Koninklijke Tichelaar Makkum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koninklijke Tichelaar, Makkum

Koninklijke Tichelaar Makkum is een middelgrote Nederlandse aardewerkfabriek in Makkum.

Geschiedenis[bewerken]

Na aanvankelijk bakstenen en later aardewerk en tegels te hebben geproduceerd richtte het bedrijf zich sinds 1890 op ambachtelijk sieraardewerk. Koninklijke Tichelaar Makkum is een oud bedrijf. In 1960 verkreeg de onderneming het predicaat Koninklijk naar aanleiding van het 300-jarig bestaan. In 1994 werd het 400-jarig bestaan gevierd. In 2007 is een Spaanse kaart uit 1572 gevonden van een veldoven of bricaría (Spaans voor een meiler of steenbakkerij) in Makkum. De onderneming sinds 1689 gevestigd in Makkum.[1][2]

Sieraardewerk[bewerken]

Gedurende de achttiende en negentiende eeuw werden in de gleibakkerij voornamelijk tegels en schotels voor dagelijks gebruik vervaardigd. Omstreeks 1865 verminderde de vraag naar schotels. De broers Jelmer en Jan brachten een drastisch vernieuwingsproces op gang, waardoor het bedrijf kon worden voortgezet als fabriek voor sieraardewerk. Het bedrijf bleef in hoofdzaak vasthouden aan de oude werkwijze; klei wordt na een eerste keer bakken bedekt met een witte, dekkende tinglazuur, de Majolicatechniek. In 1882 werd het gebruik van gipsvormen geïntroduceerd, waarmee het assortiment sieraardewerk groter werd. De klei wordt met mergel gemengd in de aardewasserij en vervolgens in een kelder vorstvrij opgeslagen. Kort voor de verwerking wordt de klei nog eens duchtig gekneed en gemengd. Daarna wordt hij op grootte gestanst. Na drogen wordt het gebakken tot biscuit, rauwgoed genoemd.

Glazuren[bewerken]

Er worden twee soorten glazuur gebruikt: een transparant loodglazuur en een veelal wit dekkend tinglazuur, respectievelijk kwaart en wit genoemd, beiden in het bedrijf bereid. Aan de achterkant krijgen de schotels een laag kwaart, aan de voorkant een laag wit. Nadat de schilders hun decoratie hebben aangebracht wordt het aardewerk een tweede keer gebakken. De beschildering is met in het bedrijf gekleurde glazuren, tot fijn poeder vermalen. Eenmaal aangemaakt met water werd ermee geschilderd. Er zijn vijf kleuren (blauw, paars, groen, geel en oranje). In de praktijk beperkte men zich meestal tot het gebruik van blauw en paars.

Veranderingen[bewerken]

In 1975 schakelde men deels over naar vloertegels in een nieuw gebouwde hal bij de Kalkovens dit was niet zo succesvol daarna werd overgegaan op nokvorsten voor rieten daken (rietvorsten) tot op heden. Tichelaar Makkum, (ook de Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek) restaureert nog wel historisch Delfts blauw als vroeger door hen gemaakt. Het bedrijf diversificeert, past de zeefdruktechniek op keramiek toe. De ambachtelijke productie van sieraardewerk werd maart 2013 geheel gestaakt. Tichelaar legt zich nu toe op het verglazen van keramische producten, dakpannen en gevelstenen, elders gemaakt door derden, dus "twee brand" glazuur.

Architectuur, vormgeving en kunst[bewerken]

Sinds medio 1990 is Koninklijke Tichelaar Makkum bezig met experimentele projecten, met architecten, ontwerpers en kunstenaars. [3]

Op het gebied van architectuur werkte het bedrijf met

Met de volgende ontwerpers heeft Koninklijke Tichelaar Makkum ook samengewerkt:

Kunstenaars:

Familiebedrijf[bewerken]

Ene Freerk Jans tichelaar kocht in 1689 de ene en in 1694 de andere helft van de fabriek. Tichelaars die door de eeuwen heen het bedrijf hebben geleid, zijn:

  • Pieter Jelmers tot 1869
  • Jelmer Pieters Tichelaar 1831-1911 (1869-1899)
  • Jan Pieters Tichelaar 1835-1919 (1869-1899)
  • Pieter Jans Tichelaar 1868-1913 (1900-1913)
  • Jan Pieters Tichelaar 1893-1981 (1913-1963)
  • Pieter Jan Tichelaar (1963-1985)
  • Cees van Zeumeren/Pieter Jan Tichelaar (1985-1994)
  • Jan Tichelaar (1994-heden)

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. AD.nl, Oudste bedrijf van Nederland krimpt in, 8 oktober 2009
  2. Van Makkumer aardewerk naar Dutch Design, ANP. Sp!ts, 19 april 2006
  3. Architectuur: http://www.tichelaar.nl/architectuur; kunst/vormgeving: http://www.tichelaar.nl/kunstvormgeving