Fev | Hebreeuws | Kafè | Portugees | Café | |||||
| Deens | Kaffe | Hongaars | Kávé | Roemeens | Cafea | |||||
| Duits | Kaffee | Italiaans | Caffè | Russisch | Kofe | |||||
| Engels | Coffee | Japans | kōhī (コーヒー, 珈琲) | Servisch | Kafa | |||||
| Esperanto | Kafo | Khmer | Gafe | Spaans | Café | |||||
| Fins | Kahvi | Latijn | Coffea | Thais | Cafeoh | |||||
| Frans | Café | Maleisisch | Kawa | Turks | Kahve |
[bewerk] De allerduurste koffiebonen
De duurste koffiesoort ter wereld (Kopi Luwak) wordt gemaakt van koffiebonen die door de loewak zijn opgegeten. Doordat ze niet verteren worden ze weer uitgescheiden. De loewak leeft vooral in de Filipijnen.
[bewerk] Externe link
- Koffiecorner, een website met veel informatie over koffie en vele recepten.
| Referenties: |
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina coffee op Wikimedia Commons.
|
