Kruithoorn
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een kruithoorn, ook wel kruitbus en kruitfles genoemd, werd gebruikt om de toenmalige geweren en musketten in diverse tijden, te laden. Vaak zijn de kruithoorns vervaardigd van hertshoorn, koper, metaal of hout, messing of zelfs van ivoor, met een koperen tuit en doseerhendeltje. Pas als men de hoorn of fles omdraait, liep er kruit uit die men in de geweerloop goot en vervolgens het kruit aanstampte met een laadstok, met een plukje wol, zodat er geen kruitresten in de loop bleef hangen. Vervolgens werd er een ronde loden kogel ingeduwd met de laadstok. Andere kleinere hoorns waren uitsluitend bedoeld om de pan van een wapen met kruit te vullen en heette soms "kruitmaatje".
Deze kruithoorns hadden allerhande vormen, o.a. kegel- of peervormig, een hoornvorm of gewoon een ronde platte vorm zoals een veldfles. De kruithoorns waren dikwijls fraai versierd of gewoon met een ingekerfde lijnenstruktuur, vermoedelijk om een betere handteerbaarheid te hebben tijdens het kruitladen. Een gladde struktuur van de kruithoorn was blijkbaar niet goed handteerbaar (net als een glazen fles als men klamme handen heeft). De kruithoons uit de 16e eeuw waren ong. 68 mm hoog en hadden een diameter van 20 mm. Deze waren eerder gebruikt voor pistolen. Er waren ook grotere kruithoorns voorzien, vooral gebruikt voor geweren en pistolen, tijdens langdurige veldslagen.
[bewerk] Geschiedenis
Deze grotere kruithoorns werden gebruikt door de legers uit de 16e en 17e eeuw. In de Spaanse periode droegen bijna alle legers een gordelband met kruithoors, waarvan sommige gordels 5, 7 of meerdere grotere kruithoorns aanhingen. Deze kruithoorns hingen vanaf hun linkerschouder naar de rechterheup. Hun degengordel droegen ze vanaf de rechterschouder naar de linkerheup, zodat ze de kruithoorn- en wapenbanden overkruist droegen. (Zo bleef de degengordel of de officiële gekleurde fluwelen bandgordel bij de vorstenhuizen en hoogwaardigheidsbekleders traditioneel met deze wijze van dragen bewaard). De kruitgordelband kon men aan de schouder doordraaien, om zich van hun kruithoorns te voorzien, zoals een moderne patronenhouder. De toenmalige soldeniers hadden lange fraai uitgewerkte geweren, die onderaan de loop voorzien waren met een laadstok en een lange schouderhoge vorksteun, om de lange loop te ondersteunen, tijdens het mikken en zo een betere trefkans te verkrijgen. Soms gebeurde het wel eens dat de slaghaan in de kruitpan een ontploffing teweeg bracht, door vermoedelijk slecht aanstampen van het kruit. Meestal was de schutter dan zelf erg getroffen...
Tot in de eerste helft van de 19e eeuw werd op deze werkwijze de toenmalige kortere musketten gevuld en geschoten, zonder de vorksteun. Daarna, in de latere periode van de 19e eeuw moesten de geweren nog per kogel geladen worden, maar de kruithoorns verdwenen. De kogels hadden nu kruithulsen. Dit was ook niet altijd doeltreffend, want tijdens de Slag bij Isandlwana o.a., werd een geheel modern Brits leger, zelfs uitgerust met twee kanonnen, door de Zoeloe's uitgemoord. De Britse soldaten moesten hun Martini-Henry-geweer, per kogel vullen na elk schot. De kruitkogel moest nog altijd aangeladen worden en dat nam vooral in de strijd, in evenredigheid, wat tijd in beslag. De munitiekistjes moesten met de kolf van hun geweer opengeslagen worden, want men had geen tijd om de deksels, die dichtgeschroefd waren met één enkele schroef, open te draaien. Zodoende konden de Zoeloe's met twee, drie krijgers tegelijk, de ook té ver uiteenstaande Britse soldaten, met hun primitieve maar doeltreffende steeksperen en vervaarlijke knotsen, doodden. De Martini-Henry-geweren liepen heet op en werden onbruikbaar, na veelvuldig geschoten te hebben, zodat de Britse soldaten uiteindelijk hun geweer moesten gebruiken als ...knots, tegen drie, vier aanvallende Zoeloe's. En, met dit systeem van vechten, hadden de Britse soldaten geen schijn van kans...
Daarna gebruikten de Britse troepen het terrarieursysteem. Een peloton soldaten stonden in drie of soms vier rijen achter elkaar. Op bevel van de vuurleidinggevende officier, schoot de eerste rij allen gelijk op de toestormende vijand. De tweede rij stapten tussen de eerste rij knielende soldaten tussendoor en schoten daarna allen tegelijk hun geweren leeg. De derde rij trad dan naar voren en schoten, terwijl de eerste twee rijen hun geweren laadden achter de derde rij vurende soldaten, en de daarop vooruit geschoven vierde rij soldaten. Met dit systeem vielen ze voorwaarts aan en kreeg de vijand een spervuur over zich heen, die slachtingen maakte onder hun gelederen.
