Krakau
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Krakau (Pools: Kraków [ˈkrakuf]?, Jiddisch: Kroke) is na Warschau de grootste stad van Polen (756.441 inwoners, 2008). De stad ligt aan de Wisła (Duits: Weichsel) in het zuiden van Polen en is de hoofdstad van het woiwodschap Klein-Polen (Małopolska). Het is de voormalige hoofdstad van Polen (tot 1609) en is een van de belangrijkste cultuursteden van Midden-Europa. Het wordt daarom wel het Florence van Polen genoemd, en is volgens velen een van de mooiste steden van Europa. De stad kwam als een van de weinige steden in Polen bovendien ongeschonden de Tweede Wereldoorlog door. Het stadscentrum staat op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.
Culturele Hoofdstad van Europa in 2000.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
Krakau ontstond rond een natuurlijke heuvel, de Wawel. De stad kwam tot ontwikkeling op een kruispunt van oude handelswegen: de Barnsteenroute van de Oostzee naar Rome, en de route van Byzantium naar Neurenberg (Nürnberg). Op de Wawel werd een burcht gebouwd, waar gedurende vijf eeuwen de Poolse koningen resideerden. Een van hen was Casimir de Grote, die in 1364 de nog steeds bestaande universiteit stichtte, na die van Praag de oudste in Midden-Europa.
Vóór de 13de eeuw kende Polen geen steden in de toenmalig moderne betekenis. Krakau was een marktplaats bij een vorstelijke residentie. Het verschijnsel van een zichzelf regerende stad met vrije stadsburgers, georganiseerd in gilden van handels- en ambachtslieden, paste niet in de Poolse feodale samenleving waarin alleen de adel een zekere vrijheid bezat en het volk zich in horigheid onder deze kaste moest schikken. De Poolse vorsten zagen echter in dat de primitieve economie van Polen alleen tot bloei zou kunnen komen als ondernemende burgers zich in vrijheid konden ontplooien. De weerstand om de horigen die vrijheid te geven was onder de adel zo groot dat besloten werd om belangrijke marktplaatsen wel tot stad te verheffen, maar voor die nieuwe steden het Poolse recht niet aan te passen. Daarentegen zouden ze volgens buitenlands stadsrecht ingericht moeten worden, recht waarop Polen dan geen beroep zouden kunnen doen, zodat zij zich niet aan het gezag van de adel zouden kunnen onttrekken door naar die steden uit te wijken.
In Midden-Europa was daarvoor dat doel het zogenaamd Duitse stadsrecht voorhanden en in het geval van Krakau werd in 1257 meer specifiek het Maagdenburger, dat wil zeggen aan de stad Maagdenburg ontleende, recht als charter overgenomen. De nieuwe steden waaronder Krakau werden voorlopig bevolkt met buitenlanders, in dit geval afkomstig uit het Duitse Rijk. In de 13de en 14de eeuw was de burgerij dan ook voornamelijk Duits van afkomst. Pas in de loop der eeuwen verzwakte de tegenstand van de adel en werd ook aan Polen stadsburgerrecht toegestaan, die na verloop van tijd de overhand namen. Zo behoorde in Krakau de Mariakerk eerst aan de Duitstalige parochie en werd de St. Barbarakerk voor de Polen gesticht. De Duitse bestuurstaal van de stadsraad en de gilden werd in de 15de eeuw gaandeweg vervangen door de Poolse en in de 16de eeuw zou Krakau ook cultureel een Poolse stad worden en nam ook de adel er zijn plaats in naast de burgerij. Het stedelijk patriciaat bleef nog wel tot in de 16de eeuw Duits spreken, mede vanwege de onontbeerlijke handelsrelaties tot de steden in het Duitse Rijk.
Op de Wawel bevindt zich naast de burcht ook de kathedraal.
- Onder aan die heuvel bevindt zich de drakengrot. Het verhaal gaat dat daar in de Middeleeuwen een draak (Smok Wawelski) woonde die elke dag gevoerd werd met vee (schapen en varkens). Koning Krak beloofde dat diegene die de draak zou verslaan, met zijn dochter mocht trouwen. Een schoenmaker durfde het aan. Hij slachtte een schaap, vulde dat met zwavel en naaide het weer dicht. De draak at dit schaap, vloog in brand en sprong in de Wisła. Daar dronk hij zoveel dat het beest open barstte. Sindsdien is er alleen nog de grot met daarvoor een koperen beeld van een draak.
Krakau kwam bij de Derde Poolse Deling (1795) aan Oostenrijk, maar werd in 1809 door Napoleon veroverd en bij het door hem ingestelde Hertogdom Warschau gevoegd. Dit hertogdom werd na de val van Napoleon ontmanteld en op het Congres van Wenen aan Rusland (Congres-Polen) en Pruisen (Posen) toegekend. Aangezien men het over Krakau niet eens werd, verklaarde men deze stad en de omliggende gebieden tot vrije, onafhankelijke en strikt neutrale stad. Deze Republiek Krakau werd in 1846 door Oostenrijk geannexeerd. Na de Eerste Wereldoorlog werd de stad in 1919 weer Pools.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Krakau de hoofdstad van het Nazi-Duitse General-Gouvernement en woonde Hans Frank in de Wawel.
[bewerken] Tradities
Naast het verhaal van de draak onder aan de Wawel zijn er meer verhalen en traditionele gebruiken.
Hejnał. Elk uur speelt vanaf de hoogste toren van de Mariakerk (Kosciół Mariacki) een trompetblazer een melodie die plotseling afgebroken wordt. De 'hejnał' was het signaal om de stadspoorten te openen of te sluiten en werd elke ochtend en avond gespeeld. De legende gaat dat in de Middeleeuwen een torenwachter vanaf de noordelijke toren van de kerk de Tataren zag komen. Hij wilde zijn stadsgenoten waarschuwen en speelde op zijn trompet. Zijn trompetspel werd plotseling afgebroken omdat hij geraakt werd door een pijl. Desondanks konden dankzij zijn oplettendheid de stadspoorten net op tijd worden gesloten en de Tartaarse aanval worden afgewend. Sinds de 19e eeuw wordt deze afgebroken 'hejnał' als herinnering aan deze gebeurtenis elk uur gespeeld. Sinds 1927 speelt de Poolse radio deze melodie dagelijks om 12 uur 's middags.
Lajkonik. Elk jaar op de eerste donderdag na Sacramentsdag (tweede donderdag na Pinksteren) komt de 'Lajkonik' in de stad. De held van het feest rijdt, verkleed als Tartaar, op een houten paard de stad in. Hij wordt begeleid door muziek. Sommige mannen dragen die dag een traditioneel kostuum van Krakau. De processie begint bij het klooster in Zwierzyniec en eindigt twee tot drie uur later voor de markthal op de 'Rynek'.
Kerststallen of Szopka's van Krakau. Elk jaar, begin december, wedijveren vele families in Krakau met elkaar met hun zelfgebouwde kerststal of 'szopka'. Die kerststallen worden uitgestald bij de Kosciół Mariacki. In de kerststallen verwerken ze vele elementen van gebouwen uit Krakau. Vaak zijn de torens van de Mariakerk te herkennen of de gouden koepel van de kathedraal op de Wawel. En de drakengrot is er ook vaak in te zien. Na de jurering worden de mooiste kerststallen in het historisch museum uitgestald.
[bewerken] Religie
Krakau is sinds duizend jaar een bisdom en sinds 1925 de zetel van een rooms-katholieke aartsbisschop. Deze werd van 1964 tot 1978 bekleed door Karol Wojtyła, die daarna tot paus werd gekozen (Johannes Paulus II). De stad is van oudsher een katholiek bolwerk. De eens omvangrijke joodse bevolking is in de Tweede Wereldoorlog vrijwel geheel uitgeroeid.
[bewerken] Bezienswaardigheden
| Historisch centrum van Krakau (Kraków) | ||
| Werelderfgoed cultuur | ||
 |
||
| Oostelijk deel van de Rynek Główny met in het midden de Kerk van Sint-Adalbert en rechts de Lakenhal | ||
| Land |  Polen |
|
| UNESCO-regio | Europa en Noord-Amerika | |
| Criteria | iv | |
| Inschrijvingshistorie | ||
| UNESCO-volgnr. | 29 | |
| Inschrijving | 1978 (2e sessie) | |
| UNESCO-werelderfgoedlijst | ||
Krakau was in 2000 samen met acht andere steden Culturele hoofdstad van Europa. Het centrum van de stad heeft de diverse oorlogen ongeschonden doorstaan en is derhalve historisch zeer interessant. De oudste nog bestaande gebouwen (in Ulica Kanonicza) stammen uit het begin van de 13e eeuw. De rest van de bebouwing is in de verschillende eeuwen daarna gebouwd en/of verbouwd, hetgeen veel verschillende bouwstijlen bijeen brengt. Er zijn vooral veel gebouwen in renaissancestijl
[bewerken] Rynek Główny
Het hart van Krakau is de Rynek Główny (Grote Markt; Rynek stamt van het Duitse Ring, dat is het plein rond een raadhuis) samen met de Rynek Mały (Kleine Markt). De Rynek Główny is een van de grootste en mooiste marktpleinen van Europa. Het plein is in de 13e eeuw ontworpen en meet ongeveer tweehonderd bij tweehonderd meter. Aan elke zijde komen drie straten bij de markt. Elk van deze straten leidde naar de stadsmuur, waarvan elke tweede naar een stadspoort leidde. De meeste straten in het centrum zijn evenwijdig aan de straten die vanuit de markt vertrekken en zijn steeds op ongeveer dezelfde afstand van elkaar aangelegd, zodat de ruimtes tussen de straten vrijwel vierkant zijn. De weinige afwijkingen op dit patroon worden veroorzaakt doordat men enkele straten van vóór het ontwerpplan van de Rynek Główny in het plan moest inpassen.
Aan de rand van het marktplein staat de Mariakerk (Kosciół Mariacki). Het wereldberoemde hoogaltaar is gemaakt door de Neurenbergse beeldhouwer Veit Stoss, die in Polen tot Wit Stwosz is omgedoopt. Op het plein staan diverse gebouwen in verschillende stijlen: de Raadhuistoren (Ratusz), de Lakenhal (Sukiennice) en de Kerk van Sint-Adalbert (Św. Wojciech). Eén van de mooiste classicistische kerken uit de barokperiode in Polen is de Sint-Annakerk in de nabijheid van het marktplein, naar ontwerp van de toentertijd in Polen zeer actieve Nederlandse architect Tielman van Gameren. Eveneens in koninklijke dienst werkte de beroemde Duitse beeldhouwer Andreas Schlüter waarvan nog vele monumenten, ook in kerken en paleizen in Krakau aanwezig zijn.
[bewerken] Wawel
 Zie Wawel voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De heuvel heeft een hoogte van 228 m en ligt op de oever van de Wisła, op de zuidwestpunt van het centrum. Op die heuvel bevinden zich talrijke historische gebouwen. Het belangrijkst zijn de kathedraal en het koninklijk paleis. Onder de heuvel bevindt zich de Drakengrot.
[bewerken] Planty
| Zie Planty (Krakau) voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Planty is een stadspark, dat is aangelegd rondom de oude stad. In het noordelijk deel hiervan bevinden zich nog steeds Barbakan en de Florianuspoort, onderdeel van de stadsmuur.
[bewerken] Kazimierz
Behalve voor rooms-katholieken is Krakau ook voor Joden een belangrijke stad: zij kwamen vooral vanaf de Dertigjarige Oorlog in groten getale in Kroke wonen, hoofdzakelijk in de wijk Kazimierz. In 1943 werd het getto van Krakau vernietigd: de meesten van de 70.000 Joden die voor de Tweede Wereldoorlog in Krakau woonden overleefden de Holocaust niet. Momenteel wonen er nog maar 180 Joden in Krakau
[bewerken] Uitgaansleven
Krakau heeft een zeer uitgebreid uitgaansleven. Uiteraard speelt hier mee dat Krakau een studentenstad is. In het centrum zijn honderden kroegen te vinden. Kenmerkend zijn de vele "kelderbars", waarvoor men eerst lange trappen af moet dalen, alvorens het etablissement te betreden. Deze bars bestaan veelal uit kleine kamertjes en gangetjes.
[bewerken] Musea
[bewerken] Infrastructuur
Krakau ligt aan de A4, de belangrijkste oost-westverbinding van het zuiden van Polen. Deze weg verbindt Krakau onder meer met de grootschalige agglomeratie in Opper-Silezië rondom Katowice. Ten noordoosten van de Oude Stad bevindt zich het belangrijkste treinstation van de stad, Kraków Główny, dat spoorverbindingen heeft met onder meer Warschau, Katowice, Bielsko-Biała, Wrocław, Poznań, Zakopane, Czechowice-Dziedzice (via Oświęcim), maar ook met buitenlandse bestemmingen als Berlijn en Kiev. Ten westen van de stad ligt de luchthaven Kraków-Balice, de op één na grootste luchthaven van Polen.
[bewerken] Geboren
- Vladislav II van Hongarije (1 maart 1456-1516), koning van Bohemen en Hongarije
- Jan Matejko (28 juli 1838-1893), schilder
- Mordechai Gebirtig (4 april 1877-1942), Jiddische dichter en schrijver
- Max Fleischer (1883-1972), Oostenrijks-Amerikaanse pionier in de ontwikkeling van de tekenfilm
- Bronisław Malinowski (7 april 1884-1942), antropoloog
- Moïse Kisling (1891-1953), Frans-Pools schilder
- Edward Ochab (16 augustus 1906-1989), politicus
- Stanisław Flanek (18 april 1919-2009), voetballer
- Wisława Szymborska (2 juli 1923-1 feb.2012), schrijfster, cultuurcritica en vertaalster (Frans - Pools)
- Franciszek Macharski (20 mei 1927), kardinaal-aartsbisschop van Kraków
- Cwi Hecker (Zvi Tadeusz Hecker) (31 mei 1931), Pools-Israëlisch architect
- Jerzy Hoffman, (15 maart 1932), regisseur
- Ewa Lipska (8 oktober 1945), schrijfster
- Soroh Schenirer, oprichtster van de orthodox-joodse Beis Yaakov meisjesscholen
- Zbigniew Seifert (6 juni 1946-1979), jazzviolist
- Jerzy Stuhr (18 april 1947), acteur en regisseur
- Adam Nawałka (23 oktober 1957), voetballer en voetbalcoach
- Jan Karaś (17 maart 1959), voetballer
- Andrzej Iwan (10 november 1959), voetballer
- Janusz Kurtyka (13 augustus 1960-2010), geschiedkundige
- Andrzej Kremer (8 augustus 1961-2010), politicus
- Zdzisław Janik (11 november 1964), voetballer
- Krzysztof Bukalski (22 september 1970), voetballer
- Marek Koźmiński (7 februari 1971), voetballer
- Marcin Jałocha (17 maart 1971), voetballer
- Tomasz Rząsa (13 maart 1973), voetballer
- Dorota Zagórska (9 september 1975), kunstschaatsster
- Marcin Urbaś (17 september 1976), sprinter
- Łukasz Sosin (7 mei 1977), voetballer
- Piotr Giza (28 februari 1980), voetballer
- Marcin Wasilewski (9 juni 1980), voetballer
- Robert Kubica (17 december 1984), Formule 1-coureur
- Michał Pazdan (21 september 1987), voetballer
- Sebastian Leszczak (20 januari 1992), voetballer
[bewerken] Partnersteden
Bordeaux (Frankrijk)
Curitiba (Brazilië)
Florence (Italië)
Guadalajara (Mexico)
Leuven (België)
Sevilla (Spanje)
Zagreb (Kroatië)
Frankfurt am Main (Duitsland)
Pécs (Hongarije)
Lviv (Oekraïne)
.svg){kind=small}
[bewerken] Fotogalerij Krakau
-
Florinanuspoort in Krakau
-
het huis met de klokken in de Florianusstraat in Krakau
-
Mariakerk in Krakau
-
fragment altaarstuk van Veit Stoss in Krakau
-
Mariaplaats in Krakau
-
standbeeld voor de dichter Adam Mickiewicz in Krakau
-
Raadhuistoren in Krakau
-
de Petrus en Pauluskerk in Krakau
-
Mariakerk en torentje van Sukiennice, (december 2003)
-
Lakenhal (Sukiennice)
-
standbeeld voor Copernicus in Krakau
-
Overal in Krakau kan men typische ronde broodjes (obwarzanki) kopen
[bewerken] Externe link
- (en) , (de) , (fr) , (pl) Officiële website van de gemeente Kraków
 |
Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Kraków op Wikimedia Commons. |
 |
Werelderfgoed in Polen | |
|---|---|---|
|
Auschwitz-Birkenau: Duits naziconcentratie- en -vernietigingskamp · Woud van Białowieża · Kasteel van de Duitse ridderorde in Malbork · Hala Ludowa in Wroclaw · Vredeskerken in Jawor en Swidnica · Historisch centrum van Krakau · Kalwaria Zebrzydowska: maniëristisch architectuur-en parklandschapcomplex en bedevaartspark · Fürst-Pückler-Park Bad Muskau · Middeleeuwse stad Toruń · Historisch centrum van Warschau · Wieliczka-zoutmijn · Houten kerken van zuidelijk Klein-Polen · Oude stad Zamość |
||
| Woiwodschap Klein-Polen |  |
|---|---|
|
Stadsdistricten: Krakau (Kraków) · Tarnów · Nowy Sącz |
