Lapis lazuli

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een beeldje van hoge kwaliteit lapis lazuli. Er zijn goudkleurige insluitingen van pyriet zichtbaar. Het beeldje is 8 cm lang.
Lapis lazuli
De Vrijdagmoskee van Herat, grotendeels bedekt met lapis lazuli

Lapis lazuli of lazuursteen is een ondoorzichtig gesteente met een intense azuurblauwe kleur. Het wordt voornamelijk gewonnen in Afghanistan.

Samenstelling en eigenschappen[bewerken]

De belangrijkste component van lapis lazuli is lazuriet (25% tot 40%), een veldspaatvervanger met de chemische formule (Na,Ca)8(AlSiO4)6(S,SO4,Cl)1-2.[1] Andere belangrijke componenten zijn: calciet (wit), sodaliet (blauw) en pyriet (geel - metallisch glanzend). Verder kunnen ook de mineralen augiet, diopsiet, enstatiet, mica's, hauyniet, hornblende, geyeriet (een zwavelrijke variëteit van lollingiet) en noseaan in lapis lazuli voorkomen.

Lapis lazuli is voor een edelsteen niet bijzonder hard. Op de schaal van Mohs is de hardheid 5,5, wat betekent dat de steen gemakkelijk door hardere edelstenen gekrast kan worden. Het is daarom niet verstandig juwelen met lapis lazuli samen met hardere edelstenen op te bergen.

Aan lapis lazuli wordt door alternatieve genezers spirituele kracht toegekend.[2]

Lapis lazuli ontstaat meestal door contactmetamorfose in kristallijne marmer.

Uiterlijk[bewerken]

Als edelsteen zijn vooral de intens blauwe stenen gewild, liefst licht goudkleurig gespikkeld met pyriet ("gouden glitters"). Witte calcietaders maken de steen waardeloos. Lapis lazuli met te veel calciet en pyriet is ook minder gewild. Kleine hoeveelheden pyriet helpen echter een steen als "echt" te identificeren en brengen de waarde niet naar beneden.

De beste kwaliteit lapis wordt in Afghanistan en Chili gevonden, maar er zijn ook vindplaatsen verder noordelijk in Centraal-Azië en China.

Naamgeving[bewerken]

Lapis is Latijn voor 'steen' en lazuli is de genitief van het Middellatijnse lazulum, dat een verbastering is van het Arabische lāzaward, dat weer afkomstig is van het Perzische Lāžward (لاژورد), de naam van mijnen in Turkestan waar lapis lazuli werd gevonden.[3] De naam van deze plaats raakte verbonden aan het blauwe gesteente en uiteindelijk ook met zijn kleur. Het Nederlandse woord azuur is, net als de Spaanse en Portugese woorden azul, het Italiaanse azurro, het Franse azur en het Engelse azure een cognaat.

Geschiedenis[bewerken]

Lapis lazuli was al sinds de oudheid bekend. Er werd in de stad Ur al in 4000 v.Chr. in gehandeld. Het was een van de handelsproducten van de handel tussen Sumer, Dilmun en Meluhha. Het was ook in het oude Egypte zeer geliefd. Het werd bijvoorbeeld gebruikt voor het dodenmasker van Toetanchamon. Er was in het hele Midden-Oosten zo veel vraag naar dat er al in de 13e eeuw v.Chr. imitaties vervaardigd werden. Uit de stad Sidon zijn bijvoorbeeld rolzegels bekend van koning Annipi en zijn vader Adummu die met behulp van kobalt-zouten een donkerblauwe kleur gegeven zijn. Men gebruikte lapis lazuli ook in gemalen vorm als een blauwe kleurstof (ultramarijn), die ook in de schilderkunst van de Renaissance zeer geliefd was.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Mindat - Lazurite
  2. Lapis lazuli, edelstenen, edelsteen, mineralen, stenen, steen, geneeskrachtige stenen, edelsteentherapie, werking, informatie
  3. (en) Senning, A.; 2007: Elsevier's Dictionary of Chemoetymology: The Whies and Whences of Chemical Nomenclature and Terminology, Elsevier, Amsterdam, p. 224
    (en) Weekley, E.; 1967: An Etymological Dictionary of Modern English, Dover, New York, p. 97