Leidse Aratea

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Leidse Aratea is één van de belangrijkste verluchte Karolingische handschriften. De Aratea is sinds 1690, via de verworven collectie van Isaac Vossius, in het bezit van de Universiteitsbibliotheek Leiden. De codex bevat miniaturen van 38 sterrenbeelden en een planetarium. De originele begeleidende tekst is een Grieks astronomisch gedicht, Phainomena (‘hemelverschijnselen’), geschreven door Aratus (315-245 voor Chr.) en vertaald naar het Latijn door Germanicus Julius Caesar. Er zijn ook verzen in verwerkt uit een vertaling door Avienus.

Aratea.jpg

Het handschrift is vermoedelijk tegen 840 vervaardigd in een scriptorium dat in de buurt van Aken moet hebben bestaan en in opdracht van het hof van Lodewijk de Vrome. De stijl van de verluchter wijst er op dat hij hier heel mooi een laatantiek handschrift heeft gekopieerd. Bewijs hiervan zijn de volbladminiaturen, de vierkante boekvorm en en het gebruik van de capitalis rustica (boekschrift uit de klassieke oudheid). Het heeft er alle schijn van dat in de Latijnse vertaling van Germanicus is ingegrepen om haar geschikt te maken als ‘bijschrift’ bij de illustraties. Dit verklaart waarom de weinig omvangrijke tekst is uitgesmeerd over zoveel halflege bladzijden.

De miniaturen[bewerken]

Het manuscript bevatte oorspronkelijk minstens 44 miniaturen: een afbeelding van Zeus als personificatie van de hemel, 38 sterrenbeelden, zon en maan, 5 planeten, 4 seizoenen en het planetarium. Het is geschilderd met dekkende verf, de sterren in goud. Door de blauwe achtergrond en de omlijsting met rode verf zijn de natuurgetrouwe miniaturen op zichzelf staande afbeeldingen geworden.

Het sterrenbeeld van de vissen[bewerken]

De Latijnse tekst beschrijft hoe de twee vissen zich in zuidelijke en noordelijke windrichting bewegen maar door een ‘sterrentouw’ worden vastgehouden aan hun staart. De vissen zouden verwijzen naar Venus (Aphrodite) en Eros (Cupido), die hadden zich aan de oever van de Eufraat verandert in vissen om zo te ontsnappen aan het monster Typhon. Op een later tijdstip zijn de teksten in de boven- en ondermarges gekopieerd in gotisch schrift, waarschijnlijk om ze leesbaarder te maken voor hen die niet vertrouwd waren met het klassieke kapitaalschrift.

Enkele miniaturen uit de Leidse Aratea[bewerken]

Externe link[bewerken]