Kwispedoor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een simpele 19e-eeuwse kwispedoor, gemaakt in de VS

Een kwispedoor is een spuwpot of een bak om in te spugen, bedoeld om een overvloed aan speeksel en slijm uit de mond in op te vangen. In de gezondheidszorg spreekt men van een sputumbakje of potje.

Herkomst van het woord[bewerken]

Kwispedoor is afgeleid van het Portugese woord 'cuspidor', dat spuwpot betekent.[1] Het woord en het gebruik een pot voor het spuwen te gebruiken, kwam via de VOC naar Nederland. Een deel van Indië was vóór de verovering door Nederland in handen van de Portugezen - de zeelui en handelaren namen de 'cuspidor' van hen over.

Kenmerken en gebruik[bewerken]

Vaak zag een kwispedoor er uit als een vaas. De voorwerpen waren meestal van (versierd) aardewerk, koper of emaille.
Vroeger stonden kwispedoors in bars, zodat mensen die pruimtabak gebruikten, er hun 'fluimen' in kwijt konden. Ook bijtend tabakssap kon er in uitgespuugd worden. Een bijkomend voordeel was dat de tabaksspuwers zo geen vlekken maakten op de vloer. Het uitgespuugde sap had namelijk de eigenschap dat het lelijke bruine vlekken maakte. Kwispedoors waren ook vrij gebruikelijk in de huiskamer in de periode dat men nog weinig bezwaar had tegen spuwen in het openbaar. Als men binnenskamers wilde spuwen, deed men dat in een kwispedoor. Volgens het volksgeloof zou spugen helpen om de duivel te verjagen.[2]

Geaccepteerd gebruik of taboe?[bewerken]

In Europa ging men in de negentiende eeuw spuwen in het openbaar ongepast vinden. Toen verschenen ook de bordjes `Niet spuwen' in bijvoorbeeld trams, treinen, kerken en cafés. Want in openbare ruimtes spuwen, dat deed men niet.
In grote delen van Azië is spuwen in het openbaar nog steeds de normaalste zaak van de wereld. Alles wat afval is, moet uit het lichaam verwijderd worden, vindt de Aziaat. In Azië vinden we daarom nog steeds spuwbakken. Sinds het begin van de 21ste eeuw probeert China het spuwen in het openbaar aan te pakken. Dat deed China omdat men als gastheer voor de Olympische Spelen van 2008 een goede indruk wilde maken.

Huidig gebruik[bewerken]

Spuugbak gebruikt bij het wijnproeven

In de moderne tijd worden spuugbakken alleen nog gebruikt door wijnproevers. Zij slikken bij het proeven van wijn de slok namelijk niet door, maar spuwen deze uit, en gebruiken daarvoor een moderne vorm van de kwispedoor, gemaakt van roestvast staal.

Het spuugbekken om bij de tandarts in te spuwen heet een spittoon.

Bronnen, noten en/of referenties

Referenties

  1. De Kwispedoor. Nationaal Historisch Museum Geraadpleegd op 17 Juli 2012
  2. Lorie, P. (1992). Volksgeloof. Rijswijk: Uitgeverij Elmar B.V.

Bronnen

  • J. de Kleyn, `Het spuwen en de kwispedoor', In: Bijdragen en Mededelingen van het Rijksmuseum voor Volkskunde Het Nederlands Openluchtmuseum, nr. 2 (1974)