Lepra

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap4.svg     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Lepra
Lepravlekken in het gezicht
Lepravlekken in het gezicht
ICD-10 A30
ICD-9 0301
OMIM 2465300
DiseasesDB 84784
MedlinePlus 001347
eMedicine med/1281derm/223 neuro/187
MeSH C01.852.410.040.552.386
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Lepra is een besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door de leprabacil Mycobacterium leprae of bacil van Hansen genoemd naar de Noorse arts Armauer Hansen die deze in 1873 ontdekte. Lepra is een van de ziekten die aangeduid werden met melaatsheid.

Inhoud

[bewerken] Ziekte

Lepra komt in twee varianten voor:

  • Pauci-bacillaire lepra (PB) een vorm die weinig besmettelijk is vanwege het relatief kleine aantal bacillen. Een behandeling duurt 6 maanden.
  • Multi-bacillaire lepra (MB) de zeer besmettelijke vorm. Een volledige behandeling duurt 1 à 2 jaar.

Besmetting treedt op door ademhaling, hoesten en niezen. Hierdoor worden bacillen verspreid en kunnen zo bij anderen weer binnendringen via neus en keel of via huidwondjes. De bacil kan buiten het menselijk lichaam niet lang overleven waarmee de kans op besmetting via voorwerpen bijzonder onwaarschijnlijk is. Lepra heeft een zeer lange incubatieperiode van enkele jaren vanwege de relatief trage replicatie van de bacil. Zonder symptomen kunnen met lepra besmette patiënten tot wel 7 jaar rondlopen.

De vervormde botten uit de voet van een leprapatiënt.

De leprabacil heeft een voorkeur voor de oppervlakkig gelegen delen van het lichaam zoals de huid en de slijmvliezen van de neus, de mond en de keel. Een besmetting uit zich door gekleurde knobbels of vlekken op die plaatsen waar veel bacillen zijn. Als de ziekte onbehandeld blijft worden daarna zenuwen aangetast waarmee de huid ongevoelig wordt en leprapatiënt makkelijk verminkt raakt omdat verwondingen vanwege de ongevoeligheid niet meer opgemerkt worden en gaan zweren. Uiteindelijk zijn de kenmerkende verminkingen daarvan het gevolg. Omdat de patiënt zijn oogleden niet meer kan sluiten is ook blindheid mogelijk.

Deze secundaire infecties doden in een aantal gevallen de patiënt. Wanneer het afweersysteem van de patiënt van zichzelf al minder goed functioneert kan zich lepromatose lepra ontwikkelen. In deze variant vermeerdert de bacterie zich ongestoord in bloed en huid, en veroorzaakt de bekende huidafwijkingen, de facies leonina (leeuwengezicht, leeuwenmasker). Interne organen zoals de lever, nieren en zenuwstelsel zullen eveneens aangetast worden en uitvallen, waardoor de patiënt uiteindelijk overlijdt.

Sinds de jaren tachtig is er een goed medicijn tegen lepra. De aandacht van lepra-organisaties als Damiaanactie (BE), de Leprazending[1] (NL) en de Leprastichting (NL) richt zich nu dan ook vooral op het opsporen van lepra. Veel leprapatiënten zijn echter al blijvend verminkt en verstoten uit hun gemeenschap. Daarom is ook goede sociale nazorg nodig, zodat de leprapatiënt na zijn genezing weer kan integreren in de maatschappij die hem eerder verstoten heeft.

De verspreiding van lepra: nieuwe gevallen in 2003

[bewerken] Verspreiding

Lepra

Lepra komt al 4000 jaar voor in India. Met de troepen van Alexander de Grote verspreidde de ziekte zich naar het Midden-Oosten en van daaruit over Europa, Afrika en Zuid-Amerika. Tegenwoordig komt lepra vooral voor in Azië (m.n. India), Afrika en Zuid-Amerika (m.n. Brazilië). Jaarlijks worden er wereldwijd nog meer dan 200.000 nieuwe lepragevallen ontdekt. Dit aantal daalt ieder jaar, o.a. door de nieuwe medicijnen die sinds 1984 verkrijgbaar zijn. Maar ook omdat er minder intensief gezocht wordt (lepra is voor veel overheden geen prioriteit meer) en veel leprapatiënten niet worden geregistreerd. Hoewel de ziekte wel degelijk besmettelijk is, is 95 % van de mensheid niet vatbaar voor de bacil. De grootste kans om lepra te krijgen hebben mensen die wonen in armoedige omstandigheden (slechte hygiëne, te weinig of eenzijdige voeding) in gebieden waar lepra voorkomt.

[bewerken] Melaatsheid in Bijbel

De ziekte die in de Bijbel melaatsheid[2] of (in de Nieuwe Bijbelvertaling) 'huidvraat' wordt genoemd, wordt vaak gelijkgesteld met lepra. In de vertalingen van het Oude Testament wordt het Hebreeuws Tsara'at vertaald als melaatsheid of huidvraat maar zal het echter in de meeste gevallen niet om lepra gaan: lepra werd waarschijnlijk pas door de troepen van Alexander de Grote in de 4e eeuw voor Christus meegenomen vanuit het verre oosten. Waarschijnlijk wordt met Tsara'at (letterlijk: plaag) een schimmelachtige aandoening bedoeld. In het boek Leviticus[3] staan uitgebreide reinigingsvoorschriften beschreven voor melaatsen. Een daarvan is dat de melaatse afgezonderd zal wonen. In het Nieuwe Testament, geschreven in het Grieks, wordt het Griekse woord lepra eveneens vertaald met resp. melaatsheid en huidvraat. De melaatsen in het Nieuwe Testament Marcus[4] en Lucas[5] zijn wellicht wel leprapatiënten geweest, al ontbreekt een duidelijke beschrijving van hun aandoeningen. Bij hun genezing verwijst Jezus echter wel naar de Reinigingswetten uit Leviticus. In een gelijkenis vertelt Jezus over een rijke man en Lazarus, een arme bedelaar. Overdekt met zweren stilde hij zijn honger met wat van de tafel van de rijke man viel. Uiteindelijk zullen de rollen omgedraaid zijn: Lazarus erft de hemelse heerlijkheid, de rijke man de vlammen van het dodenrijk. Hoewel in de Bijbel niet is vermeld dat Lazarus melaats is is hij toch een symbool voor lepra-patiënten geworden. Het oud-Nederlandse woord voor lepra (Lazerije) is van deze Lazarus afkomstig.[6]

[bewerken] Na de kruistochten

Lepra is met de kruisvaarders in West-Europa terechtgekomen. Dit veranderde de maatschappelijke status leprapatiënten. Waar voor de kruistochten lepra werd gezien als een straf, werd door de komst van besmette kruisvaders de ziekte meer gezien als een "heilige ziekte". Een tweede verandering vond plaats op theologisch vlak. Bijbelgeleerden realiseerde dat het Hebreeuwse woord "nagua" waarschijnlijk "geslagen met reuma" betekende. Vanaf dat moment kwam men tot de conclusie dat Jezus voor ons zou lijden door behandeld te worden als leproos. Doordat leprozen vanaf dat moment werden beschouwd als "beloond" met een heilige ziekte verbeterde hun positie. De heilige Franciscus van Assisi overwon zijn afkeer en omhelsde een leproos.Hij zette de zorg voor leprozen centraal in de kloosterorde die hij oprichtte. Leprozen kregen verschillende privileges, waaronder het recht om te bedelen. in sommige plaatsen hadden ze recht op een deel van alle waren die op de markt verhandeld werden. Het werd hen ook 200 jaar lang toegestaan om zich bij gebedshuizen te vertonen. Uit die tijd stamt ook de gewoonte dat bellen en ratels bij zich dragen. dat was niet om mensen weg te jagen, maar juist om geld aan hen te vragen. Doneren aan een leproos was immers een heilige daad.

[bewerken] Na de Pest

Na de grote pestepidemie, die haldin de 14e eeuw een groot gedeelte van de Europese bevolking uitroeide verhardde de houding naar leprozen zich weer. Maar in de loop van de 15e eeuw maakte dit bijna niet meer uit. Leprozen bleken namelijk zeer vatbaar voor de builenpest en overleefden de ziekte slechts zelden. Het gevolg was dat lepra als ziekte na de pestepidemie veel minder voorkwam en er waren te weinig zieken meer over om de ziekte te verspreiden.

In de 17e eeuw was lepra zo goed als geheel uit Nederland en uiteindelijk uit West-Europa verdwenen. Men weet niet precies wat de uiteindlijke reden hiervoor was. Oorzaken die genoemd worden zijn de pest, die in de Middeleeuwen vele zwakkeren (en met hen de leprabacterie) heeft gedood, de verbeterde hygiëne en de daarmee samenhangende fysieke weerstand.

[bewerken] Lepra in Nederland

In de 20e en 21e eeuw is lepra in Nederland niet endemisch meer maar een importziekte. In periodes met veel immigratie vanuit de tropen (Molukkers in jaren veertig en vijftig, Surinamers in de jaren zeventig en tachtig) is er een opleving in het aantal meldingen. De laatste jaren worden er in Nederland naar schatting tussen 5 en 10 nieuwe lepragevallen per jaar vastgesteld. De besmettingen hebben steeds in de tropen plaatsgevonden en worden, door de lange incubatietijd, soms pas na jaren in Nederland ontdekt. In Nederland zelf gedraagt de ziekte zich als een niet-infectueuze importziekte: besmettingen in Nederland lijken niet of nauwelijks voor te komen.

[bewerken] Lepra in de Nederlandse taal

  • Lepra < lepra [GR] < lepi [GR], schubben (van een vis)
  • Melaats < malade [FR] < male habitus [L], slechte toestand
  • Lazerij/lazerije (= oud-Nederlands voor lepra) < Lazarus, de met zweren bedekte bedelaar uit de gelijkenis in Lucas 16.
  • Melazerij < samentrekking van de 2 bovenstaande woorden voor lepra

Afleidingen van Lazerij in de Nederlandse taal:

  • Belazerd = lepra hebben
  • Belazeren = (iemand) oplichten (eig. iemand lepra toewensen)
  • Lazaret = veldhospitaal (vroeger: afgezonderd lepraziekenhuis, leprozerie)
  • Lazarus = dronken (verklaring van het Stadsarchief Amsterdam: éénmaal per jaar, op Koppermaandag, mochten leprozen bedelen in de stad. Deze dag eindigde vaak in dronkenschap.)

Andere gerelateerde woorden/uitdrukkingen:

  • Klaploper = nietsnut (oorspr. leproos, die met een klepper zijn aanwezigheid kenbaar moest maken)
  • Klikspaan (of klapspaan) = iemand die klikt (oorspr. de klepper, waarmee leprozen in de Middeleeuwen hun aanwezigheid kenbaar moesten maken)
  • Iemand als een leproze/melaatse behandelen = Iemand op zeer neerbuigende wijze bejegenen

[bewerken] Bekende lepra-patiënten

[bewerken] Bekende lepra-werkers

[bewerken] Bekende lepra-organisaties

In Europa was in de Middeleeuwen de Orde van Sint Lazarus actief in het verzorgen van de leprozen. Ook nu nog zamelen de takken van deze charitatieve Ridderorde geld in voor leprabestrijding in Azië en Afrika. De Italiaanse Orde van Sint Mauritius en Sint Lazarus deed hetzelfde. Vanuit Nederland zijn de al eerder genoemde Leprazending onderdeel van The Leprosy Mission International[7] en de Leprastichting actief in Azië, Afrika en Zuid-Amerika. Ook de Damiaanactie uit België is actief in deze continenten.

[bewerken] Trivia

[bewerken] Romans

Bekende romans waarin lepra een rol speelt zijn o.a.:

[bewerken] Speelfilms

Bekende speelfilms waarin lepra een rol speelt zijn o.a.:

[bewerken] Gordeldier

Lange tijd werd gedacht dat er naast de mens maar één andere diersoort bestond die lepra kon hebben: het negenbandig gordeldier. Tegenwoordig weten we dat ook chimpansees en mangabey apen de verwekker van lepra (Mycobacterium leprae) dragen en hiervan ziek kunnen worden.[8]

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe links

Wikimedia Commons
Referenties

Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lepra&oldid=29599567"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen