Altijd is Kortjakje ziek
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Altijd is Kortjakje ziek is een kinderliedje van een onbekende schrijver. Het gaat terug op een volksliedje uit het begin van de achttiende eeuw. De eerste versie werd uitgegeven aan het begin van de achttiende eeuw door Pieter Vos alias 'Kleine Jan', een liedjeszanger uit Amsterdam.
Inhoud |
[bewerken] Betekenis
Er zijn verschillende theorieën over de betekenis van het liedje.
- Kinderen zullen vaak denken dat Kortjakje schoolziek was.
- Kortjakje betekent 'wijd / open bloesje' en verwijst naar het uitdagende beroep van Kortjakje. 'Altijd ziek' is een metafoor voor iedere dag in bed: prostitutie. Zondags gaat Kortjakje schijnheilig naar de kerk met een met zilver beslagen bijbel, een verwijzing naar de profijtelijkheid van haar professie.
- Kortjakje kan ook over een braaf, bedlegerig vrouwtje gaan, dat zich zondag met veel moeite naar de kerk begeeft. Het boek vol zilverwerk is haar bijbeltje met zilveren beslag en sluiting.
- Kortjakje komt in achttiende-eeuwse spotliedjes ook voor als Rachel Valderappus (betekenis: Rachel=Joodse vrouw; valderappus=van laag allooi, schorriemorrie), die in Amsterdam de brugtoiletten moest beheren. Zij voert haar werk niet goed uit omdat zij vaak beschonken is. De kerk en het zilverwerk zijn latere toevoegsels.
Over Kortjakje zijn meer liedjes geschreven, Kortjakjes Kraem-bed, die nooit gewoon was te kinderen (dat wil zeggen kinderen te krijgen), en nu in haer hooge Ouderdom van Tagtig Jaren in de Kraem gekomen [is] van twee Meysjes en Testament van Kortjakje. Ook uit die liedjes blijkt dat Kortjakje wel graag jenever dronk.
[bewerken] Tekst
De tekst van de moderne versie luidt:
- Altijd is Kortjakje ziek
- Midden in de week maar 's zondags niet
- 's Zondags gaat zij naar de kerk
- Met een (of: haar) boek vol zilverwerk
- Altijd is Kortjakje ziek
- Midden in de week maar 's zondags niet
- Altijd is Kortjakje ziek
- Midden in de week maar 's zondags niet
- Midden in de week wil zij niet wassen
- 's Zondags strikt ze herendassen
- Altijd is Kortjakje ziek
- Midden in de week maar 's zondags niet
- Altijd is Kortjakje ziek
- Midden in de week maar 's zondags niet
- 's Zondags als haar liefste komt
- Is Kortjakje goed gezond
- Altijd is Kortjakje ziek
- Midden in de week maar 's zondags niet
Meestal wordt alleen het eerste couplet gezongen.
Een deel van de tekst van de oude versie (getiteld Een nieuw lied van Kortjackje, oft leve en bedrijf van ene Secrete Vrou in dese Stad, die so gaere de Borrel had)
- Daer gaat zij haer hert versterken
- Midden in de week wil zij niet werken
[bewerken] Melodie
De melodie van het lied is gelijk aan die van het Engelse Twinkle twinkle little star. Het verhaal wordt vaak verteld dat het een compositie van Mozart zou zijn, maar dit is niet waar. Wel heeft Mozart een compositie gemaakt op deze melodie, net als een aantal andere componisten. Theodor Baron von Schacht heeft een "Klarinettenkonzert in B-dur" geschreven, waarin deze melodie volledig tot zijn recht komt. Hiermee staat even goed niet vast dat hij de oorspronkelijke componist is, alhoewel de zender "Radio Swiss classic" hem als zodanig vermeldt.Of toch weer de zoveelste variatie?
De melodie is zeer eenvoudig te spelen op bijvoorbeeld een piano. In het onderstaande zijn de korte nootjes weggelaten.
- CCGGAAG
- FFEEDDC
- GGFFEED
- GGFFEED
- CCGGAAG
- FFEEDDC
[bewerken] Audio
Thema en variaties (KV265), Mozart (info·uitleg) - beluisteren in uw browser (bèta)
[bewerken] Andere liederen en composities op deze melodie
Naast het genoemde Twinkle Twinkle Little Star bestaat er een Frans liedje Ah! Vous dirais-je, Maman. In het Engels hebben de Alphabet song en Baa, Baa, Black Sheep een sterk lijkende melodie. Ook in het Nederlands kan het alfabet op de melodie van Kortjakje gezongen worden. Het hele couplet luidt dan: abcdefg, hijklmnop, qrstuvw, xyz doen ook nog mee, abc tot xyz, dat zijn de letters van het alfabet. Ook het liedje Jongens, meisjes aan de kant en Olifantje in het bos hebben dezelfde melodie als Altijd is Kortjakje ziek. Het Duitse kerstliedje Morgen kommt der Weihnachtsmann op een tekst van Hoffmann von Fallersleben gebruikt het wijsje, net als het Hongaarse kerstlied Hull a pelyhes fehér hó.
Composities op deze melodie:
- Wolfgang Amadeus Mozart, Thema en variaties (KV265)
- Johann Christoph Friedrich Bach, Variationen: Morgen kommt der Weihnachstmann
- Camille Saint-Saëns, Carnaval des Animaux, het 12e deel (Fossielen) citeert het wijsje gedeeltelijk.
- Ernő Dohnányi, Variaties op een kinderrijmpje.
- Gerard Hengeveld Variaties
[bewerken] Trivia
Er bestaat ook een boek met columns van Jan Blokker met de titel Altijd is Kortjakje ziek.
[bewerken] Externe links
Bronnen, noten en/of referenties:
