Leemte in de taal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Als er voor iets concreets in de werkelijkheid of voor een bepaald concept in de taal geen overeenkomend woord of standaarduitdrukking is, wordt dit een leemte in de taal of ook wel taalleemte genoemd[noten 1] Een dergelijk "gat" in de taal valt met name op als er voor hetzelfde in een andere taal wél een specifieke term bestaat. Taalleemtes leveren met name problemen op bij het vertalen.

Taalleemtes binnen het Nederlands[bewerken]

  • Het Nederlands heeft geen hyperoniem voor broer en zus, terwijl veel andere talen dit wel kennen.[noten 2]
  • Eerst bestond er geen woord voor het balkje dat de boodschappen scheidt op de lopende band van de kassa in een supermarkt. In 1997 is hiervoor beurtbalkje bedacht, een woord dat een paar jaar later ook in Van Dale is opgenomen.
  • Het bordje waarop men een nat theezakje kan leggen nadat het uit de thee is gehaald, is door Pickwick[bron?] theetipje genoemd.
  • Voor het woord elleboogholte[1] wordt ook in de medische wereld ook wel de omschrijving binnenkant van de elleboog gebruikt.
  • Voor de drie tenen tussen de grote en de kleine teen bestaan geen aparte aanduidingen.

Het Nederlands versus andere talen[bewerken]

Van sommige "typisch Nederlandse" woorden, zoals gezellig, wordt soms beweerd dat ze onvertaalbaar zijn. Qua betekenis heeft bv. het Engels de qua betekenis gedeeltelijk overeenkomende woorden snug en cosy en heeft het Duits gemütlich. Ander woorden zoals natafelen of uitbuiken zijn wel volledig onvertaalbaar gebleken.[2]

1rightarrow blue.svg Zie ook gezelligheid

Nederlands en Engels[bewerken]

Er wordt wel beweerd dat de Nederlandse uitdrukking kopjes geven geen equivalent heeft in andere talen zoals het Engels.[3] Het Engels kent echter wel omschrijvingen hiervoor: to push its head (against someone) of to nuzzle (up) (against someone).[noten 3]

Nederlands en streektalen[bewerken]

Het Limburgs heeft een werkwoord sjravele, dat voortschuifelen betekent.

Nederlands en Duits[bewerken]

Het Nederlands heeft geen standaardequivalent voor Drachenfutter (een bosje bloemen voor de vrouw waarmee een overspelige man zijn ontrouw tracht goed te maken).[4]

Taalleemtes en taaldiversiteit[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Taalverwantschap

Naarmate de talen die met elkaar worden vergeleken verder van elkaar af staan, doen taalleemtes zich navenant vaker en sterker voor. Niet alleen hebben we dan in de regel te maken met talen van totaal andere culturen, ook zijn begrippen die in de westerse cultuur alledaags zijn daar soms volslagen onbekend en andersom, de zogeheten realia.

Bronnen, noten en/of referenties

Noten

  1. De Engelse term hiervoor is lexical gap.
  2. In het Engels bestaat bijvoorbeeld het woord sibling, in het Frans fratrie en het Duits heeft het woord Geschwister.
  3. De meest letterlijke vertaling, to give head, is een voorbeeld van een valse vriend; het betekent het uitvoeren van orale seks.

Referenties