Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten van België (KVAB) is de Academie van Vlaanderen, een Koninklijk wetenschappelijk genootschap ter bevordering van de wetenschappen en kunsten.

De Academie is gehuisvest in het Paleis der Academiën te Brussel, waarin ook de Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique, de Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België, de Académie royale de médecine de Belgique en de Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique gehuisvest zijn.

Geschiedenis[bewerken]

In de Zuidelijke Nederlanden, die in de achttiende eeuw aan Oostenrijk behoorden, werd in 1769 te Brussel met goedvinden van Maria Theresia van Oostenrijk een Société littéraire opgericht door de toenmalige gevolmachtigde minister voor de Oostenrijkse Nederlanden Karl Johann Philipp von Cobenzl. De 'Société littéraire' werd in 1772 omgevormd tot de Keizerlijke en Koninklijke Academie van Wetenschappen en Letteren van Brussel.[1] (Frans: Académie impériale et royale des Sciences et Belles-Lettres de Bruxelles). Mettertijd wordt deze de "Thérésienne" geheten. Ze werd in de periode 1792-1793 en later in 1794 afgeschaft door de Fransen, weer opgericht door Willem I en in 1845 uitgebreid met een afdeling kunsten. Vanaf deze datum heet zij Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België, Frans: Académie royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique. Ondertussen was er in 1841 een aparte academie voor geneeskunde gesticht. De Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten is Franstalig en telt een aantal Vlaamse leden, waaronder Jan Frans Willems. In 1886 wordt te Gent de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) opgericht. Na de Eerste Wereldoorlog wordt de Rijksuniversiteit Gent vernederlandst (1930).

De wet van 28 juni 1932 op het gebruik van de talen in bestuurszaken regelde de administratieve tweetaligheid van de Belgische Academie. Het begrip cultuurautonomie krijgt rond die tijd meer inhoud, waaruit de wens om het Vlaamse academiewezen te ontplooien ontstaat.[2] Door het Koninklijk Besluit van 16 maart 1938[3] wordt de oprichting van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten goedgekeurd. Frans Van Cauwelaert, reeds lid van de KANTL, werd benoemd tot eerste voorzitter. Het oprichtingsbesluit van de Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België werd op 25 oktober 1938 goedgekeurd. Zij kwam onder voorzitterschap van Arnold Jozef Hendrix. Voor de Academies van Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten leidt dit tot een complexe situatie met enerzijds een nationale, officieel tweetalige academie met leden uit het Noorden en het Zuiden van het land en anderzijds een Vlaamse academie. In 1971, naar aanleiding van de Eerste staatshervorming in 1970 wordt daar een einde aan gesteld door de oprichting van twee evenwaardige academies, een Nederlandstalige, behorend tot de Nederlandse Cultuurgemeenschap en een Franstalige, behorend tot de Franse Cultuurgemeenschap.[4] De Nederlandstalige Academie draagt de naam Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten (KAWLSK), de Franstalige de Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique. Beiden zijn evenwaardig en de geestelijke nazaat van de Thérésienne. In 1999 wordt de naam tenslotte gewijzigd naar Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten van België. In 2009 wordt de Klasse Technische Wetenschappen opgericht.

In de loop van de twintigste eeuw kregen veel academies het moeilijker: waar ze in 1900 centraal stonden in het wetenschappelijk onderzoek met sponsoring, peer-review avant la lettre, publicatie van de resultaten etc., is hun impact hand over hand afgenomen als gevolg van het succes van de wetenschap, de toename van de middelen, de specialisering etc. In sommige landen is hun invloed nog bijzonder belangrijk (UK, Zweden, US, ook Nederland).

Organisatie[bewerken]

De KVAB bestaat uit vier Klassen: natuurwetenschappen, menswetenschappen, kunsten en technische wetenschappen, elk met maximaal 40 gewone leden jonger dan 65 jaar. In 2011 telt ze 240 gewone en ereleden. De leden worden – meestal als vijftiger – gevraagd en verkozen door coöptatie en blijven lid voor het leven; vanaf hun 65 jaar kunnen zij het erelidmaatschap aanvragen. De bedoeling is om de meest succesvolle wetenschappers en kunstenaars samen te brengen, enerzijds om hun verdiensten te eren, anderzijds om met hun competentie en ervaring een raad van wijzen te vormen.

De Academie wordt geleid door de Bestuurscommissie, die bestaat uit de bestuurders van de Klassen, de voorzitter en de vast secretaris. De voorzitter wordt om de twee jaar gekozen, telkens uit een andere Klasse. De voorzitters sinds 1997 zijn Marcel Storme, Yvan Bruynseraede, Carl Van de Velde, Mark Eyskens, Jef Van Landuyt, Frans Boenders, Dominique Willems, Pierre Jacobs en Ludo Gelders. De vaste secretaris staat aan het hoofd van het secretariaat. Sinds 1997 tot 2010 was dit Niceas Schamp, vanaf 1 september 2010 is dit Géry van Outryve d'Ydewalle.

De KVAB herbergt het Vlaams sabbatcentrum VLAC en verzorgt de publicatie van verhandelingen van jongere onderzoekers (tot 40 jaar) en van langlopende reeksen, zoals het Nationaal Biografisch Woordenboek, de Brieven van Justus Lipsius, e.a. Verder draagt zij bij tot de verspreiding van wetenschap en cultuur in de gemeenschap, stelt zij rapporten en standpunten ter beschikking over actuele maatschappelijke problemen, moedigt zij de wetenschappelijke en artistieke activiteit in Vlaanderen aan met prijzen en gesubsidieerde symposia en werkt ze samen met de Vlaamse, de Belgische en de internationale wetenschappelijke wereld.

In 2013 richtte de KVAB, naar buitenlands voorbeeld, ook een Jonge Academie, waarin vanuit het standpunt van de jonge academicus zal gewerkt worden rond drie pijlers: wetenschapscommunicatie, wetenschapsbeleid en interdisciplinariteit.

Klassen en leden van de KVAB[bewerken]

De KVAB bestaat uit vier klassen die elk een vijftigtal effectieve leden tellen. Er zijn ook een aantal buitenlandse leden. Na hun 75ste verjaardag worden de effectieve leden erelid.

Klasse Natuurwetenschappen[bewerken]

Onder de effectieve leden vindt men: Dirk Inzé, Luc Moens, Marc Van Montagu, Luc Steels, Jan Tavernier, Christine Van Broeckhoven.

Klasse Menswetenschappen[bewerken]

Onder de leden van deze klasse bevinden zich: André Alen, Koen Geens, Herman Van Goethem, Géry van Outryve d'Ydewalle, Marc Boone, Bea Cantillon, Jan Velaers, Walter Prevenier, Ludo Simons, Herman De Dijn, Dirk Van der Cruysse, Marc Waelkens, Marnix Van Damme, Els Witte, Wilfried Dewachter, Jan Wouters.

Onder de ereleden zijn te vermelden: Roger Blanpain, Luc Huyse, Karel Dobbelaere, Marcel Storme, Mark Eyskens, Raoul Van Caenegem.

Klasse Kunsten[bewerken]

Onder de leden van deze klasse bevinden zich: Piet Swerts, Frans Boenders, Willem Elias, Luc Brewaeys, Jan Fabre, Stijn Coninx, Thomas Coomans de Brachène, Roland Coryn, Panamarenko, Siegfried De Buck, Jan Van Landeghem, Bob Van Reeth, Anne-Teresa De Keersmaeker, Paul Robbrecht, Carl De Keyzer, Marc Ruyters, Herman Sabbe, Marcel Smets, Dr. Hugo Heyrman.

Onder de ereleden bevinden zich: Geert Bekaert, Raoul Servais, Ignace Bossuyt, André Laporte, Koenraad Tinel, Hilde Van Sumere, Luc Devliegher.

Klasse Technische Wetenschappen (KTW)[bewerken]

De Klasse Technische Wetenschappen, opgericht in 2009, heeft als doel toekomstgerichte aanbevelingsrapporten te maken voor het beleid over actuele, maatschappelijke problemen met technische inslag. Hiervoor rekent zij op de expertise en bereidwilligheid van eminente ingenieurs en onderzoekers uit de industrie en uit de Vlaamse universiteiten, zowel leden als niet-leden. De voorloper van de KTW is de Commissie van de Academie voor Wetenschap en Techniek of CAWET, opgericht als commissie binnen de Klasse van de Natuurwetenschappen in 1989 en afgeschaft in 2009. Voor de omvorming van CAWET tot een volwaardige Klasse konden ingenieurs enkel lid worden van de Academie als lid van de Klasse van de Natuurwetenschappen. Door die omvorming werden de meeste leden van het vroegere CAWET opgenomen als volwaardige leden van de Academie.

In zijn 20-jarig bestaan was CAWET één van de eerste Europese voorlopers van wat nu in de meeste landen Technologische, Technische of Ingenieursacademiën zijn geworden (cf. Royal Academy of Engineering en Académie des Technologies de France). Vlaanderen heeft gekozen om geen afzonderlijke Ingenieursacademie op te richten maar een volwaardige Klasse te creëren binnen de Koninklijke Academie.

Onder andere André Oosterlinck en Dirk Wauters zijn lid van de Klasse. Dirk Frimout en Pierre Verbaeten zijn erelid.

Taken[bewerken]

De Academie organiseert wetenschappelijke en culturele activiteiten, tracht de interuniversitaire samenwerking in Vlaanderen te stimuleren, zorgt voor vertegenwoordiging in internationale organisaties en fora, trekt buitenlandse onderzoekers aan, formuleert adviezen aan de regering, industrie, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en reikt prijzen uit aan talentvolle vorsers en kunstenaars.

Vlaams Academisch Centrum voor Wetenschappen en Kunsten[bewerken]

Het Vlaams Academisch Centrum voor Wetenschappen en Kunsten (VLAC) is een sabbatcentrum met als doel het wetenschappelijk en artistiek onderzoek te stimuleren, te ondersteunen en te verspreiden door het aanbieden van een unieke onderzoekservaring. Het werd opgericht in 1999 naar het voorbeeld van de vele succesvolle Institutes for Advanced Study in het buitenland, zoals het titulaire Institute for Advanced Study te Princeton en het Netherlands Institute for Advanced Study te Wassenaar.

Jaarlijks worden 10 tot 20 Academy Award Fellowships uitgereikt aan binnen- en buitenlandse toponderzoekers en kunstenaars waarbij ze de mogelijkheid krijgen een bepaalde periode te wijden aan verdere intellectuele ontwikkeling ver weg van de dagelijkse academische verplichtingen.

Zowel Vlaamse als buitenlandse onderzoekers en kunstenaars kunnen zich kandidaat stellen voor een individueel fellowship waarbij zij een eigen project uitwerken gedurende ten minste één semester. Daarnaast kan iedereen een voorstel formuleren voor een cluster bestaande uit minstens twee à drie onderzoekers die interdisciplinair willen samenwerken rond een bepaald thema. Ook jongeren en kunstenaars kunnen betrokken worden in een cluster.

In 2006 werd Marc De Mey aangesteld tot directeur van het VLAC. Marc De Mey is lid van de Klasse van de Menswetenschappen en was professor in de cognitieve wetenschappen aan het departement filosofie van de Universiteit Gent, waar hij in 2005 op emeritaat ging.

Standpunten[bewerken]

Een van de taken van de KVAB is optreden als een adviesverlenend orgaan aan overheden, onderwijsinstellingen en bedrijven. Recente (2010-2011) standpunten zijn:

  • Industrial Biomass: Source of Chemicals, Materials, and Energy!
  • Municipal Solid Waste: What to do with the biodegradables?
  • Reflecties over Terrorisme
  • CO2 capture and storage: inevitable for a climate friendly Belgium
  • Belgian Research in the European Context

Publicaties[bewerken]

De Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten publiceert sinds 1939 jaarlijks een twintigtal monografieën, volumes van langlopende reeksen, Academiae Analecta en handelingen van contactfora. Belangrijke langlopende reeksen zijn de editie van de brieven van Justus Lipsius en het Nationaal Biografisch Woordenboek (in samenwerking met de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde).

Contactfora[bewerken]

Jaarlijks financiert de Academie enkele tientallen wetenschappelijke bijeenkomsten in de domeinen natuurwetenschappen, menswetenschappen en kunsten. Deze contactfora brengen specialisten uit diverse wetenschappelijke disciplines samen. Iedere Vlaamse wetenschapper werkzaam aan een Vlaamse instelling voor hoger onderwijs of onderzoek kan een aanvraag doen tot het organiseren van een contactforum.

Prijzen[bewerken]

Openbare Vergadering, Troonzaal

De KVAB reikt een aantal prijzen uit voor bijzondere artistieke en wetenschappelijke verdiensten.

De Gouden Penning[bewerken]

Ingrid Daubechies, Gouden Penning 2005

Sinds 1998 wordt de Gouden Penning van de Academie jaarlijks toegekend ter bekroning van een totale wetenschappelijke of artistieke loopbaan aan personen die een belangrijke bijdrage hebben geleverd tot de aanmoediging en de verspreiding van wetenschap en kunst. Ze werd achtereenvolgens uitgereikt aan Jan Briers jr., Paul Janssen, Philippe Herreweghe, Karel Van Miert, Peter Piot, Angèle Manteau, Roger Raveel, Ingrid Daubechies, Jacques Wirtz, René Jacobs, Robert Cailliau, Dries Van Noten, Frank De Winne en Herman Van Rompuy.

Fondsprijzen[bewerken]

Door schenkingen aan de Academie werden verscheidene fondsen opgericht om een prijs uit te reiken binnen een bepaalde tak van de wetenschap of de kunst. De Fondsprijzen worden doorgaans voor een bepaalde publicatie uitgereikt, enkelen voor een heel curriculum, zoals de Frans Van Cauwelaertprijs.

  • Erik Duvergerprijs
  • Floris Van Der Muerenprijs
  • Frans Van Cauwelaertprijs
  • Henri Schoutedenprijs
  • Henri Vanderlindenprijs
  • Jan Gillisprijs
  • Mac Leodprijs
  • Marie-Christiane Maselis-Prijs
  • Mgr. Charles De Clercqprijs
  • Mgr. Jozef Coppensprijs
  • Mgr. René Lenaertsprijs
  • Octaaf Callebautprijs
  • Paul Van Oyeprijs
  • Toelage van het Octaaf Callebautfonds
  • Toelage van het Octaaf Dupontfonds


Prijs van de Vlaamse Wetenschappelijke Stichting[bewerken]

De Vlaamse Wetenschappelijke Stichting werd in 1926 opgericht als een fonds voor bursalen. In 2006 heeft deze Stichting een betrekking aangegaan met de KVAB.

Laureaat van de Academie[bewerken]

De KVAB reikt jaarlijks vier prijzen uit voor de bekroning van een jonge carrière (tot de leeftijd van 40 jaar). De vier laureaten komen uit de natuurwetenschappen, de menswetenschappen, de kunsten (aan een scheppend kunstenaar, een kunstcriticus of een kunstwetenschapper), en de technische wetenschappen.

Prijs van de Vlaamse minister voor Wetenschapsbeleid[bewerken]

De driejaarlijkse prijs van de Vlaamse minister voor Wetenschapsbeleid bekroont een persoon, groep of organisatie die een uitzonderlijke prestatie heeft geleverd tot het vulgariseren van wetenschap en techniek. De prijs werd achtereenvolgens toegekend aan Eos, het Canvas-programma Over Leven, Technopolis NV en de Universiteit Vrije Tijd van het Davidsfonds.

Centrum voor Europese Cultuur (CEC)[bewerken]

In 1993 werd het Centrum voor Europese Cultuur opgericht om het geven van lezingen over wetenschappelijke en artistieke onderwerpen te focaliseren. Het CEC organiseert publieke lezingen over een actueel wetenschappelijk of artistiek onderwerp, colloquia van één dag omtrent een bepaald aspect van de Europese cultuur van een land of groep landen, en een klassiek concert met toelichting door de uitvoerder.

Lentecyclus[bewerken]

De KVAB organiseert sinds 1998 elk jaar een Lentecyclus. Telkens wordt in de loop van het voorjaar een actueel thema uitgediept in meerdere sessies op verschillende dagen, waarbij specialisten ter zake bepaalde deelaspecten toelichten. In het verleden kwamen achtereenvolgens aan bod:

  • 1998: De invoering van de Euro
  • 1999: Belgium Quo Vadis
  • 2000: Troeven en Risico’s van de Wetenschap
  • 2001: Media, Markt en Maatschappij
  • 2002: Kunst en Wetenschap
  • 2003: Immigratie
  • 2004: Vergrijzing
  • 2005: Kunst als inspiratiebron voor Kunst
  • 2006: Kunst en Wetenschap
  • 2007: Kunst: voor wie, voor wat?
  • 2008: Brein, bewustzijn, geest
  • 2009: Taal en Gemeenschap
  • 2010: Verovert China de Wereld?
  • 2011: Nanotechnologie
  • 2012: Dementie, een deficiet in de samenleving

Nationale en internationale samenwerking[bewerken]

Bilaterale samenwerking[bewerken]

Met verschillende buitenlandse Academiën sloot de Academie samenwerkingsakkoorden af met betrekking tot de uitwisseling van wetenschappers, volgens het principe bezoek-tegenbezoek. Alle onderzoekers verbonden aan de Vlaamse universiteiten kunnen hiervoor voorstellen indienen bij de Academie.

The Royal Academies for Science and the Arts of Belgium[bewerken]

The Royal Academies for Science and the Arts of Belgium (RASAB) coördineert sinds begin 2001 de nationale en internationale activiteiten waarvoor de KVAB en de Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique (ARB) een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. De hoofdtaak van RASAB is de opvolging en de stimulering van de activiteiten van de 25 Nationale Wetenschappelijke Comités.

Internationale organisaties[bewerken]

De Academie is, via RASAB, actief in een aantal internationale organisaties, de Internationale Raad voor Wetenschappen (ICSU), de Union Académique Internationale (UAI), de Europese koepels van Academies, ALLEA (groot Europa) en EASAC (EU) en de International Academy Panel (IAP).

Vlaamse Academische Stem[bewerken]

De “vrienden van de Academie” zijn welkom in de Vlaamse Academische Stem (VLAST), opgericht in de zomer van 2004 op initiatief van Mark Eyskens, toenmalig voorzitter.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Tom Verschaffel. De hoed en de hond. 1998
  2. Hulde aan de Voorzitter-Stichter van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten, Brussel, 2009
  3. Jaarboek 1970 Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België
  4. Wet van 1 juli 1971 betreffende het gebruik der talen bij de "Académie royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique" en bij de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België, raadvst-consetat.be