Kosmos 954

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Eenvoudige bouwtekening van de Kosmos 954
Schema van de kernreactor van de RORSAT Kosmos 954

De Kosmos 954 (Russisch: Космос 954) was een Russische satelliet uit de jaren zeventig van de vorige eeuw. Het betrof hier een zogenaamde RORSAT (Radar Ocean Reconnaissance Satellite) gelanceerd als onderdeel van het uitgebreide Russische KOSMOS-ruimteprogramma. Deze kunstmaan veroorzaakte toentertijd grote opschudding doordat hij ongecontroleerd terugkeerde in de dampkring met een kernreactor aan boord.

Deze kunstmaan werd gelanceerd tijdens de Koude Oorlog, waarbij beide kampen elkaar nauwlettend in de gaten hielden. In tegenstelling tot de Verenigde Staten beschikte de toenmalige Sovjet-Unie niet over een uitgebreid en betrouwbaar netwerk van steunpunten om verkenningen boven de oceaan uit te voeren. Daarom ontwierpen ze een observatiesatelliet met een zeer krachtige radar, die schepen en onderzeeërs bij alle weersomstandigheden kon opsporen. Probleem was hierbij dat men door het hoge energieverbruik dusdanig grote zonnepanelen moest installeren, dat door de wrijving in een lage baan de kunstmaan geen lang leven zou zijn beschoren. Om dit te omzeilen kozen de Sovjets voor een kernreactor als energiebron. Deze reactor was gevuld met 50 kg licht verrijkt uranium.[1]

De Kosmos 954 werd gelanceerd op 16 september 1977 [2] in een lage baan van 259 x 277 km. en verbrandde in de atmosfeer op 24 januari 1978. De Kosmos 954 was ± 14 m. lang en had een diameter van 2 m. Het reactordeel was 6 m lang. Het gewicht bedroeg 3800 kg, de reactor woog 1250 kg dus in totaal woog deze kunstmaan ruim vijf ton.[3] Een normale missie voor dit type satelliet duurde zo'n 60 à 70 dagen, waarna het reactorvat door een ingebouwde raketmotor in een cirkelbaan van 950 km werd gebracht.[1]

Traject van Kosmos 954 tijdens terugkeer in de dampkring

Bij de Kosmos 954 ging het mis, de raketmotor faalde. Omstreeks half december 1977 kwam hij steeds dichterbij de aardatmosfeer; de vluchtleiding gaf het commando om de satelliet op te splitsen en diens reactor in een hogere, veilige baan te schieten. Maar hun kunstmaan reageerde niet op het signaal. Begin januari 1978 berekenden de computers van NORAD een waarschijnlijk inslagpunt ergens in Noord-Amerika. Enige dagen later werd, na accuratere metingen, een terugkeerpunt in de atmosfeer vastgesteld boven de Koningin Charlotte-eilanden voor de kust van Brits-Columbia [4] Veiligheidsstudies toonden aan, dat door het gekozen ontwerp de reactor waarschijnlijk zou verbranden in de dampkring; dit sloot echter niet uit dat fragmenten van de reactor het aardoppervlak zouden kunnen bereiken.[5] Uiteindelijk stortte Kosmos 954 op 24 januari 1978 om 6.53 uur (lokale tijd) neer in Great Slave Lake.[6]

In januari 1979 diende Canada bij de Sovjet-Unie een schadeclaim in van omgerekend 10 miljoen gulden.[7] Deze kosten zouden zijn gemaakt om radioactieve fragmenten van de Kosmos 954 op te sporen. De Russen betaalden uiteindelijk 3 miljoen Canadese dollars.[8]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b "Geïllustreerde encyclopedie van de ruimtevaart", ISBN 90 210 0597 2, © 1982, blz. 80
  2. "Van Spoetnik tot Spaceshuttle", ISBN 90 6010 429-3, © 1980, 4e druk, blz. 224
  3. Cosmos 954: An Ugly Death, blz. 1 Time, 6 februari 1978, bezocht 17 oktober 2010
  4. Cosmos 954: An Ugly Death, blz. 2 Time, 6 februari 1978, bezocht 17 oktober 2010
  5. The life and death of Cosmos 954 (Gus W.Weiss) Loyola.edu, blz.3 & 4, bezocht 17 oktober 2010
  6. The life and death of Cosmos 954 (Gus W.Weiss) Loyola.edu, blz. 7, bezocht 17 oktober 2010
  7. "Van Spoetnik tot Spaceshuttle", ISBN 90 6010 429-3, © 1980, 4e druk, blz. 7
  8. Settlement of Claim between Canada and the Union of Soviet Socialist Republics for Damage Caused by "Cosmos 954" Jaxa.jp, 2 april 1981, bezocht 17 oktober 2010