Alexander (naam)
Alexander is een voornaam die oorspronkelijk uit het Grieks komt en die 'de beschermer' of 'de afweerder der mannen' betekent.
Inhoud |
[bewerken] Etymologie van de naam
De Nederlandse naam is afgeleid van het Latijnse Alexander, dat een Romeinse weergave van het originele Griekse nominatief Aλέξανδρος (Alexandros) is. De genitieve Griekse vorm is Alexandrou.
De naam stamt af van alex-, een vorm van alexis uit het Proto-Indo-Europese [PIE] *alek-) dat verweer, bescherming, verdediging betekent samen met -andros, een vorm van anēr, het Griekse woord voor man. Het kan dus worden vertaald als beschermer van mensen (mannen).
Mogelijk de oudst overgeleverde variant van deze naam is Alaksandus, de naam van een koning van Wilusa aan wie de Hettitische koning Muwatalli II een bewaard gebleven brief richtte rond 1300 voor Chr.
De naam was één van de titels van de Griekse godin Hera en wordt in die context meestal als zij die de krijgers helpt begrepen. In de Ilias wordt de figuur Paris ook Alexander genoemd. De naam werd populair in de Griekse wereld door de militaire veroveringen van Koning Alexander III van Macedonië, bekend als Alexander de Grote (Μέγας Αλέξανδρος).
In de Middeleeuwen werd de naam populair door de zogenaamde Alexanderromans, waar ook de versvoet Alexandrijn vandaan komt.
De naam komt in het Nieuwe Testament een aantal maal voor. Ook een aantal heiligen en pausen heet Alexander.
[bewerken] Personen met de naam Alexander
[bewerken] Heersers, staatsmannen, militairen en adel
- Alexander de Alabarch - hoge belastingambtenaar in Alexandrië en leider binnen de Joodse gemeenschap aldaar
- Alexander III de Grote - koning van Macedonië die een enorm rijk veroverde
- Alexander Janneüs - koning van de Joodse Hasmoneese staat
- Alexander, zoon van Herodes de Grote en Mariamne
- Alexander Helios, zoon van Marcus Antonius en Cleopatra VII (40-~25 v.Chr.)
- Alexander der Nederlanden (1818-1848)
- Alexander der Nederlanden (1851-1884)
- Alexander van België - zoon van Leopold III van België en Lilian Baels
- Alexander van Bynconium
- Alexander van Byzantium
- Alexander van Macedonië (dp - inclusief Alexander III de Grote)
- Alexander van Servië
- Alexander I van Bulgarije
- Alexander I van Griekenland
- Alexander I van Rusland
- Alexander I van Joegoslavië
- Alexander I van Georgië
- Alexander II van Rusland
- Alexander II van Kartli, koning van Georgië
- Alexander II van Imeretië
- Alexander III van Rusland
- Alexander Farnese - Spaans veldheer en heerser over de Nederlandern
- Willem-Alexander - Nederlandse kroonprins
- Harold Alexander of Alexander van Tunis - veldmaarschalk
- Marcus Julius Alexander - broer van Tiberius Julius Alexander en man van Julia Berenice
- Tiberius Julius Alexander - zoon van Alexander de Alabarch, procurator van Judea en prefect van Egypte
[bewerken] Pausen
- Alexander I (?-115/6), 106-115
- Alexander II (ca. 1010/15-1073), 1061-1073
- Alexander III (begin 12e eeuw-1181), 1159-1181
- Alexander IV (ca. 1199-1261), 1254-1261
- Alexander V (1340-1410), tegenpaus: 1409-1410
- Alexander VI (1431–1503), 1492-1503
- Alexander VII (1599–1667), 1655-1667
- Alexander VIII (1610-1691), 1689-1691
[bewerken] Varianten die in het Nederlands gangbaar zijn
- Alex
- Alex Escobar, Colombiaans voetballer
- Alex Ferguson, Schots voetbalmanager
- Alex Sharpe, Iers zangeres en musicalactrice
- Alex Wilson, Canadees atleet
- Alex Wilson, Zwitsers atleet
- Alex, stripfiguur uit de oudheid
- Alexa
- Alexa Kelly - Amerikaans fotomodel
- Lex
- Lex Goudsmit - Nederlands acteur
- Lex Harding - Nederlands diskjockey en ondernemer
- Lex van de Haterd - Nederlands literatuurwetenschapper
- Lex Jongsma - Nederlands schaker
- Lex Passchier - Nederlands acteur
- Sander
- Sander Armee - Belgisch profwielrenner
- Sander Borgers - Nederlands oorlogsmisdadiger
- Sander Boschker - Nederlands voetbalkeeper
- Sander de Heer - Nederlands diskjockey
- Sander Swart - Nederlands acteur
- Sander van der Weide - Nederlands hockeyinternational
- Sander Westerveld - Nederlands voetballer
- Sander Kleinenberg - Nederlands diskjockey
- Sander Lantinga - Nederlandse radio-dj en BNN presentator
- Sander Post - Estisch voetballer
- Sandra
- Sandra Bullock - Amerikaans actrice
- Sandra Day O'Connor - Amerikaans juriste
- Sandra 't Hart - Nederlands schaatsster
- Sandra Kim - Belgisch zangeres
- Sandra Kiriasis - Duits bobsleester
- Sandra Ann Lauer - Duits zangeres
- Sandra Völker - Duits zwemster
- Sandra Wasserman - Belgisch tennisster
- Xander
- Xander Berkeley - Amerikaans acteur
- Xander de Buisonjé - Nederlands zanger
- Xandra
- Xandra Brood-Jansen - weduwe van zanger/schilder Herman Brood en bekend styliste
- Zander
- Aleksandros of Alexandros (als letterlijke transcriptie van het Grieks)
- Alexandros Korizis - Grieks generaal en politicus
- Alexandra
- Salome Alexandra - Joodse Hasmoneese koningin
- Alexandra Burke - Brits zangeres
- Alexandra Colen-Beliën - Belgisch kamerlid voor het Vlaams Belang
- Alexandra David-Néel - Frans schrijfster en ontdekkingsreizigster
- Alexandra Fjodorovna - laatste Russische tsarina
- Aleksandra Kauc - Pools kunstschaatsster
- Aleksandra Kostenjoek - Russisch schaakster
- Alexandra Maria Lara - Duits actrice
- Alexandra Radius - Nederlands danseres
- Alexandra Zaretski - Israëlisch kunstschaatsster
- Alexis
- Alexia
[bewerken] Vertalingen
[bewerken] Arabisch
- Iskander
- Iskandra
[bewerken] Engels
- Alec
- Alec Baldwin - acteur
[bewerken] Frans
- Alexandre
- Alexandre Dumas père, schrijver
- Alexandre Dumas fils, schrijver
- Alexandre Exquemelin, zeerover-schrijver
[bewerken] Gaelic
- Alastair
- Alistair
[bewerken] Georgisch
- Aleksandr
- Aleksandr Amisulashvili, voetballer
- Alexander
- Alexander Guruli, voetballer
- Alexander Iashvili, voetballer
[bewerken] Hongaars
- Sándor
[bewerken] Italiaans
- Alessandro
- Alessandro Scarlatti - componist
- Alessandro Volta - natuurkundige
- Alessandro Petacchi - wielrenner
- Alessandro Mendini - ontwerper, auteur, architect
- Alessandro Del Piero - voetballer
- Alessandro Safina - zanger
[bewerken] Roemeens
- (M) Alexandru
- Alexandru Ioan Cuza - vorst van Roemenië
- Alexander de Goede - vorst van Moldavië
- Alexandru Spiridon - Moldavisch voetballer
- (M) Sandu
- (V) Alexandra
- (V) Sandra
[bewerken] Russisch
- (M) Aleksandr of Sasja (zie ook: Aleksej)
- Alexandr Popov, Russisch zwemmer
- Aleksandr Poesjkin, schrijver
- (V) Aleksandra
- Aleksandra Kostenjoek - Russisch schaakster
[bewerken] Spaans
- Alejandro
[bewerken] Plaatsnamen
- Alexandra, Nieuw-Zeeland
- Alexandrië, Egypte
- in de Verenigde staten zijn er verschillende plaatsen met de naam New Alexandria
- verschillende plaatsen heten Alexandria
[bewerken] Films
- Alexander, een Amerikaanse film uit 2004 van Oliver Stone
- Alexandra, een Amerikaanse pornofilm uit 1983
