Kollum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kollum
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Kollum Wapen van Kollum
Kollum
Kollum
Situering
Provincie Friesland
Gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland
Coördinaten 53° 17′ NB, 6° 9′ OL
Algemeen
Inwoners (1 jan. 2014) 5.521
Overig
Postcode 9290 - 9291
Netnummer 0511
Belangrijke verkeersaders N358 Lauwersmeerweg N910 Trekweg
Detailkaart
Locatie in de gemeente Kollumerland
Locatie in de gemeente Kollumerland
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Kollum is een dorp en de hoofdplaats van de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland, provincie Friesland (Nederland).

Kollum is een vlecke, een dorp met kleinsteeds karakter. Het is in de vroege Middeleeuwen ontstaan op de rand van een zandplateau als een nederzetting bij de direct met zee in verbinding staande Dwarsried.

Monumentenzorg omschrijft de hoofdplaats van Kollumerland als een wegdorp. De hoofdweg, de Voorstraat, is de doorlopende weg in het centrum van Kollum. De Voorstraat kruist de Zijlsterried. Deze kruisstructuur is in de Middeleeuwen ontstaan en heeft zich in de loop van de geschiedenis bestendigd. Kollum heeft een beschermd dorpsgezicht.

In Kollum spreekt men een eigen dialect (het Kollumers), een variant op het Stadsfries.

Ligging[bewerken]

Kollum ligt in de zogenaamde Friese Wouden. Deze woudstreek strekt zich uit op een zandplateau, dat zich grofweg uitstrekt van Drachten tot Dokkum. Kollum ligt precies op de rand van dit plateau.

Ten zuiden van het dorp bevindt zich het typische coulisselandschap, wat kenmerkend is voor de Friese Wouden. In deze richting wordt Kollum begrensd door de Stroobossertrekvaart. Een kanaal wat loopt van het Prinses Margrietkanaal bij Stroobos naar Dokkum. Langs dit kanaal loopt de trekweg, of N911. Iets verder naar het zuiden bevindt zich het dorp Buitenpost met de spoor- en wegverbinding naar Leeuwarden en Groningen.

Het coulisselandschap strekt zich eveneens uit in westelijke richting. Hier liggen de dorpjes Kollumerzwaag, Veenklooster en Oudwoude, typische namen die alle drie te maken hebben met de woudstreek. Tussen Kollum en Oudwoude ligt de Lauwersmeerweg, de provinciale weg N358 tussen Buitenpost en Dokkumer Nieuwe Zijlen. Deze weg krult met een boog noordelijk om Kollum heen. Ten noorden van het dorp bevinden zich juist de uitgestrekte kale weilanden van de kleigronden. Delen van deze gebieden zijn ingepolderde zeearmen en worden de Tochmalanden genoemd. In het noordoosten grenst het dorpsgebied aan de rand van het Lauwersmeer. Naar het oosten toe wordt Kollum omzoomd door vruchtbare weilanden met verderop de dorpjes Kollumerpomp en Burum.

Geschiedenis[bewerken]

Het oude gemeentehuis van Kollum, aan de Voorstraat. Het is begin 19e eeuw gebouwd in empirestijl, als woonhuis van de heer Eskes. In 1895 werd het aangekocht door het gemeentebestuur. In 2003 verhuisde het gemeentebestuur naar het Westenstein, in vroegere tijden eveneens in het bezit van een lid van de familie Eskes.

De geschiedenis van Kollum gaat terug tot ongeveer 750 na Chr. Het dorp bestond slechts uit een kleine nederzetting, Colheim, later ook wel de Kollumerterp, geheten. Door de natuurlijke ligging van Colheim aan een brede natuurlijke stroom (de Dwarsried) die in verbinding stond met de Lauwerszee, was Kollum geschikt als haven voor de uitvoer van boter, kaas en vooral granen. Tussen de 11e en 13e eeuw werden de landerijen ten noorden van Kollum ingedijkt en werden de omliggende (veen)gronden ten zuiden van het dorp in cultuur gebracht. Hierdoor kreeg Kollum steeds meer een centrumfunctie in de omgeving. De bouw van een rechthuis was het gevolg en het dorp werd de hoofdplaats van de gemeente Kollumerland.

In de 16e eeuw was Kollum, naast de steden, een belangrijk handelscentrum geworden. Die functie werd nog versterkt door de stichting van een waaggebouw, waardoor onder meer een aanzienlijk deel van de Dokkumer kaashandel naar Kollum werd overgebracht. De 17e en 18e eeuw waren voor Kollum tijden van groei en bloei dankzij handel en scheepvaart. In het midden van de 17e eeuw kwam op kosten van de stad Dokkum de Stroobossertrekvaart tot stand, waardoor Kollum via de korte Kollumer trekvaart een goede verbinding kreeg met het zuiden. Er liep een Hessenweg langs Kollum, nog steeds herkenbaar in een straatnaam.

Het rechthuis was op 3 en 4 februari 1797 het toneel van het zogenaamde Kollumer oproer. Dit werd veroorzaakt door een toenemend verzet tegen de burgerbewapening, ingesteld door de Franse overheersers, om bestand te zijn tegen de Prinsgezinden. De arrestatie en gevangenneming in het Kollumer rechthuis van de Oranjegezinde Abele Reitzes, zorgde voor zoveel opschudding in de regio, dat een grote menigte zich verzamelde om hem te bevrijden. Op de weg naar het rechthuis werden grote vernielingen aangericht. Door met groot machtsvertoon dit oproer in de kiem te smoren en 168 mensen te arresteren, wisten te patriotten te rust weer te laten keren.

Geleidelijk is Kollum vooral langs de Voorstraat en enkele zijstraten uitgebreid, gedurende de 19e eeuw kwam er in het zuiden ten westen van de trekweg bebouwing bij. Gedurende de 20e eeuw en vooral na de Tweede Wereldoorlog is Kollum sterk uitgebreid. Eerst in het zuidwesten en ook aan de oostelijke zijde van de trekvaart, later aan de noordoostelijke zijde en tenslotte in het noorden. De huidige uitbreiding vindt vooral plaats aan de westelijke (woningbouw) en de oostelijke kant (bedrijventerrein) van het dorp.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Poldermolen, monniksmolen uit 1892 in Kollum

Omdat Kollum in het verleden altijd een centrale plaats in de regio heeft ingenomen, was er bij de ondernemers van het dorp een relatief redelijke welvaart. Zeker afgezet tegen het feit dat Kollum in één van de armste regio's van het land was gelegen. Aan de hoofdstraat, de Voorstraat is dit het beste terug te zien aan de gevels, waarbij typische Hollandse gevels als de trapgevel, lijstgevel en de klokgevel de huizen sieren. In totaal bezit Kollum 31 rijksmonumenten, waaronder de beide hieronder genoemde kerken, de Oudheidkamer Mr. Andreae in het oude postkantoor en het oude raadhuis.

Kerken[bewerken]

  • De Maartenskerk is een gotische kerk met delen uit de dertiende en vijftiende eeuw en opnieuw ontdekte muurschilderingen.
  • De Oosterkerk is de gereformeerde kerk uit 1925, een ontwerp van architect Egbert Reitsma. Sinds 2008 wordt de gereformeerde kerk de Oosterkerk genoemd.
  • De Kandelaar is de hervormd-gereformeerde kerk. Een verbouwde boerderij uit 1941. Opgericht uit onenigheid met de bestaande hervormde evangelisatie (die later terugtrad in de hervormde kerk) als 'Hervormde Evangelisatie Vereniging op Gereformeerde Grondslag'. In 1997 teruggekomen in de hervormde kerk.

Voorzieningen[bewerken]

Het dorp heeft vele voorzieningen. Naast een goed vertegenwoordigde middenstand vervult cultureel centrum De Colle een belangrijke rol. Er zijn drie basisscholen en twee scholen voor voortgezet onderwijs. Er is een poldermolen, een binnen- en buitenbad, tennisbanen, je kunt er waterfietsen huren, jachthaven, streekmuseum (Aldheidskaemer Mr. Andreae). In het dorp wordt ook de streekkrant, het Nieuwsblad van Noord-Oost Friesland uitgegeven, ook wel de Kollumer Courant genoemd of spottend het Kollumer oud-wijf.

Kollum heeft ook zijn naam aan een delicatesse verbonden, de Kollumer kaas. Deze kaas word gemaakt van rauwe melk en heeft een smaak. Ieder jaar werden in de week voor Koninginnedag de Kollumer Kaasdagen georganiseerd. Doordat het organisatiecomité hiervan is opgegaan in de stichting Activiteiten Platform Kollum, is de naam gewijzigd in Kollumer Kat-dagen. Een van de activiteiten tijdens deze dagen in een sponsorloop, de zogenaamde Kollumerkatloop.

Bekende Kollumers[bewerken]

Inwoners[bewerken]

Aantal inwoners door de jaren heen per 1 januari.

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2012 2013 2014
5.664 5.676 5.692 5.752 5.789 5.613 ^ 5.621 5.654 5.654 5.525 5.477 5.521

^ Deze daling heeft te maken met de sluiting van het AZC

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]