Korrelgrootte (sediment)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een 'zandlineaal'. Dit is een plastic schijf met cellen waarin (los) zand van verschillende korrelgrootten is opgesloten. De schijf wordt gebruikt voor het schatten van korrelgrootten (vooral in het veld). Aanwezige korrelgrootten: 16, 50, 75, 105, 150, 210, 300, 420, 600, 1000, 1400, 2000 micrometer (NB deze grenzen zijn niet meer in gebruik)

De korrelgrootte of textuur is in de aardwetenschappen de diameter van de klasten in een sediment, bodem of sedimentair gesteente. Afhankelijk van deze korrelgrootte kunnen de klasten grind, zand, silt of klei worden genoemd.

Omdat zulke begrippen vrij vaag blijven zijn door een aantal sedimentologen classificaties opgesteld.

Nederlandse classificatie: NEN 5104[bewerken]

De standaard voor classificatie van sediment is in Nederland vastgelegd in NEN 5104 (Geotechniek - Classificatie van onverharde grondmonsters). Deze norm is niet gelijk aan de hieronder beschreven Wentworth classificatie. De vele honderdduizenden beschrijvingen van sedimenten in grondboringen die zich in het archief van de Nederlandse geologische dienst bevinden, zijn volgens de classificatie van NEN 5104. Een korte beschrijving en uitleg geven Van der Meulen et al, 2003.

De Nederlandse korrelgrootte classificatie is als volgt:

Ondergrens Bovengrens Fractie
\geq 630 mm - blokken
\geq 200 mm 630 mm keien
\geq 63 mm 200 mm stenen
\geq 16 mm 63 mm Zeer grof grind
\geq 5,6 mm 16 mm Matig grof grind
\geq 2 mm 5,6 mm Fijn grind
\geq 0,420 mm 2 mm Uiterst grof zand
\geq 300 µm 420 µm Zeer grof zand
\geq 210 µm 300 µm Matig grof zand
\geq 150 µm 210 µm Matig fijn zand
\geq 105 µm 150 µm Zeer fijn zand
\geq 63 µm 105 µm Uiterst fijn zand
\geq 2 µm 63 µm silt
- < 2 µm lutum

Classificatie volgens de Wentworthschaal[bewerken]

Een internationaal veel gebruikte classificatie is die van de Amerikaan J.A. Udden (1898). Deze schaal werd later (1922) door C.R. Wentworth uitgebreid en verfijnd, en wordt de Udden-Wentworthschaal, of Wentworthschaal genoemd. Naar W.C. Krumbein wordt de korrelgrootte soms uitgedrukt op een logaritmische schaal, volgens de vergelijking:

\phi=-^{2}\log{D}\,

waarin

\phi de Krumbein phi is;
D de diameter van de klast in millimeter

Andersom kan voor elke phi de diameter worden gevonden met:

D=2^{-\phi}\,
Krumbein φ Diameter
Wentworthklasse Nederlandse vertaling
< −8 > 256 mm boulder keien
−6 tot −8 64–256 mm cobbles
−5 tot −6 32–64 mm very coarse gravel, pebbles zeer grof grind
−4 tot −5 16–32 mm coarse gravel, pebbles grof grind
−3 tot −4 8–16 mm medium gravel, pebbles middel grind
−2 tot −3 4–8 mm fine gravel, pebbles fijn grind
−1 tot −2 2–4 mm very fine gravel, granules erg fijn grind
0 tot −1 1–2 mm very coarse sand zeer grof zand
1 tot 0 ½–1 mm coarse sand grof zand
2 tot 1 ¼–½ mm medium sand middel zand
3 tot 2 125–250 µm fine sand fijn zand
4 tot 3 62.5–125 µm very fine sand zeer fijn zand
8 tot 4 3.90625–62.5 µm silt silt
> 8 < 3.90625 µm clay klei
>10 < 1 µm colloids colloïden

Let op dat de Nederlandse vertalingen van de grootheden in deze indeling niet overeenkomen met de Nederlandse classificatie van korrelgrootten (zie hierboven)!

Soms wordt met grind alles bedoeld dat groter is dan zand, dus ook de Engelse termen granule, pebble, cobble en boulder kunnen onder grind vallen. In Nederland is dit echter niet gebruikelijk.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • (en) Krumbein, W.C., 1934. Size frequency distributions of sediments. Journal of Sedimentary Petrology, 4: 65-77.
  • (nl) Meulen, M. van der, Lang, F. de, Maljers, D., Dubelaar, W., Westerhoff, W., 2002. Grondstoffen en delfstoffen bij naam. Publicatiereeks grondstoffen 2002/21, Dienst Weg- en Waterbouwkunde, Delft & TNO-NITG, 96 pp. ISBN 90-369-5509-2.
  • (en) Udden, J.A., 1898: The Mechanical Composition of Wind Deposits, Augustana Library Publication, 1
  • (en) Wentworth, C.R., 1922. A scale of grade and class terms for clastic sediments Journal of Geology, 30: 377-392.