Kraken (onroerend goed)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Symbool gebruikt door krakers

Kraken (Surinaams-Nederlands: occupatie) is het zonder toestemming van de eigenaar in gebruik nemen van een onroerende zaak in de vorm van een ongebruikt terrein, gebouw of ruimte daarvan. Ook het kraken van woonboten en stacaravans is mogelijk, omdat deze op grond van jurisprudentie in dergelijke kwesties als onroerende zaken beschouwd dienen te worden.

Schattingen lopen uiteen over het aantal mensen die wereldwijd gekraakt leven. Econoom Alan Krueger schat het huidige aantal op tussen de 400 en 600 miljoen.[1] Auteur Robert Neuwirth schat dat 1 miljard mensen gekraakt leven[2], met daarbij de schatting dat in 2030 dat aantal rond de 2 miljard zal liggen en tegen 2050 rond de 3 miljard.[3] Bij deze cijfers gaat het voornamelijk om huizen die illegaal gebouwd worden op grond die eigendom is van anderen. De grond wordt dus gekraakt.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Kraken in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De eerste georganiseerde kraakacties in Nederland vonden plaats in 1964. In het Amsterdamse studentenblad Propria Cures verscheen een artikel onder de kop ‘’Red een pandje’’ waarin werd bericht over de sanering van de wijk Kattenburg. De gehele wijk moest tegen de vlakte. De woningen waren "Onbewoonbaar verklaard". Maar het slopen van de wijk liet nog jaren op zich wachten en een verslaggever van het blad zag destijds hoe de net door de oorspronkelijke bewoners verlaten huizen door een ploeg gemeentearbeiders opzettelijk onbewoonbaar werden gemaakt.
Hij noemde dit "legaal vandalisme" en stelde dat honderden studenten nog jarenlang op Kattenburg zouden kunnen wonen. Hij riep studenten op om mee te doen aan het "onverklaarbaar bewoond pandverbeuren". De ergernis over de woniningnood, werd vergroot doordat er in en rondom het centrum goed bewoonbare huizen en gebouwen jarenlang leegstonden.

De volgende fase is het "witte huizenplan" van de Provobeweging uit 1966. Woningzoekenden worden opgeroepen om leegstaande huizen te bezetten. Deurposten van leegstaande huizen worden witgeverfd om aan te geven dat iedereen die in woningnood zit, erin mag trekken. Het destijds leegstaand paleis op de Dam wordt tot symbool van de Woningnood uitgeroepen.
In 1968 ontstaat grote onvrede over het slopen van vele woningen in de Nieuwmarktbuurt en de Bethaniënbuurt. Voor de aanleg van de Oostlijn van de Amsterdamse metro moesten hele huizenblokken worden gesloopt.
Twee ex-provo's (Rob Stolk en Lou van Nimwegen) begonnen in de Bethaniënbuurt het Geïllustreerd Bethaniënnieuws. Een, aanvankelijk met subsidie van de Gemeente Amsterdam gefinancierd nieuwsblad over de saneringsplannen in de buurt, dat al snel een hardere toon begon aan te slaan en verslag deed van de eerste kraakacties in de buurt. In januari 1969 bezette Rob Stolk voor een uit Suriname geëmigreerd gezin een huis aan de Oudezijds Achterburgwal. Het pand was echter bewoond en de politie greep snel in. Het geheel wordt als een mislukte inbraak gezien, en sindsdien heet het bezetten van huizen 'kraken' (naar het kraken van een kluis, ook inbraak). Naar aanleiding van deze mislukte actie werd het Koöperatief Woningburo De Kraker (doet het steeds vaker) opgericht. Het zou garant staan voor 'veel publiciteit en enerverend leven'.[bron?] Als alternatief werd Woningburo De Koevoet (weet hoe het moet) opgericht dat als doel had de individuele kraker, zonder publiciteit, aan een woning te helpen.
In 1975 dreigde een grootschalige ontruiming van de Nieuwmarktbuurt. De verschillende kraakorganisaties en actiegroepen kwamen bij elkaar en zorgen meer en meer voor een georganiseerde samenwerking.[4]

De ontruiming van een kraakpand in de Vondelstraat in Amsterdam in 1980

De kraakbeweging groeide door en kreeg steeds meer leden. In 1980 kwam het tot een tweesprong. Met veel geweld werd een pand aan de Vondelstraat tweemaal gekraakt en daarna ontruimd. De politie zette zelfs tanks in om door de barricades te komen. De inzet van tanks tegen de eigen bevolking samen met de vermindering van woningnood zorgde ervoor dat er sympathie ontstond bij de Nederlandse bevolking voor het kraken. De hele actie zorgde er wel voor dat tijdens de inhuldiging van koningin Beatrix op 30 april 1980 erg veel politie aanwezig was. De kraakbeweging ageerde daartegen, en met de leus "Geen woning, geen kroning" werd verzet aangekondigd.[5] Op de dag zelf ontstond een ware veldslag tussen politie en (sympathisanten van) de kraakbeweging. Veel mensen vonden dit te ver gaan, en een aantal vertrok uit de kraakbeweging.[6]

Sinds de grote acties van de jaren tachtig is de kraakbeweging steeds minder bekend geworden. In Amsterdam en Nijmegen blijven met regelmaat panden gekraakt worden, maar de aandacht wordt steeds minder. Ook heeft het fenomeen kraaktoerisme zijn intrede gedaan.[7]

Tegencultuur[bewerken]

Graffiti van het kraaksymbool in Málaga, (Spanje).
Kraakpanden in Christiania, Kopenhagen (Denemarken)
Township in Soweto (Zuid-Afrika)
Kraakpand Grote Markt Haarlem

In een aantal kraakpanden vinden regelmatig culturele activiteiten als exposities en filmvertoningen plaats. Ook zijn er soms eetcafés of volkskeukens (vaak vegetarisch of veganistisch), weggeefwinkels of illegale radiostations in gevestigd. Ook bieden de kraakpanden ruimtes aan beginnende kunstenaars, filmmakers en muzikanten. Omdat deze ruimte vaak schaars en duur is, is dit zeer gewild onder deze groep mensen.

Kenmerk van al deze activiteiten is dat de plegers zich ermee afzetten tegen de heersende cultuur, tegen de in hun ogen consumptiemaatschappij. Krakers zijn vaak ook actief in allerlei maatschappelijke bewegingen, zoals in de jaren tachtig de antikernenergiebeweging en in de huidige eeuw de anders-/antiglobalisten.

Ter verspreiding en ondersteuning van de tegencultuur worden er op sommige plaatsen ook cursussen gegeven voor beginnende en aanstaande krakers, het zogenaamde kraakspreekuur (soms KSU genoemd). Ervaren krakers die weten hoe ze met de politie moeten omgaan om ervoor te zorgen dat alles duidelijk voor iedereen verloopt, verschaffen informatie, juridische tips en praktische ondersteuning aan de nieuwelingen. De meeste organisatoren van kraakspreekuren helpen ook met de kraak zelf.

Juridische aspecten[bewerken]

Kraken op zichzelf is in veel landen een misdrijf. In andere landen wordt het alleen gezien als een civiel conflict tussen eigenaar en bezetters. De wetgever kiest in de meeste landen traditioneel de kant van de eigenaar. Er zijn echter sommige landen, doorgaans met een tekort aan woonruimte, waar de neiging heerst om krakers te negeren tot het gekraakte pand of terrein ontwikkeld wordt en de krakers verwijderd worden. Wanneer een eigenaar van een gekraakt pand aan kan tonen bij een rechter dat hij plannen heeft met het pand, moeten de krakers het pand verlaten.

Nederland[bewerken]

Kraken is in Nederland sinds 1 oktober 2010 verboden. [8] De maximale straf voor kraken is één jaar gevangenisstraf of geldboete van de derde categorie.[9] Als er bij het kraken intimidatie of geweld wordt gebruikt is de maximale straf twee jaar gevangenisstraf of geldboete van de vierde categorie. Er zijn nog wel juridische mogelijkheden omdat het kraakverbod volgens juristen tegen de grondwet en tegen internationale verdragen indruist.[10] In oktober 2011 oordeelde de Hoge Raad daarop dat strafrechtelijke ontruiming in beginsel pas mag plaatsvinden nadat de krakers in een kort geding de zaak bij de rechter hebben kunnen voorleggen, het Openbaar Ministerie moet daarbij onder meer de uitkomst van het kort geding afwachten.[11]

België[bewerken]

In België is kraken niet verboden bij wet; de braak is het enige duidelijk illegale aspect en de eigenaar kan enkel bij de vrederechter de uitzetting van de krakers eisen. Dit is dan een civielrechtelijke (burgerrechtelijke) procedure, geen strafrechtelijke. In België bestaat geen standaardprocedure of wetgeving rond kraken. Meestal wordt eerst de eigenaar op de hoogte gebracht van de kraak en in de meeste gevallen verwittigt deze dan de politie. Volgens de wet mag de politie een bewoond pand niet zonder huiszoekingsbevel betreden. Doen zij of de eigenaar dit wel dan is er sprake van huisvredebreuk, hetgeen strafbaar is.

In 2003 diende de Gentse CD&V’er Tony Van Parys een wetsvoorstel dat het kraken van gebouwen strafbaar moet stellen. Het betreft ook de bezetting als actiemiddel. Hetzelfde gebeurde door het Vlaams Belang in 2005, alsook door Open vld (Mathias De Clercq) in 2013 als reactie op het maken van een kaart met te kraken panden in Gent.[12].

Motieven[bewerken]

Kraakpand in Barcelona (Spanje)

Binnen Europa onderscheiden onderzoekers als de socioloog H. Pruijt vaak als reden voor mensen om te gaan kraken een vijftal hoofdredenen[13]:

Nederland[bewerken]

Beweegredenen tot kraak komen soms vanuit een economisch verzet: kraken wordt als oplossing voor (langdurige) leegstand in tijden van woningnood gebruikt. Hierbij wordt ook de vaak daarmee gepaard gaande verloedering/verpaupering tegengegaan. Dit laatste is aannemelijk aangezien krakers geneigd zijn basaal of improvisatorisch onderhoud aan de huizen te verrichten met als gevolg dat de huizen in slechtere staat lijken te verkeren door de bewoning, maar het wel de leefbaarheid ten goede komt. Door veel media-aandacht te genereren bij de ontruiming, proberen krakers aandacht te vragen voor de problemen van leegstand. Alhoewel kraken, door het ontbreken van huur, als financieel erg aantrekkelijk voor de kraker wordt beschouwd, kost kraken tijd.[14] Sommige krakers betalen niet voor gas, water en stroom, velen melden zich echter gewoon aan bij de betreffende bedrijven/instanties. Frequent worden er na de kraak ook afspraken met de eigenaar gemaakt die soms contractueel worden vastgelegd.[15][16][17][18]

In enkele grote steden worden soms panden gekraakt om ze als basis voor de verspreiding van de tegencultuur in te richten (zie hierboven:Tegencultuur). Hiernaast worden er ook panden gekraakt om ze weg te geven aan bepaalde sociale groepen. Een bekend voorbeeld is dat van de kraakmoskee in Amsterdam. In het stadsdeel Bos en Lommer was vraag naar een moskee voor de moslims, die een groot deel uitmaken van de bevolking daar, maar er werd niet op ingegaan door de stad.[bron?] Nadat het pand werd gekraakt tijdens de landelijke kraakactiedagen van Woonstrijd in 2006 en de krakers in gesprek raakten met de buurtbewoners, werd het pand in gebruik gegeven aan de buurtbewoners. De buurtbewoners besloten de ruimte te gebruiken als moskee. In de kraakmoskee, gekraakt in september 2006, bidden elke dag tientallen moslims uit Tunesië, Egypte, Marokko en overig Afrika.[19]

Kritiek op het kraken[bewerken]

Tegenstanders van kraken hebben vaak de volgende argumenten:

  • Men ziet kraken als een onacceptabele inbreuk op het eigendomsrecht.
  • Kraken wordt als een vorm van eigenrichting gezien: als de eigenaar van een pand (om welke reden dan ook) een pand langer dan een jaar leeg heeft staan, eigenen krakers zich het recht toe andermans eigendom in gebruik te nemen. Het initiatief daartoe en de uitvoering ervan verlopen dan niet volgens Nederlandse regelgeving en door de staat, maar volgens het 'recht van de straat'.
  • Krakers worden vaak beschuldigd van het vernielen van woningen, het toebrengen van zogenaamde kraakschade. Hierdoor verloederen de gekraakte woningen en daalt de waarde ervan, hetgeen extra kosten oplevert voor de eigenaar die hiervan de dupe is. Soms wordt er illegaal elektriciteit afgetapt.[20]
  • Krakers lijken een voorkeur te hebben tot het in bezit nemen van centraal in grote steden gelegen ruime monumentale panden, terwijl leegstaande flats in buitenwijken vaak ongemoeid worden gelaten,[bron?] waardoor zij de verdenking op zich laden vooral op eigenbelang te zijn gericht. Critici stellen dat kraken uit idealisme al geruime tijd niet meer van toepassing is, temeer daar de grote woningnood van na de Tweede Wereldoorlog reeds lang zou zijn opgelost en dat de woningnood van de huidige tijd meer te maken heeft met het stellen van hogere eisen aan de kwaliteit en locatie van de woningen dan aan het gebrek eraan.[bron?]
  • Eigenaars van gekraakte panden wijzen erop dat uitzetting moeilijk, tijdrovend en kostbaar is, doordat krakers (tot voor kort) wettelijke bescherming genoten. De eigenaar krijgt in die periode geen (huur)inkomsten meer uit zijn bezit, maar dient alsnog vaste lasten zoals hypotheekbetalingen en diverse belastingen (w.o. onroerend goed- en vermogensrendementsheffingen) te betalen. Ook het voor eigen gebruik in bezit nemen van een gekraakt pand is zonder rechterlijke uitspraak en ontruiming veelal onmogelijk. Verkoop van een gekraakt pand is, doordat het door krakers is bezet, uiterst moeilijk en de verkoper lijdt veelal een aanmerkelijk financieel verlies aangezien een gekraakt pand nauwelijks verkoopbaar blijkt.[bron?]

Kritiek op de 'beweging'[bewerken]

Naast min of meer principiële argumenten tegen het kraken van panden is er ook kritiek op de wijze waarop een deel van de krakers in Nederland te werk gaat (vaak samengevat onder de wat vage term 'de kraakbeweging').

  • Een deel van de krakers verwerpt het gezag van wet en overheid op basis van anarchisme ("Uw rechtsstaat is de onze niet"), maar maakt in rechterlijke procedures wel gebruik van dezelfde wetgeving die zij in principe niet accepteert. Sommigen werpen hierbij tegen dat zij in feite hiertoe worden gedwongen.
  • Krakers nemen vaak geen genoegen met een rechterlijke uitspraak[21][22], maar willen het meestal zèlf ook eens zijn met de toekomstige plannen met een pand alvorens het te willen ontruimen. Op 21 maart 2006 werden politieagenten overgoten met een brandbare vloeistof als spiritus.[23] In maart 2007 trof de Amsterdamse politie achter een gebarricadeerde deur van ontruimd pand aan de Bilderdijkstraat een jerrycan met benzine aan die door slijpwerkzaamheden bij de ontruiming tot brand had kunnen leiden. De krakers beweerden dat het hier een jerrycan met motorolie betrof die er al stond toen het pand in bezit werd genomen.[24] De Amsterdamse politiecommandant Leen Schaap constateerde in 2007 een toenemende verharding in de kraakbeweging.[25] In 2009 kwam Schaap tot de daarmee in tegenspraak zijnde opmerking "Van een verharding van de kraakbeweging is over het algemeen geen sprake."[26][27]
  • Op 27 februari 2008 vuurden krakers aan de Amsterdamse Spuistraat met katapulten metalen moeren van 2 cm op de mobiele eenheid af.[28] De krakers hadden eerder op de avond twee anti-kraakwachters met hockeysticks, honkbalknuppels en traangas verjaagd. Een van hen moest zich medisch laten behandelen.
  • Er was en is in Nederland veel kritiek op het blad Bluf! dat zich profileerde als spreekbuis van de kraakbeweging en dat gestolen documenten publiceerde en gewelddadig verzet leek te stimuleren.[29] Ook het verzet tegen de sloop van de huizen aan de Nieuwmarkt (Amsterdam), dat vooral plaatsvond nadat de oorspronkelijke bewoners reeds vertrokken waren[30] en de rellen rond de inhuldiging als koningin van Beatrix der Nederlanden op 30 april 1980 met de leus "Geen woning, geen kroning",[31] droegen bij aan het anarchistische image van wat "de harde kern van de kraakbeweging" werd genoemd.
  • In 2007 ontstond er, na een periode van relatieve stilte, weer een scherp politiek maar ook publiek debat over kraken en krakers. Eind mei 2008 vernielden groepen krakers negen ruiten van het stadhuis en acht van de ambtswoning van Burgemeester Cohen van Amsterdam uit onvrede dat eerder die week enkele kraakpanden ontruimd werden.[32]
  • Volgens onderzoek uit 1988 van de Leidse sociaal wetenschapper Wim van Noort lijkt het binnen de kraakbeweging zelf ook niet altijd pais en vree te zijn, wat hier en daar leidt tot gevaarlijke situaties. Onderlinge intimidatie en geweld bij ideologische meningsverschillen lijken regelmatig voor te komen.[33][34]

Kraakpanden[bewerken]

Hieronder volgt een opsomming van huidige en voormalige kraakpanden met een eigen artikel op Wikipedia.

Nederland[bewerken]


Belgische kraakpanden[bewerken]

Huidige kraakpanden
Ontruimde panden

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Logo Wikimedia Commons
Commons heeft meer mediabestanden op de pagina Squatting.
Bronnen, noten en/of referenties

Referenties:

  1. A.B. Krueger (2003), Economic Scene; A study looks at squatters and land titles in Peru, The New York Times, 9 januari 2003
  2. R. Neuwirth (2006), Shadow Cities: A Billion Squatters, A New Urban World, Routledge, ISBN 0-415-95361-8
  3. R. Neuwirth (2005), How shantytowns become real cities, CNN Money.com
  4. Een voet tussen de deur - geschiedenis van de kraakbeweging 1964-1999, Eric Duivenvoorden, e-book Staatsarchief (Amsterdam, 2000)
  5. Geen woning, geen kroning in Stadsarchief Amsterdam
  6. De stad was van ons Ebook Staatsarchief
  7. Waar kraken toerisme wordt, de Volkskrant, 10 maart 2001
  8. Kraken definitief verboden, NU.nl, 1 juni 2010 (ANP-bericht)
  9. http://wetten.overheid.nl/BWBR0001854/TweedeBoek/TitelV/Artikel138a/
  10. Krakers Amsterdam vechten ontruiming aan, nrc.nl, 30 september 2010
  11. Rechtspraak.nl, Ontruiming kraakpand pas na kort geding, 28 oktober 2011 (LJN: BQ9880).
  12. [1]hln, 22/04/2013
  13. (en) H. Pruijt, 2004, Squatting in Europe. Spaanstalig gepubliceerd in: Miguel Martínez Lopez and Ramón Adell (eds) ¿Dónde están las llaves? El movimiento okupa: prácticas y contextos sociales, Madrid, La Catarata, blz. 35-60
  14. Studentenhuisvesting / Kamernood? Een 'legaal' gekraakte woning, door E. Verheggen, in:Trouw, 29 juni 2006
  15. Galgenberg wordt recreatiegebied, www.arnhemsnieuws.nl, 12 maart 2009, via Krakenpost.nl
  16. Heilige Geest duldt geen kraakster op kerkhof, Leeuwarder Courant, 29 januari 2009, via Krakenpost.nl
  17. Krakers worden anti-krakers, AD/Utrechts Nieuwsblad, 31 januari 2009, via Krakenpost.nl
  18. Ontruiming dreigt voor krakers Aviko, De Gelderlander, 19 september 2008, via Krakenpost.nl
  19. K. Aheztan, 'Frustraties bij de Kraakmoskee', bosenlommer.amsterdam.nl 18 april 2008 (niet meer beschikbaar).
  20. K. Leupen, 'Krakers horen celstraf eisen', Het Parool 23 januari 2008 (archiefpagina).
  21. Forse inzet bij ontruiming, De Gelderlander, 17 mei 2008
  22. Week 20: De bezetters van De Lastpost, De Gelderlander, 12 mei 2008
  23. Hevig verzet bij ontruiming kraakpand, Nieuws.nl, 21 maart 2006
  24. Krakers boos over verhaal boobytrap, Ravage digitaal, 23 maart 2007
  25. R. Rombouts, 'Krakers zijn aan het verharden', Het Parool 1 november 2007 (archiefpagina).
  26. Kraken, waarom niet?
  27. B. van Zoelen, 'Liever geen kraakverbod', Het Parool, 9 september 2009 11:45
  28. M. Willems, 'Krakers beschieten politie met metalen moeren', Elsevier 27 februari 2008.
  29. 'Justitie had me kunnen vervolgen voor heling', Het Parool, 21 augustus 2008
  30. H. Bouwman, "De slag verloren maar de oorlog gewonnen" Interview met Geert Mak door Haije Bouwman, OpNieuw 22e jaargang nr. 1, mei 2004.
  31. Geschiedenis Nieuws: Koninginnedag 1980: Geen woning, geen kroning, Geschiedenis24, 22 april 2005
  32. Ruiten Cohen ingegooid, De Telegraaf, 26 mei 2008
  33. 'Er zijn mensen tot zelfmoord gedreven, aan de drugs geraakt', De Gelderlander, 30 maart 2007
  34. Criminaliteitsbeeldanalyse: radicaal dierenrechtenactivisme 1999-2003 (PDF) Korps landelijke politiediensten Nederland

Andere bronnen:

  • Comité tegen het kraakverbod (2003), Alles wat een kamerlid zou moeten weten over KRAKEN (maar nooit heeft durven vragen bij het kraakpand om de hoek) (pdf-file)
  • F. van Gemert et al. (2010), Kraken in Amsterdam anno 2009, Vrije Universiteit Amsterdam, afdeling Strafrecht en Criminologie, sectie Criminologie, ISBN 978-90-78764-08-3 (In opdracht van Politie en Wetenschap)