Krampus

De Krampus in een processie in Klagenfurt

Kinderen bij de bisschop, een engel en Krampussen (dreigend op de achtergrond)

Krampus is net als Zwarte Piet de hulp van Sinterklaas, hier heeft hij een tuchtroede en zwartgeschilderd gezicht

De Krampus is een incubus, het woord komt van het Oudhoogduitse woord voor klauw: Krampen. De Krampus komt voor in de Alpen-regio en is de metgezel van Sinterklaas.

Nikolaus en Krampus

Krampus, museum in Bad Mitterndorf

Inhoud

1 Beschrijving van de traditie
2 Christelijke tijd
3 Gelijkenis met andere folkloristische figuren
4 Zie ook
5 Afbeeldingen

Beschrijving van de traditie [bewerken]

Van oudsher vermommen jonge mannen zich als de Krampus in de eerste twee weken van december. Vooral op de avond van 5 december zwerven ze over de straten en jagen kinderen (en volwassenen) angst aan met roestige bellen en kettingen. Het idee hierachter is dat met de geluiden de kwade geesten die rond midwinter aanwezig zijn verjaagd worden.

In enkele plattelandgebieden is het traditie dat de Krampus jonge vrouwen met een tuchtroede straft.

De huidige Krampus-kostuums bestaan meestal uit rode houten maskers, de huid van een zwart schaap en hoorns. De jonge mannen in de plattelandsgemeenschappen nemen competitief deel aan de Krampus-evenementen; er gaat behoorlijk wat werk zitten in het maken van het kostuum. Het uiterlijk van de Krampus kan per dorp verschillen.

In bepaalde gebieden verkleedt de vrijwillige brandweer zich, de mannen rijden dan op een wagen door het dorp. In skiresorts worden tegenwoordig processies gehouden waarin ook Krampus meeloopt, maar dit is voornamelijk voor de toeristen.

Christelijke tijd [bewerken]

Ten tijde van de inquisitie was het verboden om zich te verkleden als duivel, hierop stond de doodstraf. In enkele zeer afgelegen gebieden had de kerk echter niet de macht om de heidense gebruiken uit te roeien.

Sinds midden zeventiende eeuw voerden de kloosterscholen de Sinterklaastraditie in, de goedheiligman gaf geschenken aan de brave kinderen. In de Alpen-regio werden de stoute kinderen echter gestraft door de Krampus. Het lijkt er op dat de oeroude gebruiken nog altijd niet waren uitgeroeid en zoals meerdere heidense gebruiken, zoals de kerstboom uit het joelfeest, werd de Krampus geïntegreerd in het christelijke feest. Door de Krampus een "hulpje" van Sinterklaas te maken, hoopte de kerk de kracht van dit heidense symbool alsnog te laten verdwijnen.

Gelijkenis met andere folkloristische figuren [bewerken]

Ook Zwarte Piet, de kompaan van Sinterklaas in België en Nederland, straft stoute kinderen met zijn roe. In Franstalig België heet deze knecht Père Fouettard.
Op de Waddeneilanden wordt naast Sinterklaas ook nog een oudere versie van het feest gevierd, waarin Sunderums voorkomen. Dit oude gebruik heeft opvallend veel overeenkomsten met de Krampus-traditie.
De Joulupukki is de Scandinavische kerstman, hij stamt af van de Julbocken. Het uiterlijk van de kerstbok Julbocken (de naam verwijst naar Jul, Yule of joelfeest) heeft veel gemeen met de Krampus.
Vele voorchristelijke godheden hadden een gewei, zoals bijvoorbeeld Cernunnos (de gehoornde). Ook de duivel wordt vaak met hoorns omschreven.