Leger des Heils

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Leger des Heils in Den Haag

Het Leger des Heils (Engels: The Salvation Army) is een evangelisch kerkgenootschap,[1] dat op 2 juli 1865[2] onder de naam East London Revival Society door William Booth in Londen werd opgericht en zich sinds die tijd verspreid heeft over meer dan honderdtwintig landen. Het Leger des Heils combineert de verkondiging met het praktiseren van de geloofsovertuiging in de vorm van directe maatschappelijke hulpverlening aan diegenen in de samenleving die geen helper hebben, zoals daklozen, prostituees en verslaafden. Het Leger heeft een organisatiemodel dat enigszins lijkt op dat van een krijgsmacht, en de bestuurders hebben "militaire" rangen. Hoofd van het Leger is generaal André Cox (sinds 2013).

Missie[bewerken]

Leger des Heils in Lausanne

Het Leger des Heils formuleert de eigen missie als volgt:

Aanhalingsteken openen

Het Leger des Heils is een internationale beweging en behoort tot de universele christelijke Kerk. Zijn boodschap is gebaseerd op de Bijbel. Zijn dienstverlening wordt gestimuleerd door de liefde tot God. Zijn opdracht is het Evangelie van Jezus Christus te prediken en in zijn naam menselijke nood te lenigen zonder enige vorm van discriminatie.[3]

Aanhalingsteken sluiten

Het doel van het Leger des Heils is:

Het verkondigen van het evangelie van Jezus Christus "in woord en daad".

Er is binnen het Kerkgenootschap Leger des Heils veel aandacht voor de persoonlijke bekering: “Alle leden van de organisatie belijden door de genade Gods gered te zijn van de schuld en de macht van de zonde. Zij zijn er zich van bewust, dat zij zijn "gered om te redden", soldaten, die strijden om anderen voor Christus te winnen. Vandaar de aanvallende methoden van het Leger."[4] De opwekkingssamenkomsten spelen een grote rol; vroeger ook de straatprediking. Het beeld van de heilssoldaat die langs de cafés gaat om de Strijdkreet aan de man te brengen is nog wel bekend, maar behoort toch grotendeels tot het verleden. Vroeger vond straatevangelisatie op veel grotere schaal plaats. Met muziek en zang trok het legerkorps door de straten en op straathoeken en pleinen werd de blijde boodschap verkondigd.

Het Leger werft, al predikend in Christus' naam, soldaten voor haar strijd tegen ongeloof, onverschilligheid en zonde, maar ook tegen nood, leed, ellende en verpaupering, en tegen geldaanbidding en materialisme.

Het Leger des Heils wordt wel het kerkgenootschap van de opgestroopte mouwen genoemd: er was en is zeer veel aandacht voor hulp aan de (geestelijk en maatschappelijk) ontspoorde medemens, waarbij de strijd tegen het alcoholisme in industriesteden historisch is. Heden ten dage zijn het daklozen, verslaafden, prostituees en eenzamen die op de steun van het Leger des Heils kunnen rekenen, veelal daar waar het werkterrein van andere instellingen eindigt. Internationaal was en is het werk in ontwikkelingslanden belangrijk.

Geschiedenis[bewerken]

De oprichting van de East London Revival Society (later East London Christian Mission, daarna kortweg The Christian Mission en vanaf 1878 The Salvation Army)[5] door William Booth vindt plaats op 2 juli 1865 in Oost-Londen. De boodschap die het echtpaar Booth brengt (ook Williams echtgenote Catherine Mumford is actief evangeliste) slaat aan, al worden ze soms bekogeld met straatvuil, rotte eieren en dode ratten. Een paar jaar later, in 1868, zijn er in Londen al 13 evangelisatie-posten. Een van de eerste zalen die in gebruik werden genomen was de People’s Mission Hall, een gebouw waar 1500 mensen konden samenkomen om naar de prediking te luisteren, maar waar per dag ook 5000 liter soep kon worden gemaakt: volgens William Booth hadden hongerige magen geen oren. Gaandeweg kwamen een uniform en een pet in gebruik waarop driemaal de letter S te zien was: Soup, Soap and Salvation. Voor het aanhoren van het evangelie, het verhaal over Jezus, de redder, werd indien nodig ook het vuil van de straat met zeep weggewassen.

Maart 1880 landde commisioner Railton, vergezeld van zeven vrouwelijke officieren, in New York, en had het Leger zijn eerste vestiging overzee. Soldaten werden ter plekke geworven. Zo ook in andere landen: Frankrijk (1881 onder aanvoering van Catherine (de Maréchale) Booth, de oudste dochter van William en Catherine), India (1882), Zuid-Afrika (1883). Toen William Booth in 1912 stierf was het leger in tientallen landen gevestigd.

Het Leger des Heils in Nederland en België[bewerken]

Robert Fennema (rechts), kapitein van het Leger des Heils

In 1887 start het Leger des Heils een offensief in Nederland. Drie personen speelden een belangrijke rol:

  • Carl Ferdinand Schoch; gepensioneerd artillerie-officier, die zich samen met zijn vrouw (in latere jaren als kolonel) wijdde aan het werk van het Leger.
  • Gerrit Juriaan Govaars; onderwijzer, die al met (uit Frankrijk van een vriend gekregen) S-en op zijn kraag liep vóór er een Leger des Heils in Nederland was.
  • John K. Tyler; een Engelse ex-zeeman, die als heilsofficier de leiding van het werk in Nederland kreeg.

Op 8 mei vond de eerste evangelisatie-bijeenkomst plaats in een zaal aan de Gerard Doustraat in Amsterdam. Er knielden die dag zestien mannen en vrouwen neer aan de zondaarsbank. In september van datzelfde jaar reikt commissioner Smith in Amsterdam de vlag uit aan een korps van meer dan honderd heilssoldaten. Na een jaar zijn er al 7 korpsen, ondanks de grote tegenstand die hier en daar wordt ondervonden.

België volgt in 1889.

Als na enkele jaren het maatschappelijk werk bekend raakt wint het Heilsleger snel aan sympathie. Bij het begin van de 20e eeuw zijn er in Nederland al 60 korpsen en 18 maatschappelijke inrichtingen.

Op 1 september 1921 splitste een kleine groep zich uit onvrede met de leiding in Engeland af en richtte het Nederlands Leger des Heils op, dat op 30 maart 2003 opgeheven werd. In de provincies Groningen, Friesland en Drenthe vond een herstart plaats onder de naam Noordelijk Heilsleger. Tot op heden werken de twee organisaties, het Noordelijk Heilsleger en het Leger des Heils, gescheiden van elkaar. De verschillen zijn onder andere het ontbreken van de karakteristieke S op de uniformen van de leden van het Nederlandse Leger des Heils/Noordelijk Heilsleger. Op 11-11-1976 werd het Nationaal Kruisleger opgericht. Voornamelijk omdat de initiatiefnemers theologische meningsverschillen hadden met het Leger des Heils. In 1962 telt het Leger des Heils in Nederland 108 korpsen en 59 inrichtingen. In 1978 zijn er 100 korpsen en 75 inrichtingen, centra en bureaus.

Vooral "majoor" Bosshardt (laatstelijk 'luitenant-kolonel', maar in de volksmond nog steeds 'majoor') en haar "Goodwill-centrum" in Amsterdam hebben het Leger des Heils na de oorlog een gezicht gegeven. Ze werd een nationale figuur toen ze op 19 februari 1959 op de televisie verscheen. Ze werd bekend als "een van de weinigen die spontaan door Juliana werden gezoend" en als de heilsofficier die samen met Beatrix de Strijdkreet verkocht in Amsterdamse kroegen op 28 april 1965. "Majoor" Bosshardt overleed op 25 juni 2007 op 94-jarige leeftijd.

In het Noorden is het sergeant Wildeman die het Noordelijk Heilsleger en het Nederlands Leger des Heils een gezicht gegeven heeft. Doordat hij al ruim 40 jaar met zijn collectebus in de Groninger binnenstad collecteert - en deels ook door zijn controversiële optreden - geniet hij regionale en in enige mate ook nationale bekendheid.

Omvang[bewerken]

In Nederland had het Leger des Heils in 2002 77 kerkelijke gemeenten die korpsen heten en 7234 leden, in 2007 had het Leger des Heils 73 korpsen en 6437 leden.[6] In 2008 waren er nog 6361[7] leden waarvan 4618 (-101 tov 2007) heilssoldaten en 525 (+31) jeugdleden. 1218 (-6) waren Adherentlid.

In maart 2009 werden de korpsen Vlissingen en Middelburg samengevoegd tot één korps voor Walcheren. Ook in maart 2009 maakte het Leger des Heils bekend voornemens te zijn het korps in Assen te willen sluiten vanwege slecht bezochte kerkdiensten waardoor de kosten niet opwegen tegen de baten.[8] Het aantal korpsen nam in 2009 af tot 71.[9] In november 2009 is tot een verdere afname besloten vanwege de nijpende financiële situatie; ruim 10 korpsen zullen worden omgebouwd naar buitenposten of dienstencentra.[10] Het ledental nam in 2009 af naar 6205.[11]

In 2010 (het laatste jaar waarover cijfers bekend zijn) is het ledenaantal verder afgenomen naar 5863 leden.[12] Het aantal korpsen nam af naar 50.

In acht jaar tijd zag het Leger des Heils het aantal leden in Nederland met bijna 20 procent afnemen. Met 66% is het merendeel van de leden vrouwelijk.

Organisatie Stichting Kerkgenootschap Leger des Heils[bewerken]

Het Leger des Heils kent dezelfde hiërarchische structuur als elk ander leger. Aan het hoofd van de internationale organisatie staat een generaal. De huidige generaal is sinds 2 april 2011 de 64-jarige Canadese Linda Bond. Dit nadat generaal Shaw Clifton op 1 april 2011 om middernacht met pensioen ging. In Nederland is de leiding over het Kerkgenootschap momenteel in handen van commissioner Hans van Vliet. De uit Denemarken afkomstige kolonel Hannelise Tvedt is chefsecretaris en daarmee verantwoordelijk voor het zakelijke gedeelte van het Leger.

De actieve leden van het Leger heten heilssoldaten, en dragen veelal een uniform. Zij zijn belijdende leden. Ze ondertekenen een Verbond van een Heilssoldaat (Krijgsartikelen) met daarin opgenomen de Leerstellingen van het Leger des Heils. Mensen die het Leger des Heils als hun geestelijk thuis zien, maar niet het verbond kunnen of willen ondertekenen, kunnen adherent worden. Jeugdleden worden jongsoldaat genoemd. Ze volgen jongsoldatenlessen en hebben een belofte ondertekend.

De leden zijn georganiseerd in "gevechtseenheden", korpsen genaamd, die meer beogen te zijn dan een kerkelijke "gemeente", namelijk in de eerste plaats een post van het Leger des Heils, opgericht ter verbreiding van het Evangelie.

Verantwoordelijk voor het korps is de korpsofficier. Heilssoldaten die verantwoordelijk zijn voor onderafdelingen worden plaatselijk officier genoemd. Hier valt te denken aan het jeugdwerk, de muzikale activiteiten (zang, brass) de Vrouwenbond, Seniorenclub.

Het Leger des Heils verleent medewerking aan de IKON. Het Leger des Heils is lid van de Raad van Kerken in Nederland.

Organisatie Stichting Leger des Heils Welzijns- en Gezondheidszorg[bewerken]

De opvang van en hulpverlening aan dak- en thuislozen in zijn algemeen, en mensen zonder helper in het bijzonder wordt in Nederland verleend door de Stichting Leger des Heils Welzijns- en Gezondheidszorg (W&G). W&G in Nederland is verdeeld in 14 regionale werkeenheden, ieder met een directeur. Deze werkeenheden worden aangestuurd vanuit het hoofdkwartier te Almere, waar de bestuurder en het nationale management zetelt. In heel Nederland werken volgens de telling van 2010 ca. 5000 mensen bij W&G. De algemeen directeur is envoy drs. Cornel Vader. De gesubsidieerde zorg heeft een jaarlijkse omvang van ca. 260 miljoen euro.

Samenkomsten[bewerken]

Iedere zondag komen de heilssoldaten, adherenten en belangstellenden samen in de korpsen (evangelisatieposten/gemeenten). De samenkomsten van het Leger des Heils kenmerken zich door enthousiaste samenzang en een duidelijk, praktijkgerichte overdenking. In de samenkomsten kan een ieder die dat wil getuigen van zijn geloof in God.

De samenkomsten staan onder leiding van de korpsofficier. De samenzang wordt vaak begeleid door een brassband. Vroeger werden veel tamboerijns gebruikt. In sommige korpsen zijn zangkoren (zangbrigades) die een bijdrage leveren.

Een belangrijk onderdeel van de samenkomst is de zogenaamde "nabidstond". Na de overdenking kan men knielen aan de zondaarsbank, tegenwoordig ook vaak heiligingstafel genoemd, Aan deze tafel voor in de zaal kan men knielen om te bidden. Van oudsher was dit een plaats waar zondaars een bekeringsgebed uitspraken, vergeving vroegen voor hun zonden en hun leven aan God gaven.

Op 27 mei 2007 is tijdens de jaarlijkse landelijke ontmoetingsdag een nieuwe liederenbundel gepresenteerd. Op 7 juni 2007 is deze bundel aan de pers gepresenteerd. Vanaf 1 september 2007 wordt deze nieuwe bundel in de samenkomsten gebruikt.

Leerstellingen[bewerken]

De geloofsbelijdenis van het Leger des Heils is vastgelegd in elf leerstellingen. Deze worden in Nederland vanaf 1887 naast de krijgsartikelen ondertekend door mensen die heilssoldaat van het Leger des Heils wensen te worden. De elf leerstellingen zijn letterlijk als volgt gedefinieerd:

  1. Wij geloven, dat de Heilige Schrift, de boeken van het Oude en het Nieuwe Testament, door goddelijke ingeving geschreven is en dat alleen hierin de goddelijke richtlijnen voor het christelijk geloof en leven te vinden zijn.
  2. Wij geloven, dat er slechts één God is, geheel volmaakt, de Schepper, Onderhouder en Bestuurder van alle dingen en dat uitsluitend aan Hem goddelijke verering toekomt.
  3. Wij geloven, dat er drie Personen in de Godheid zijn, de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, ongedeeld in wezen en gelijk in macht en heerlijkheid.
  4. Wij geloven, dat in de Persoon van Jezus Christus, de goddelijke en menselijke naturen verenigd zijn, zodat Hij waarachtig God en waarachtig mens is.
  5. Wij geloven, dat eerste ouders geschapen zijn in een staat van onschuld, maar dat zij door hun ongehoorzaamheid hun reinheid en geluk verloren hebben en dat door hun val alle mensen zondaars geworden zijn, geheel en al verdorven en als zodanig rechtmatig aan Gods toorn blootgesteld.
  6. Wij geloven, dat de Heer Jezus Christus door zijn lijden en dood verzoening bewerkt heeft voor de gehele wereld, zodat elk die wil, gered kan worden.
  7. Wij geloven, dat bekering tot God, geloof in de Heer Jezus Christus en wedergeboorte door de heilige Geest, noodzakelijk zijn tot ons behoud.
  8. Wij geloven, dat wij uit genade gerechtvaardigd worden door het geloof in onze Heer Jezus Christus, en dat hij die gelooft, daarvan het getuigenis in zich draagt.
  9. Wij geloven dat voortdurend gehoorzaam geloof in Christus nodig is om gered te blijven.
  10. Wij geloven dat alle gelovigen het voorrecht hebben geheel en al geheiligd te kunnen worden en dat geheel hun geest, ziel en lichaam onberispelijk bewaard kunnen worden tot de komst van onze Heer Jezus Christus (1 Tessalonicenzen 5:23)
  11. Wij geloven in de onsterfelijkheid van de ziel, in de wederopstanding van het lichaam, in het algemeen oordeel aan het einde van de wereld, de eeuwige gelukzaligheid van de rechtvaardigen en de eindeloze straf van de goddelozen.

Opmerkelijke berichten in de media[bewerken]

Begin 2007 schreef Dagblad De Pers over beschuldigingen van fraude afkomstig van oud-cliënten van het Leger des Heils. De organisatie zou maandelijks ruim honderd euro te veel inhouden op uitkeringen, en tevens uit naam van thuislozen een vergoeding voor psychische zorg innen, terwijl dergelijke hulp niet nodig was, en ook niet geleverd zou zijn. Het Leger des Heils zelf verwierp alle beschuldigingen, en stelde dat alleen zorg die is aangevraagd en geleverd zou worden gedeclareerd.[13][14] Uiteindelijk bleek uit onderzoek van een onafhankelijke onderzoekscommissie onder leiding van dr. A. Mosterd dat deze beschuldigingen volledig ongegrond waren.[15]

Eind 2007 schreef het Haarlems Dagblad over cliënten van Leger des Heils pension De Hoeksteen, waarvoor zonder toestemming specialistische hulp zou zijn aangevraagd. Volgens Edo Paardekooper Overman, de woordvoerder van de bewoners, zou de AWBZ indicering gedaan zijn om financiële nood van het Leger op te lossen. Het Leger des Heils stelde dat er niets gebeurd zou zijn wat niet door de beugel kan, bewoners zouden niet voor niets in een pension zitten, en de aanvraag zou met alle bewoners besproken en door iedereen ondertekend zijn. Volgens Paardekoper heeft niet iedereen getekend, en zouden bewoners zich gestigmatiseerd voelen.[16]

Discriminatie[bewerken]

Onderscheid op basis van seksuele geaardheid en levensovertuiging heeft tot gevolg gehad dat het Leger des Heils in verschillende landen onder vuur is komen te liggen van actiegroepen en mensenrechtenorganisaties.[17][18] In Nederland is dit onderscheid op levensovertuiging door sollicitanten tweemaal voor de Commissie gelijke behandeling gebracht. Deze oordeelde in beide gevallen dat het Leger des Heils wel onderscheid maakte, maar geen bij Nederlandse wet verboden onderscheid. In zowel de Verenigde Staten als Noorwegen heeft de behandeling van mensen met een homoseksuele geaardheid tot gevolg gehad dat sympathisanten en donateurs hun steun introkken.[17][18] In 1989 werd het Amerikaanse Leger des Heils in de zaak Jamie Dodge veroordeeld wegens illegale en ongrondwettelijke discriminatie.[19]

Commissie Gelijke Behandeling[bewerken]

De twee zaken voor de Commissie Gelijke Behandeling speelden in 1996 en 1997. In het eerste geval betrof het een sollicitant op de functie medewerker keuken. Waarbij als standpunt werd ingenomen dat een christelijke levensovertuiging niet relevant zou zijn. In de tweede zaak ging het om een sollicitant op de functie invalkracht Sociaal Pedagogisch Werker. Deze stelde geen belijdend christen te zijn, maar geen enkele belemmering te zien om binnen het Leger des Heils te kunnen functioneren. Het Leger des Heils, die van medewerkers een christelijke levensovertuiging eist, verweerde zich in beide gevallen aan de hand van voorbeelden waarbij dit wel noodzakelijk zou zijn. Zoals het voorlezen uit de bijbel, en hardop bidden. Daarbij verwees het Leger des Heils naar artikel 5 van de Algemene Wet Gelijke Behandeling die een uitzondering maakt voor instellingen op godsdienstige of levensbeschouwelijke grondslag. De commissie oordeelde in beide gevallen dat het Leger des Heils weliswaar onderscheid heeft gemaakt op grond van godsdienst, maar dat dit bij wet is toegelaten.[20]

Integratieproject[bewerken]

In 2005 weigerde het Leger des Heils twee moslima's in dienst te nemen. De vrouwen wilden deelnemen aan een integratieproject, en waren al als vrijwilliger bij de organisatie betrokken. Toenmalig minister De Geus van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was het niet eens met dit aanstellingsbeleid, en dreigde twee ton subsidie in te trekken. Het woord geloofsdiscriminatie stelde hij niet in de mond te willen nemen. I. Voorham van het Leger des Heils verweet minister De Geus ervan het Leger des Heils te discrimineren, door te eisen dat de organisatie twee moslima's in dienst neemt. Het conflict werd beslecht door een regeling waarbij de moslima's toch bij het Leger des Heils aan de slag gingen, maar op de loonlijst van de Welzijnsstichting van de gemeente Schouwen-Duiveland werden geplaatst.[21][22][23]

Homoseksualiteit[bewerken]

Het Leger des Heils in de Verenigde Staten kwam in 2001 in opspraak na een gelekt intern document, met daarin een verzoek aan de Bushregering dat discriminatie van homoseksuelen mogelijk zou maken. Dit door een uitzondering op lokale antidiscriminatiewetgeving voor instellingen op religieuze grondslag. In ruil daarvoor zou het Leger des Heils lobbyen voor wetgeving die het geven van overheidsgeld aan sociale programma's van religieuze groeperingen makkelijker moest maken. Hoewel uit het document bleek dat er vergaande toezeggingen zouden zijn gedaan, werd dit ontkend door het Witte Huis, die het verzoek publiekelijk afwees op de dag dat het geheel in de media kwam. Een woordvoerder van het Leger des Heils stelde dat de groep niet probeerde toestemming te krijgen voor discriminatie, maar slechts wetgeving wilde om seksueel actieve homoseksuele medewerkers aan te kunnen pakken, en het betalen van ziektekostenvergoedingen aan partners van medewerkers met een homohuwelijk te voorkomen. David Smith, een woordvoerder van de Human Rights Campaign, stelde dat homoseksuele en lesbische mensen ook belastingbetalers zijn, en dat dit geld niet naar religieuze groepen moet gaan om discriminatoire praktijken tegen hen te bekostigen.[24]

In Noorwegen heeft nieuws over het uitsluiten van homoseksuele en lesbische medewerkers van deelname aan officiële gelegenheden, tot gevolg gehad dat een groep Noorse artiesten de steun introk. Dit door niet langer gratis op te treden tijdens het jaarlijkse geldinzamelingsevenement tijdens de kerst. In de Verenigde Staten heeft de weigering ziektekostenvergoedingen voor partners van medewerkers met een homoseksuele relatie landelijke protesten tegen het Leger des Heils tot gevolg gehad.[17][18]

In Nederland wordt er in de praktijk zeer pragmatisch met homoseksualiteit omgegaan, gezien ook de ruimte die leden met een homoseksuele geaardheid hebben binnen de organisatie.[25]

Literatuur[bewerken]

  • Stoottroep van Christus – jubileumuitgave van de Strijdkreet, het officieel orgaan van het Leger des Heils - 75e jaargang nr. 9 (Amsterdam 1962)
  • 100 jaar Leger des Heils – jubileumuitgave van de Strijdkreet - 91e jaargang nr. 10 (Amsterdam 1978)
  • Henk Mochel – In de frontlinie; 100 jaar Leger des Heils in Nederland (Kampen 1987)
  • J.B.K. Ringelberg - Met de vlag in top. De geschiedenis van het Leger des Heils in Nederland (1886-1946) (2005)

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Kerkgenootschap Leger des Heils Geraadpleegd op 13 augustus 2012
  2. (de) Informatiebrochure van het Leger des Heils
  3. Missie op de website van het Leger des Heils
  4. Brochure Stoottroep van Christus, 1962
  5. 1878 Foundation Deed Of The Salvation Army, The Salvation Army.
  6. Getallen afkomstig uit jaarverslag 2007 - pagina 74 van het Leger des Heils. Zie verder Leger des Heils website.
  7. jaarverslag 2008
  8. Leger des Heils wil Asser kerk sluiten
  9. jaarverslag 2009 blz. 118 overzicht aantal korpsen 2005 - 2009
  10. jaarverslag 2009
  11. jaarverslag 2009 blz. 20 afname t.o.v. een jaar eerder 156 leden
  12. jaarverslag 2010 blz. 134
  13. De Pers
  14. Financiële onduidelijkheid Leger des Heils, Een Vandaag
  15. Persbericht d.d. 13 april 2007
  16. Raadsvragen over bewoners pension Leger des Heils - Haarlem e.o. - Haarlems Dagblad
  17. a b c (en) Salvation Army Faces Discrimination Claim
  18. a b c Concerned Women for America - ‘Gay’ Activists Target Salvation Army Bell Ringers
  19. Court Decision - Dodge v. Salvation Army
  20. wetten.overheid.nl
  21. Subsidieruzie Leger des Heils en De Geus voorbij Archief 2005 [Actualiteit | Katholiek Nederland]
  22. Minister trekt subsidie Leger des Heils in - Trouw
  23. 'De Geus discrimineert Leger des Heils'
  24. Charity Is Told It Must Abide By Antidiscrimination Laws - New York Times
  25. Trouw 29 juni 2006