Kopstem
De kopstem is een wijze van zingen, ofwel een zangregister waarbij meer vanuit resonanties van de hoofdholtes wordt gezongen, en de stembanden anders worden gebruikt, waardoor een dun, wellicht onnatuurlijk aandoend en wat 'vrouwelijker' klinkend soort zang ten gehore wordt gebracht. Bij mannen spreekt men meestal van falsetstem of stemregister (ook wel fistelstem) i.p.v. kopstem. De kopstem maakt samen met de borststem en de middenstem deel uit van het modaal stemregister.
De kopstem klinkt wat ijler van toon. Dit wordt bereikt door een bepaalde stand van het strottenhoofd, de mondstand en de stand van de stembanden; de borstresonans wordt hierbij minder waardoor minder lagere harmonischen worden geproduceerd, en de holtes van de mond en neus worden meer benut.
Deze wijze van zingen wordt zowel door mannen als vrouwen toegepast. Bij mannen kunnen hoge tenoren hun kopstem goed gebruiken. Bij vrouwen zal men bij stemvorming voornamelijk met de kopstem werken, omdat die het beste ontwikkeld is. Later zal men dan trachten ook het borstregister te ontwikkelen. In het verleden werd de mannelijke kopstem vaak als 'vals' beschouwd, echter door de opkomst van de rhythm-and-blues eind jaren negentig heeft de kopstem aan populariteit gewonnen.
Anders dan bij de falsetstem kan de kopstem 'verbonden' worden met de borststem, men spreekt dan van de middenstem. Hierbij heeft men de kracht van de borststem en de hoogte van de kopstem, zodat de hoge noten niet meer 'vrouwelijk' klinken.
Voorbeelden van zangers die vaak met een kopstem zingen zijn Pharrell Williams van The Neptunes en N.E.R.D, Chris Martin van Coldplay, Mika, Bill van Dijk, Piet Veerman, John Frusciante, Phil Anselmo van Pantera, Jón Þór Birgisson van Sigur Rós, Bono, Neil Young, Jeff Buckley, Thomas Dybdahl, Prince, Michael Jackson, Gerard Joling, Freddie Mercury en Roger Taylor van Queen, Matthew Bellamy van Muse, Geddy Lee van Rush, Sufjan Stevens, Thom Yorke van Radiohead, Brian Johnson van AC/DC, Alides Hidding van Time Bandits, The Dream en ook Adam Levine van Maroon 5.
Artiesten die heel erg bekendstaan vanwege deze zangwijze zijn de Bee Gees en Modern Talking.
Binnen de zangtechniek Complete Vocal Technique (CVT) wordt de term kopstem niet gebruikt, en spreekt men in plaats daarvan van de stemfunctie Neutral. CVT stelt dat de term kopstem in de loop der eeuwen zijn betekenis is kwijtgeraakt. Oorspronkelijk werden met kopstem die geluiden bedoeld, die resoneerden in het hoofd, in tegenstelling tot de borststem (binnen Complete Vocal Technique Curbing, Overdrive of Edge geheten) waarbij de klanken resoneerden in de borst. Lage klanken resoneren per definitie in de borst, hoge klanken per definitie in het hoofd. Het maakt niet uit hoe deze klanken klinken: ijl, hard, vrouwelijk of niet. Met andere woorden, wanneer iemand hoog en hard zingt (buiten CVT ook wel 'het mee omhoog nemen van de borststem' genoemd), is dit nog altijd kopstem te noemen, ook al voldoet deze klank niet aan de huidige omschrijving van kopstem (ijl, dun, etc). Het gaat dus volgens CVT niet om hoe de klank klinkt, maar hoe hoog in toonhoogte deze is.
Dat in de loop der tijd de definities van kopstem en borststem zijn verwaterd, kan te maken hebben met het feit dat het voor de meeste mensen moeilijk is om een hard én hoog geluid te maken. Dit vergt namelijk een goede techniek. De meeste hoge geluiden die worden gecreëerd zijn dus meestal zacht en ijl, waardoor die geluiden de norm zijn geworden om kopstem te gaan heten. De reden waarom binnen CVT kopstem als een onbruikbare term wordt beschouwd, is omdat dat ijle, zachte geluid helemaal niet alleen maar in de hoogte van de stem gemaakt hoeven worden. Anatomisch onderzoek met endoscopen op de stembanden en het strottenhoofd wijst uit dat het geluid dat algemeen bekend staat als kopstem, ook gemaakt kan worden in de laagte van de stem. Er verandert fysiek niets, het karakter van de klank blijft bestaan: slechts de toonhoogte verandert. Om deze reden is besloten om deze vorm van stemgeluid te omschrijven als de stemfunctie Neutral, en de term register (die toonhoogtes en klankkarakter met elkaar verbindt) niet meer te gebruiken. De term Neutral omschrijft dus het karakter van de klank en de manier waarop deze klank anatomisch wordt gemaakt. Deze term zegt dus niets over de toonhoogte waarop deze klank wordt gemaakt.
