Kruis (christendom)

Het Latijnse kruis (†) is een kruisvorm met ongelijke armen. Dit in tegenstelling tot het Grieks kruis met gelijke armen.

Herkomst

Het Latijns kruis is vooral bekend als een christelijk religieus symbool. De betekenis ervan wordt afgeleid van het christelijke geloof dat Jezus door de Romeinen gekruisigd werd. Dit was in het Romeinse Keizerrijk een veelgebruikte methode om slaven en niet-Romeinen die misdaden hadden begaan te executeren. De Romeinen zouden het kruisigen overgenomen hebben van de stad Carthago.

Er waren vier vormen kruisen:

1. crux simplex (I) (paal)
2. crux decussata (X) (Andreaskruis)
3. crux commissa (T) (Tau-kruis of Antoniuskruis)
4. crux immissa (†) (Latijns kruis)

Kruisiging

De veroordeelde werd vastgebonden of gespijkerd, waarbij de spijkers door de polsen en de hiel werden geslagen. Doordat de reeds door de geseling ernstig gewonde man aan zijn uitgestrekte armen hing, kreeg hij zuurstofgebrek en probeerde zich aan de spijkers op te trekken. Dit deed echter zo veel pijn dat hij dat maar kort volhield en dan begon de cyclus opnieuw. Wilde men het lijden bekorten, bijvoorbeeld omdat men voor de Sabbat thuis wilde zijn, dan brak men de benen van de gekruisigde. Die kon zich dan niet meer oprichten om adem te halen en stikte. Bij Jezus bleek er echter al water en bloed uit zijn borstkas te komen, zodat dit niet meer nodig was. Men denkt dat Jezus aan een Latijns kruis stierf. Zo zegt ook Irenaeus van Lyon. Hij moest immers zijn kruis zelf dragen, gedacht wordt daarbij aan de dwarsbalk.

Vernederend

Kruisiging was een vernederende dood. Het was voor niet-christenen dan ook onbegrijpelijk dat christenen het kruis als symbool aanvaardden. 1 Korintiërs 1:23. Een van de eerste afbeeldingen van een kruisiging is dan ook een graffiti uit de tweede eeuw waarop een ezel is gekruisigd, die door een man wordt aanbeden, met de tekst Alexamenos aanbidt zijn god.

Geschiedenis en gebruik van het Latijnse Kruis

Tijdens de eerste drie eeuwen van het christendom was het kruis nog geen overheersend symbool voor die godsdienst. Een van de eerste keren dat het kruis genoemd wordt, is in het vroeg derde-eeuwse Stromateis van Clement van Alexandrië. Daarin spreekt hij van του Κυριακου σεμειου τυπον, oftewel het symbool van de Heer. Het kruis werd pas onder keizer Constantijn de Grote als symbool van het christendom ingevoerd, dit quasi tegelijkertijd met de afschaffing ervan als executiewerktuig

In het christendom symboliseert het kruis de overwinning van Jezus over de dood, omdat christenen geloven dat Hij door te sterven zelf de straf op de zonde van de mensen genomen heeft. En door na drie dagen op te staan uit de doden de zonde en de dood overwonnen heeft. En dat iedereen die Jezus aanvaardt als de zoon van God (zoals Hij zich in de Bijbel bekend maakt) aanspraak mag maken op diezelfde verlossing van zonde. Ook lijden, verzoening en verlossing worden door het kruis gesymboliseerd. Katholieken en orthodoxe christenen maken vaak het kruisteken, een geloofsuiting die al in de vierde eeuw na Christus bestond.

Tijdens de kruistochten werden relikwieën, waarvan gezegd werd dat het stukken van het Kruis waren (waarop Jezus werd gekruisigd), door heel Europa verspreid. In de zestiende eeuw waren er inmiddels zoveel van die relieken, dat Erasmus grapte dat er genoeg van was om een schip te bouwen. In de Santo Toribio de Liébana (Spanje) ligt naar verluidt de grootste relikwie die afkomstig zou zijn van het Kruis. Dit is dan ook een belangrijk bedevaartsoord voor katholieken.

Jehova's getuigen geloven dat Jezus aan een paal en niet aan een kruis werd geëxecuteerd.

Vorm van het kruis

12e-eeuws kruis

Het kruis heeft door de loop der eeuwen vele vormen en groottes gehad. Het wordt gebruikt in sieraden, maar ook in kerken. Als het lichaam van Jezus er aan bevestigd is, heet het doorgaans een crucifix, dat letterlijk „gekruisigd” betekent. Rooms-katholieken gebruiken vaker de crucifix om de opoffering van Jezus te benadrukken, maar protestanten verkiezen doorgaans het lege kruis, om de wederopstanding te symboliseren.

Kruisen worden ook vaak gebruikt op christelijke grafstenen of als zelfstandige grafsteen gebruikt. Er werden ook kruisen geplaatst op plaatsen waar de heidenen vroeger hun goden aanbeden hadden, om de slechte invloeden ervan af te weren. In katholieke landen zet men soms een kruis op de bergtoppen (zoals op de Zugspitze en de Mount Royal), zodat deze in de hele omgeving te zien zijn.

Oorsprong

Reeds vóór het christendom was het kruis een sacraal symbool: het wielkruis als symbool van de zon, het hakenkruis als teken van geluk; het hengselkruis als teken van leven. Doordat Jezus stierf aan een kruis, is het kruis in velerlei vormen echter een bijna exclusief christelijk teken geworden.

Diverse soorten van kruisen zijn vanaf de vroegste tijden in zwang geweest. In The Encyclopaedia Britannica staat hierover: „Het is vanwege zijn eenvoud van vorm dat het kruis vanaf de dageraad der menselijke beschaving zowel religieus symbool als sierelement is geweest. Diverse voorwerpen, daterend van reeds lang vóór de christelijke jaartelling, heeft men gevonden, versierd met kruisen van verschillende vorm, en dat in bijna alle delen van de oude wereld” (de elfde uitgave, Deel VII, blz. 506). Het kruis is derhalve niet, wat sommigen misschien hebben gedacht, van „christelijke” oorsprong.

De Expository Dictionary of New Testament Words is specifieker en zegt dat het kruis „zijn oorsprong [vond] in het oude Chaldea, en werd . . . gebruikt als het symbool van de god Tammuz (omdat het kruis de vorm had van de mystieke Tau, de eerste letter van zijn naam)”. Het kruis is dus duidelijk van voorchristelijke oorsprong. Sommigen hebben de gedachte geopperd dat Tammuz, ook Doemoezi genoemd, oorspronkelijk een koning was en na zijn dood werd vergoddelijkt. Zo schrijft O. R. Gurney in de „Journal of Semitic Studies”: „Doemoezi was oorspronkelijk een man, een koning van Erech.”

Zie ook

• Kruis (symbool) algemeen
• Andreaskruis
• Leliekruis
• Lotharings kruis
• Petruskruis
• Keltisch kruis
• Russisch kruis
• Triomfkruis
• Wegkruis
• Kruisiging
• Kruisteken
• Grieks kruis

Trivia

De Britse ultra-rechtse politicus Enoch Powell stelde op grond van zijn bestudering van de Romeinse respectievelijk joodse wet dat steniging de straf voor godslastering moet zijn geweest. Uit een minutieuze interpretatie van het Nieuwe Testament zou volgens hem blijken dat Jezus moet zijn gestenigd en niet gekruisigd. Hij zag hierbij over het hoofd dat Jezus door Pilatus niet ter dood is veroordeeld als godslasteraar, maar als opstandeling (Koning der Joden) tegen het Romeinse gezag. En hierop stond kruisiging als doodstraf.

Volgens islamitische tradities stierf Isa niet aan het kruis, maar werd hij in de nacht van de overlevering in de hemel opgenomen. Meestal wordt aangenomen dat Judas Iskariot de gedaante van Isa aannam en aan het kruis stierf.

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Christian crosses van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.