Royal Dutch Shell

Royal Dutch Shell plc Een tankstation in Hiroshima Beurs Euronext: Shell, LSE: Shell Oprichting 1907 Oprichter Jean B.A. Kessler Henri Deterding Hugo Loudon Sleutelfiguren Peter Voser (CEO) Hoofdkantoor Carel van Bylandtlaan 30 2596 HR Den Haag Werknemers 102.000 (maart 2009) Producten Aardolie, aardgas, chemie, duurzame energie Omzet $ 368 miljard (2010) Winst $ 20,1 miljard (2010) Marktkapitalisatie € 282,4 miljard euro (2008) Website Royal Dutch Shell

Haven van de Bataafsche Petroleum Maatschappij in Nederlands-Indië

Shell tankstation in de jaren '70

Shell House in Londen

Shell hoofdkantoor in Den Haag

Royal Dutch Shell is een van oorsprong Nederlands-Britse multinational, behorend tot de Supermajors, de zes grootste staats-onafhankelijke oliemaatschappijen. Het bedrijf telde in 2009 ongeveer 102.000 werknemers. Shell, zoals het bedrijf meestal genoemd wordt, is tevens de meest winstgevende onderneming van Nederland. Met een omzet van $278 miljard (2009) is Royal Dutch Shell een van de grootste bedrijven ter wereld, waarvan de omzet verdeeld is over meer dan 140 landen.

Divisies

De Royal Dutch Shell is als energiemaatschappij actief in de hele keten van de exploratie van energiebronnen, de raffinage en ten slotte de verkoop van de eindproducten als benzine en diesel via een netwerk van pompstations. Het concern heeft een vijftal divisies.

• exploratie en productie
• raffinage en inkoop
• gas & elektriciteit
• chemie
• corporate en overige

Voorts is RDS voor 50% eigenaar van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (samen met ExxonMobil) en heeft ze een 25% belang in GasTerra.

Geschiedenis

N.V. Koninklijke Nederlandse Petroleum Maatschappij (Koninklijke Olie) werd opgericht in 1890 door Jean Baptiste August Kessler, Henri Deterding en Jhr Hugo Loudon. Met de steun van de Nederlandse overheid werd er in Nederlands-Indië geboord naar olie. Op Sumatra werd olie gevonden en vooral na de vondst van een grote oliebron bij Perlak in 1899 groeide de onderneming. In het jaar 1900 werd Henri Deterding bestuursvoorzitter en hij zou de koers van de onderneming de volgende 36 jaar bepalen.

Midden 19e eeuw werd in Londen door de gebroeders Samuel een zeeschelpenhandel opgezet. Aan het eind van de negentiende eeuw breidde het bedrijf zijn zaken uit naar de oliehandel. Het bloeiende handelshuis zocht toen ook naar een nieuwe naam voor het bedrijf. Omdat het nog voornamelijk lampolie en schelpen vervoerde werd het Shell Transport and Trading Company Ltd genoemd. Het lag voor de hand om een schelp als logo te nemen. In 1900 was dat een mosselschelp, maar vier jaar later zou dat veranderen in de schelp die we nu kennen: een Jakobsschelp met een geschulpte rand.

In 1907 gingen Koninklijke Olie en Shell Co. een zeer nauwe samenwerking aan, zonder echter volledig te fuseren. Koninklijke Olie kreeg een belang van 60% in de Koninklijke/Shell Groep. Het Britse Shell kreeg een belang van 40%. De aandelen van de beide moedermaatschappijen werden nog altijd gescheiden verhandeld en het bedrijf had een bedrijfsstructuur met twee hoofdkantoren: één in Den Haag en één in Londen, maar het kantoor in Den Haag werd gezien als belangrijker. Unilever en Reed Elsevier kennen een vergelijkbare structuur.

Royal Dutch Shell was een van de Seven Sisters, de oliemaatschappijen die in het midden van de 20e eeuw, voor de oprichting van OPEC, de globale oliemarkt beheersten.

Eind 2004 kwam de aankondiging de duale structuur over boord te zetten. Binnen deze structuur hadden ‘De Koninklijke’ en ‘Shell Transport’ sinds 1907 de Koninklijke/Shell-groep gevormd. De oude structuur had het bijna een eeuw volgehouden, maar bleek aan het eind van haar Latijn. Ze werd niet flexibel genoeg gevonden voor het zakendoen in de vroege 21ste eeuw waarin beleggers meer transparantie en aanspreekbaarheid van de leiding eisen. Op 20 juli 2005 werd op de effectenbeurzen voor het eerst gehandeld in het aandeel Royal Dutch Shell. De Koninklijke/Shell Groep groeide daarmee uit tot één onderneming naar Brits recht: Royal Dutch Shell plc (plc staat voor public limited company, het Britse equivalent van de Nederlandse N.V.). Het bedrijf is gevestigd in één hoofdkantoor, in Den Haag. Royal Dutch Shell heeft nu één ‘single tier’ board die in meerderheid bestaat uit onafhankelijke non-executive Directors en die wordt voorgezeten door een non-executive Chairman (voorzitter).

Beursnotering

Beursfonds Koninklijke Olie/Shell

De onderneming is gemeten naar beurswaarde één van de grootste ter wereld. De omvang van het bedrijf is zo groot dat het onvergelijkbaar is met andere aandelen op de Amsterdamse effectenbeurs. Het aandeel geldt als het vlaggenschip van de Nederlandse beurs. Beurshandelaren noemen de aandelen simpelweg de Olies. Ook heeft de onderneming lange tijd bekendgestaan als een weduwen- en wezenfonds; een veilige belegging waar geen spectaculaire prestaties van hoeven worden verwacht, maar wel een veilig jaarlijks dividend. De dividenduitkeringen zijn nog nooit in het bestaan van het bedrijf verlaagd of overgeslagen en altijd meegegroeid met de inflatie. Hoewel Royal Dutch Shell handelt in olie en afgeleide producten ervan, loopt de beurskoers van Shell, in tegenstelling tot wat veel beleggers denken, niet altijd mee met de olieprijs. Eind 2007 tot midden 2008 liep de prijs van een vat olie extreem op tot wel 150 dollar per vat, terwijl de koers van Royal Dutch Shell niet of nauwelijks opliep.

Aandeelhouderschap Nederlands Koninklijk huis

Toren Overhoeks, voormalig kantoor van het Koninklijke/Shell-Laboratorium in Amsterdam

Lange tijd is aangenomen dat het Nederlands Koninklijk huis een grote aandeelhouder was van Koninklijke Olie. De Oranjes zouden met een belang van meer dan 5 procent een miljardenfortuin hebben. In de jaren negentig werden aandeelhouders met een belang van meer dan vijf procent in een onderneming verplicht zich te melden. Omdat niemand van het huis van Oranje zich heeft gemeld, lijkt het dat ze minder dan vijf procent hebben. Maar het aandelenbezit kan ook verspreid zijn en niet bij één persoon rusten.

Schandalen

Schandaal omtrent oliereserves

In 1996 reorganiseerde Cor Herkströter en introduceerde het nieuwe Shell. Een belangrijk element in dat nieuwe Shell was, dat iedere werknemer de beste in zijn groep moest willen zijn en toch goed diende samen te werken. Het bijbehorende systeem van bonussen in nieuwe werkwijze veroorzaakte dat veel werknemers hun aandacht richtten op persoonlijk voordeel. Begin 2004 kwam aan het licht dat managers voor hun bonus de bewezen oliereserves van Shell veel te hoog hadden ingeschat. Shell maakte bekend dat de bewezen reserves van olie en gas twintig procent lager waren dan aangenomen. De olie- en gasreserves die in de boeken stonden waren niet allemaal daadwerkelijk bewezen winbaar. Volgens de regels van de Amerikaanse beurstoezichthouder de SEC mogen alleen de olievondsten worden opgenomen die met een investeringsplan in de praktijk rendabel te exploiteren zijn. Proefboringen alleen mogen niet de basis vormen van de hoeveelheid oliereserves. Deze regels moeten beleggers beschermen tegen olieconcerns die de zaken te rooskleurig voor kunnen stellen. Bij Shell ontbraken adequate interne controles om op een juiste manier met de schattingen van de olie- en gasvoorraden om te gaan. Na onderzoek van de onbewezen voorraden is een derde als voorraad geschrapt en twee derde teruggekeerd in de boeken als bewezen voorraden. Van bewuste fraude en misleiding is overigens geen sprake geweest.

Shell oliedepot in Kowloon, Hong Kong

Bij de bekendmaking van de lagere olie- en gasvoorraden daalde de beurskoers acht procent. Dat was een schok voor de markt omdat het weduwen- en wezenfonds als uiterst betrouwbaar bekend stond. Het bedrijf werd maar liefst 12 miljard euro minder waard. Door de omvang van het bedrijf is dat verlies in absolute zin het grootste verlies ooit op de Amsterdamse beurs van een bedrijf.

De affaire leidde uiteindelijk tot het vertrek van de toenmalige bestuursvoorzitter Philip Watts en het hoofd van "exploratie en productie", Walter van de Vijver. Daarna werd er in 2005 aangekondigd dat de organisatiestructuur werd vereenvoudigd. Koninklijke Olie en Shell Transport and Trading gingen op in Royal Dutch Shell plc, waarvan 60% van de aandelen voor aandeelhouders van de Koninklijke zijn en 40% voor de aandeelhouders van Shell Transport. Den Haag werd definitief het wereldwijde hoofdkantoor van Shell na de transformatie. Jeroen van der Veer bleef bestuursvoorzitter na het samengaan van de Raden van Bestuur van beide bedrijven. Op 20 juli 2005 fuseerden de bedrijven en bestaat Shell onder de namen Royal Dutch Shell en Koninklijke Nederlandse Shell.

Schandaal omtrent schikking reserves

In april 2007 werd bekendgemaakt dat de Shell een schadevergoeding zal betalen van in totaal 352,6 miljoen dollar aan de Europese beleggers die tussen 8 april 1999 en 18 maart 2004 aandelen gekocht hebben van de onderneming. De begindatum van deze termijn is gekozen omdat destijds de onzorgvuldigheden met de reserves zijn begonnen. Per aandeel komt de schadevergoeding uit op ongeveer 10 dollarcent, afhankelijk van het aantal aanmeldingen. De Amerikaanse beleggers zullen hetzelfde voorstel ontvangen. Met de Vereniging van Effectenbezitters is overeengekomen dat particuliere gedupeerden ongeveer 100 euro basisschadevergoeding ontvangen, ongeacht het aantal aandelen dat men destijds in bezit had.

Bekende oud-werknemers

• Hendrikus Colijn, politicus en leider van de ARP
• Wouter Bos, voormalig minister van Financiën en PvdA-leider
• Frits Bolkestein, voormalig VVD-leider
• Rein Willems, Eerste Kamerlid CDA
• Roald Dahl, een Britse schrijver
• Jimmy Carr, een Britse comedian

Bestuursvoorzitters

• Jean Baptiste August Kessler (1890-1901)
• Henri Deterding (1901-1936)
• ir. J.E.F. de Kok (1936-1947)
• Jean Baptiste August Kessler jr (1947-1949)
• John Hugo Loudon (1951-1965)
• Gerrit Wagner (1971-1977)
• Cor Herkströter (1993-1997)
• Mark Moody-Stuart (1997- 2001)
• Phil Watts (2001-2004)
• Jeroen van der Veer (2004-2009)
• Peter Voser (2009-heden)

Externe links

Mediabestanden

• (nl) Shell Nederland
• (en) Shell International

Bronnen, noten en/of referenties Voorgeschiedenis van Shell, op de website van de VEB