Leemte in de taal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Als er voor iets concreets in de werkelijkheid of voor een bepaald concept in de taal geen overeenkomend woord of standaarduitdrukking is, wordt dit een leemte in de taal of ook wel taalleemte genoemd (de Engelse uitdrukking hiervoor is lexical gap). Een dergelijk gat in de taal valt met name op als er voor hetzelfde in een andere taal wél een specifieke term bestaat. Taalleemtes leveren met name problemen op bij het vertalen.

Taalleemtes binnen het Nederlands[bewerken]

  • Het Nederlands heeft geen hyperoniem voor broer en zus. Veel andere talen kennen dit wel; in het Engels bestaat bijvoorbeeld het woord sibling, in het Frans fratrie en het Duits heeft het woord Geschwister.
  • Ooit bleek niemand te weten hoe het balkje dat de boodschappen scheidt op de lopende band van de kassa in een supermarkt in het Nederlands heet. In 1997 is hiervoor het neologisme beurtbalkje bedacht, dat een paar jaar later ook in Van Dale is opgenomen.
  • Het bordje waarop men een nat theezakje kan leggen nadat het uit de thee is gehaald, is door Pickwick[bron?] "theetipje" genoemd.
  • Voor het woord elleboogholte[1] wordt ook in de medische wereld ook wel de omschrijving binnenkant van de elleboog gebruikt.
  • Wat zijn de namen van de drie tenen tussen de grote en de kleine teen?

Het Nederlands versus andere talen[bewerken]

Van sommige "typisch Nederlandse" woorden, zoals gezellig, wordt soms beweerd dat ze onvertaalbaar zijn. Qua betekenis heeft bv. het Engels de qua betekenis gedeeltelijk overeenkomende woorden snug en cosy en heeft het Duits gemütlich. Ander woorden zijn volledig onvertaalbaar gebleken. Denk hierbij aan natafelen of uitbuiken. [2]

1rightarrow blue.svg Zie ook gezelligheid

Nederlands en Engels[bewerken]

Vaak wordt ook beweerd dat andere talen zoals het Engels geen equivalent voor de uitdrukking kopjes geven hebben. Het Engels kent inderdaad geen overeenkomende uitdrukking, maar wel enkele omschrijvingen: to push its head (against someone) of to nuzzle (up) (against someone). De letterlijke vertaling to give head is echter een valse vriend en betekent het uitvoeren van orale seks.

Nederlands en streektalen[bewerken]

Het Limburgs heeft een werkwoord sjravele, dat "voortschuifelen" betekent.

Nederlands en Duits[bewerken]

Het Nederlands heeft geen standaardequivalent voor Drachenfutter (een bosje bloemen voor de vrouw waarmee een overspelige man zijn ontrouw tracht goed te maken).

Andere talen[bewerken]

In talen die verder van het Nederlands afstaan doet dit verschijnsel zich vaker en sterker voor. Niet alleen hebben we dan in de regel te maken met talen van totaal andere culturen, ook zijn begrippen die in de westerse cultuur alledaags zijn daar soms volslagen onbekend en andersom, de zogeheten realia.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties