Koningslijsten
Van een aantal culturen van de oudheid zijn koningslijsten bekend.
Het zijn documenten die een historische opsomming geven van de koningen, al dan niet aangevuld met verwante gegevens zoals hoe lang zij geregeerd hadden, met wie verwant waren en een summiere opmerking over hun regering. Een naam op een koningslijst is soms het enige wat we over een bepaalde koning weten, zeker in de vroege tijd van de lijst. Koningslijsten zijn o.a. bekend voor Sumerië, Egypte, Assyrië en Babylonië. Voor de laatste twee is zelfs een Synchronistische lijst bekend, waarin koningen van beide rijken opgesomd worden met hun tijdgenoot in het andere rijk. Ondanks vele onduidelijkheden, lacunes en onderlinge tegenspraak in details komen de verschillende lijsten en andere informatie die de lijsten met elkaar verbinden, zoals bijvoorbeeld de Amarna-brieven redelijk goed met elkaar overeen en dit feit is de basis voor de chronologie van de oudheid.
Inhoud |
Sumerië [bewerken]
Documenten [bewerken]
De oudste informatie in de vorm van een koningslijst komt van Sumer.[1] De Sumerische koningslijst wijkt wat af van andere lijsten omdat Sumerië eerder een verzameling stadstaten was dan een verenigd rijk. Er worden daarom dynastieën genoemd van verschillende steden die deels in tijd met elkaar overlappen. Het begin van de lijst vermeldt koningen van vóór de zondvloed met uitzonderlijk lange regeringsperioden, sommige zelfs duizenden jaren. Het kan zijn dat dit berust op foutieve interpretatie van oudere gegevens, maar het kan ook zijn dat het om legendes gaat.
Zie ook [bewerken]
Assyrië [bewerken]
Documenten [bewerken]
De oudste versie van de Assyrische koningslijst stamt uit de 10e eeuw v.Chr. en werd gepubliceerd door Essad Nassouhi in 1927 en staat bekend als de "Nassouhi King List" (NaKL).[2] Het is de oudste lijst, maar niet noodzakelijkerwijs de meest betrouwbare. Het tablet is in slechte conditie.[3]
In Khorsabad werd een latere versie (738 v.Chr.) gevonden in 1932 bekend als de "KHKL: Khorsabad King List". In 1954 publiceerde I.J Gelb [4] deze lijst samen met nog een lijst uit ongeveer dezelfde tijd die bekend staat als de "SDAS Seventh Day Adventist Seminary" lijst. Het tablet was geërfd van een familielid dat het voor de Eerste Wereldoorlog in Mosul verworven had en het had al die tijd stof verzameld. Naast deze drie min of meer volledige lijsten zijn er nog fragmenten van twee andere gevonden.
Zie ook [bewerken]
De opzet van Lijst van koningen van Aššur is gebaseerd op een combinatie van de verschillende koningslijsten aangevuld met andere informatie, met name die van de eponiemenlijsten die (waarschijnlijk sinds Erišum I in 1974 v.Chr.) bijgehouden werden voor iedere koning. Voor de Oud-Assyische tijd komen deze lijsten vooral uit Kaniš.
Egypte [bewerken]
De Koningslijsten van Egypte waren registers op muren, geschreven op papyri of geschreven werken van klassieke auteurs waarop de koningen van Egypte stonden. Er is een aantal gevonden en er wordt gedacht dat priesters ze ook bijhielden in hun tempels. Op de koningslijsten stonden geen jaartellingen zoals wij die kennen maar bepaalde activiteiten van de koningen of simpelweg de namen van de koningen opgesomd, alsmede het aantal overstromingen van de Nijl.
Voor de Egyptenaren was deze jaarlijks terugkerende overstroming niet alleen van levensbelang, het bracht bevloeiing en vruchtbare aarde, het werd ook gezien als een godsgeschenk waarvoor de farao als god op aarde verantwoordelijk werd gehouden. Door deze "jaartelling" in combinatie met de koningslijsten is een redelijk nauwkeurige omrekening naar onze jaarrekening te maken. Desondanks zijn er nog veel onzekerheden. De koningslijsten spreken elkaar op veel details tegen, sommige farao's schijnen overlappende regeerperiodes gehad te hebben, sommige farao's zijn verzwegen of gewist zoals Achneton en Hatsjepsoet.
Manetho [bewerken]
Manetho was een Griekstalige Egyptenaar uit 250 voor Christus. De priester moest voor de koning een lijst opstellen van Egyptische farao's daarvoor kreeg hij toegang tot de officiële koningslijsten. Manetho deelt de farao's in op groepen, denk maar aan vroegste tijd, oude rijk, middenrijk en nieuwe rijk. Ook deelde hij de koningen in per tijd in dynastieën 1 t/m 30.
Steen van Palermo [bewerken]
De steen van Palermo wordt ook wel de annalensteen genoemd. De steen werd voor administratieve doeleinden gebruikt. Hij werd waarschijnlijk gebruikt door de centrale regering die over een middel moest beschikken om de opeenvolging van de regeringsjaren van de diverse koningen vast te leggen. Voor ieder regeringsjaar bestaat een jaarnaam. De zaken die op de Palermosteen staan zijn religieuze, militaire en bestuurlijke aard. Een klein voorbeeld is: In het jaar 9 van de koning Djedkare, festival van Min.
Tabel van Abydos [bewerken]
In de tempel het Osirion liet Seti I een koningslijst uithakken. Op de wand laat hij zijn zoon (Ramses II) wijzen op zijn voorouders en laat hij ze eren. De muur bestaat uit twee rijen, bovenin-links begint de heersers van de vroege tijd en Oude rijk. Beneden begint de eerste tussentijd en het middenrijk en dan opeens de Nieuwe rijk. Op de lijst was duidelijk censuur toegepast zo stonden de hyksos koningen er niet op, de koningen uit de Amarna-periode ontbreken eveneens.
Tabel van Saqqara [bewerken]
In een graf van een hoogstaande officier uit de tijd van Ramses II is een koningslijst aangetroffen (in 1861). De koningslijst beschrijft de farao's van de 1e dynastie tot de 19e dynastie waarbij de 1e en 2e tussenperiode zijn vermeden. De Tabel is nu in een museum in Caïro.
Turijnse koningslijst [bewerken]
De Turijnse koningslijst zijn een aantal fragmenten papyrus waar hierarische teksten staan. Het papyrus is beschreven in de tijd van Ramses II. In de papyrus staan een aantal koningen voorafgaand van goden, wat werd geloofd dat zij de eerste heersers waren. De papyrus was origineel intact maar werd ontdekt in 300 stukjes in een graf in Thebe. De koningslijst werd meegenomen naar Turijn waar het werd bestudeerd door Bernandino Drovetti, J.F. Champollion en Gustavus Seyffarth. In de tussentijd dat het naar Turijn werd gebracht en dat het door de laatste deskundige werd bestudeerd werd het beschadigd en stukken verdwenen. De koningslijst komt overheen met de lijst van Manetho. Het is net zoals Manetho verdeeld in groepen van farao's waarin wordt vermeld in jaren, maanden en dagen. Het vermeld ook koningen (dorpshoofden) die over kleine staatjes regeerden. De lijst vermeld ook de hyksos maar ze zijn niet vermeld met hun namen in cartouches, voor de namen werd een bepaalde hiëroglief neergezet om aan te geven dat het om buitenlanders ging.
Zie ook [bewerken]
- Farao
- Lijst van koningen van Egypte
- Lijst van koninginnen van Egypte
- Lijst van koninginnentitels
- Egyptische chronologie
- Manetho
- Steen van Palermo
Verwijzingen [bewerken]
- ↑ Een Engelse vertaling van het oorspronkelijke document in spijkerschrift.
- ↑ Comments on the Nassouhi Kinglist and the Assyrian Kinglist Tradition. J.A. Brinkman. Orientalia 1973
- ↑ bla 116ff Mark Chavalas in Faith Tradition & History ed. A.R. Millard, J.K. Hoffmeier, D.W. Baker 1994 ISBN 0-931464-82-X
- ↑ I.J. Gelb Journal of near eastern studies XIII(4) 209ff
