Leviathan (mythisch wezen)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Leviathan is een bijbels monster stammend uit de oertijd. De Leviathan is reeds bekend in de Fenicische mythologie van het oude Kanaän onder de benaming Lotan met de functie van oerslang, afgeleid van Lawtan. In de Griekse mythologie zou daar de naam Ladon van zijn afgeleid. Lat of Elat betekende godin in het Ugaritisch.

Betekenis[bewerken]

In de Fenicische mythologie wordt zij voorgesteld als een grote, kronkelende zeeslang. De naam zou ook kronkelend betekenen. Bij de voorstelling van dit monster werd zowel de Kanaänitische Lotan gebruikt, een zevenkoppig monster dat door Anat werd vernietigd, als Tiamat, de oerslang uit de Mesopotamische mythologie[1]. Zodra de teksten ontdekt werden die naar de oude Kanaänitische scheppingsmythe verwijzen, waarin Baäl de Lothan, Lotan of Lawtan (Lat betekent godin in het Kanaänitisch[2]) versloeg, zoals Marduk de slang Tiamat versloeg, werd de oorsprong van de Leviathanmythe duidelijk. In het Hebreeuws dialect van het Oude Testament wordt naar de Lotan of Lawtan verwezen als 'Leviathan'.[2][3] Leviathan is een variant van eenzelfde naam, en stelt de chaos voor die bestond voor de schepping, en die werd onderworpen toen er orde was gevestigd door een mannelijke god. Het blijft intussen echter aanwezig in de primordiale energie, onaangepast aan de stabiele orde.[2]

Mythologie[bewerken]

Vernietiging van Leviathan

In Ugaritische teksten uit de 14e eeuw v.Chr. staat de Leviathan beschreven als de vijand van de stormgod Baäl. Het woord baäl betekende in het Kanaänitisch machtige heerser (mogelijk verwant met het Sanskriet bala, 'sterk') een titel vergelijkbaar met de term 'farao'.

Leviathan zou de koning der vissen zijn, zoals Ziz de koning der vogels is en Behemoth de koning der zoogdieren.

In andere religies echter wordt het fabeldier voorgesteld als een onverwoestbare, zevenkoppige walvis-demon en tevens koning van leugens.

De Hebreeuwen hielden slechts een vage herinnering over van de mythische strijd tussen Jaweh en de Oerslang Leviathan, aangezien dit grotendeels uit de schriften werd verwijderd, zeker uit het scheppingsverhaal.[2] In de Tenach werd de Leviathan later door religieuze opponenten gebruikt als het symbool voor chaos en van anti-goddelijke machten (Psalm 74:14, 104:26, Jesaja 27:1 en in de Lutherse vertaling Job 40:25 - 41:26). In het boek Job wordt hij aldus beschreven: "Zijn kern is zo hard als een stuk van de onderste molensteen... Het zwiepen van zijn staart doet de diepte koken als een ketel... Op aarde is geen een zijns gelijke, die zonder angst is gemaakt. Hij aanschouwt alle dingen: hij is koning over alle kinderen van trots." De Hebreeuwse herinnering aan de mythe van een strijd tussen Jahwe en de slang Leviathan komt in deze teksten tot uiting: (Job 26:13[4] en Psalm 104 en 74).

In Psalm 104 lezen we dat Jahwe de oerslang vernietigde. In Psalm 74 luidt het: "Gij zijt het, die de zee hebt gekliefd door uw macht, de koppen der draken in het water verbrijzeld, de koppen van de Leviathan hebt vermorzeld". Volgens sommige auteurs was Leviathan ooit een andere vorm van Jahwe zelf, ook al werd deze door latere generaties gedemoniseerd. De priesternaam 'Levi' zou aanvankelijk voor 'een zoon van Leviathan' hebben gestaan[5]. Een andere benaming is "De grote slang Nehushtan".

In apocalyptische geschriften, evenals in het latere christendom, wordt de duivel als een voorstelling van de Leviathan gezien. In het apocalyptisch boek Henoch komt hij voor als het onmetelijk grote schepsel dat 'de afgrond over de bronnen van de wateren overspant'. Zijn kaken worden soms de poorten van de hel genoemd. Aan het einde der tijden zal hij de laatste grote slag voeren met de aartsengel Gabriël.

De mythe van Hercules en Ladon zou op dezelfde oerstrijd geïnspireerd zijn.

Visie van Thomas Hobbes[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Leviathan (boek) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Voorblad van het boek Leviathan van Thomas Hobbes door Abraham Bosse

De Engelse filosoof Thomas Hobbes gebruikte de benaming om er de heerser mee aan te duiden aan wie hij de absolute macht toekent om de chaos en de oorlog van allen tegen allen (bellum omnium contra omnes) te vermijden. Hobbes' theorie van het sociaal contract legt de nadruk op het pactum subjectionis (onderwerping aan een bepaald gezag, in casu de absolute Leviathan). De theorie van het sociaal contract is een wijze van verantwoording van de rechtsorde toen de macht van de kerk in de 16e en 17e eeuw afnam.

Creationisme[bewerken]

In het creationisme nemen sommige creationisten aan dat de leviathan verwijst naar een dinosaurus. Die zouden samen met de mens de zondvloed overleefd hebben en pas geruime tijd later uitgestorven zijn. Vooral in het boek Job zouden beschrijvingen van dino's voorkomen. Ook de daar beschreven behemoth wordt door sommige creationisten als een dinosaurussoort gezien.

Literatuur[bewerken]

  • Stone M., Eens was God als Vrouw belichaamd. De onderdrukking van de riten van de vrouw, Katwijk, 1979. ISBN 9060775821
  • Balter, Michael The Goddess and the Bull, Free Press, 2005.
  • Walker, Barbara G. The Woman's Encyclopedia of Myths and Secrets (1986), Harper & Row, Londen, ISBN 006250925X
  • Coterell A, & Storm R. (2006): Mythology - The Ultimate Encyclopedia, HH Aness Publishing Ltd, London. ISBN 1-84309-437-1
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Coterell A, & Storm R. Mythology p. 293
  2. a b c d Engelstalige tekst over de Leviathan
  3. http://www.ondernemen.in/INFO_Leviathan_%28mythisch_wezen%29
  4. "Hij stilde de zee door zijn kracht, zijn hand doorboorde de snelle slang" (Job, 26:12-13)
  5. Walker, Barbara G. The Woman's Encyclopedia of Myths and Secrets (1986), p. 537