Korrelgrootte (sediment)

Een 'zandlineaal'. Dit is een plastic schijf met cellen waarin (los) zand van verschillende korrelgrootten is opgesloten. De schijf wordt gebruikt voor het schatten van korrelgrootten (vooral in het veld). Aanwezige korrelgrootten: 16, 50, 75, 105, 150, 210, 300, 420, 600, 1000, 1400, 2000 micrometer (NB deze grenzen zijn niet meer in gebruik)

De korrelgrootte of textuur is in de aardwetenschappen de diameter van de klasten in een sediment, bodem of sedimentair gesteente. Afhankelijk van deze korrelgrootte kunnen de klasten grind, zand, silt of klei worden genoemd.

Omdat zulke begrippen vrij vaag blijven zijn door een aantal sedimentologen classificaties opgesteld.

Nederlandse classificatie: NEN 5104

De standaard voor classificatie van sediment is in Nederland vastgelegd in NEN 5104 (Geotechniek - Classificatie van onverharde grondmonsters). Deze norm is niet gelijk aan de hieronder beschreven Wentworth classificatie. De vele honderdduizenden beschrijvingen van sedimenten in grondboringen die zich in het archief van de Nederlandse geologische dienst bevinden, zijn volgens de classificatie van NEN 5104. Een korte beschrijving en uitleg geven Van der Meulen et al, 2003.

De Nederlandse korrelgrootte classificatie is als volgt:

Ondergrens	Bovengrens	Fractie
$\geq$ 630 mm	-	blokken
$\geq$ 200 mm	630 mm	keien
$\geq$ 63 mm	200 mm	stenen
$\geq$ 16 mm	63 mm	Zeer grof grind
$\geq$ 5,6 mm	16 mm	Matig grof grind
$\geq$ 2 mm	5,6 mm	Fijn grind
$\geq$ 0,420 mm	2 mm	Uiterst grof zand
$\geq$ 300 µm	420 µm	Zeer grof zand
$\geq$ 210 µm	300 µm	Matig grof zand
$\geq$ 150 µm	210 µm	Matig fijn zand
$\geq$ 105 µm	150 µm	Zeer fijn zand
$\geq$ 63 µm	105 µm	Uiterst fijn zand
$\geq$ 2 µm	63 µm	silt
-	< 2 µm	lutum

Classificatie volgens de Wentworthschaal

Een internationaal veel gebruikte classificatie is die van de Amerikaan J.A. Udden (1898). Deze schaal werd later (1922) door C.R. Wentworth uitgebreid en verfijnd, en wordt de Udden-Wentworthschaal, of Wentworthschaal genoemd. Naar W.C. Krumbein wordt de korrelgrootte soms uitgedrukt op een logaritmische schaal, volgens de vergelijking:

$\phi=-^{2}\log{D}\,$

waarin

$\phi$ de Krumbein phi is;

$D$ de diameter van de klast in millimeter

Andersom kan voor elke phi de diameter worden gevonden met:

$D=2^{-\phi}\,$

Krumbein φ	Diameter	Wentworthklasse	Nederlandse vertaling
< −8	> 256 mm	boulder	keien
−6 tot −8	64–256 mm	cobbles
−5 tot −6	32–64 mm	very coarse gravel, pebbles	zeer grof grind
−4 tot −5	16–32 mm	coarse gravel, pebbles	grof grind
−3 tot −4	8–16 mm	medium gravel, pebbles	middel grind
−2 tot −3	4–8 mm	fine gravel, pebbles	fijn grind
−1 tot −2	2–4 mm	very fine gravel, granules	erg fijn grind
0 tot −1	1–2 mm	very coarse sand	zeer grof zand
1 tot 0	½–1 mm	coarse sand	grof zand
2 tot 1	¼–½ mm	medium sand	middel zand
3 tot 2	125–250 µm	fine sand	fijn zand
4 tot 3	62.5–125 µm	very fine sand	zeer fijn zand
8 tot 4	3.90625–62.5 µm	silt	silt
> 8	< 3.90625 µm	clay	klei
>10	< 1 µm	colloids	colloïden

Let op dat de Nederlandse vertalingen van de grootheden in deze indeling niet overeenkomen met de Nederlandse classificatie van korrelgrootten (zie hierboven)!

Soms wordt met grind alles bedoeld dat groter is dan zand, dus ook de Engelse termen granule, pebble, cobble en boulder kunnen onder grind vallen. In Nederland is dit echter niet gebruikelijk.

Externe links

• NEN 5104: Geotechniek - Classificatie van onverharde grondmonsters
• Grondsoorten en Delfstoffen bij naam

Bronnen, noten en/of referenties (en) Krumbein, W.C., 1934. Size frequency distributions of sediments. Journal of Sedimentary Petrology, 4: 65-77. (nl) Meulen, M. van der, Lang, F. de, Maljers, D., Dubelaar, W., Westerhoff, W., 2002. Grondstoffen en delfstoffen bij naam. Publicatiereeks grondstoffen 2002/21, Dienst Weg- en Waterbouwkunde, Delft & TNO-NITG, 96 pp. ISBN 90-369-5509-2. (en) Udden, J.A., 1898: The Mechanical Composition of Wind Deposits, Augustana Library Publication, 1 (en) Wentworth, C.R., 1922. A scale of grade and class terms for clastic sediments Journal of Geology, 30: 377-392.

Mediabestanden

Zie de categorie Sediments by particle size van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.