Liefkenshoektunnel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Liefkenshoektunnel
Osm locatie Liefkenshoektunnel.PNG
Algemene gegevens
Locatie Antwerpen / Beveren
Lengte gesloten deel 1374 m
Start bouw 1987
Ingebruikname 1991
Weg R2
Bijzonderheden toltunnel
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer

De Liefkenshoektunnel is een toltunnel ten noorden van Antwerpen onder de Schelde. De tunnel is een onderdeel van de autosnelweg R2. In 2004 maakten 4,7 miljoen wagens en 2,2 miljoen vrachtwagens[1] gebruik van de tunnel. In 2013 was dit opgelopen tot 4,5 miljoen wagens en 12,8 miljoen vrachtwagens. De tunnel ligt tussen de Beverentunnel (onder de Kallosluis) en in het verlengde van de Frans Tijsmanstunnel, die onder het Kanaaldok door gaat.

De Liefkenshoektunnel is betaald met particuliere gelden omdat de toenmalige federale overheid geen geld kon vrijmaken voor de bouw.[bron?]

De tunnel dankt zijn naam aan het nabijgelegen fort Liefkenshoek.

Geschiedenis[bewerken]

Hij werd vanaf 1987 gebouwd door de NV Tunnel Liefkenshoek (een consortium gevormd door de aannemers De Meyer, Betonac en Van Laere) en werd op 10 juli 1991 geopend door minister Johan Sauwens. De NV kreeg hiervoor op 3 oktober 1985 een overeenkomst met een opstalrecht en een exploitatieconcessie voor de tunnel tot 9 juli 2009. Volgens Jos Ansoms had de gekozen concessieformule tot gevolg dat de concurrentie niet speelde en stegen de bouwkosten hierdoor met 40%. [2]

Oorspronkelijk was geraamd dat de concessieovereenkomst 16,2 miljard BEF zou opleveren voor de overheid en dat de tunnel na een termijn van 22 jaar gratis zou toekomen aan de staat. Het aantal gebruikers van de toltunnel bleef echter lager dan in de prognoses.

De NV Liefkenshoektunnel stelde het Vlaamse gewest hiervoor verantwoordelijk omdat het de beloofde toegangswegen naar de tunnel niet had aangelegd. De rechtbank van eerste aanleg gaf de privé-exploitanten gelijk, en legde de Vlaamse regering op 30 juni 1994 op om binnen de vijf dagen een schadevergoeding van 2,2 miljard BEF te betalen en voorzag hiervoor een dwangsom van 5 miljoen BEF per dag. De rechter veroordeelde de Vlaamse regering tevens tot het vergoeden van alle gemiste inkomsten ter waarde van 1 miljard BEF op jaarbasis.[3]

Op 16 mei 1995 ging de Vlaamse regering een dading aan en werden alle aandelen van de verlieslijdende NV Tunnel Liefkenshoek via de GIMV (Gewestelijke Investeringsmaatschappij Vlaanderen) volledig overgenomen door het Vlaams Gewest voor een bedrag van 320 miljoen BEF. Tevens legde de Vlaamse regering zich neer bij het gerechtelijk vonnis om het verlies van 2,2 miljard BEF ingevolge de concessie-overeenkomst te vergoeden.

Het Rekenhof oordeelde dat er geen evenwichtige risicospreiding was voorzien in deze concessie. Zo leed de overheid bij dit project een miljardenverlies. De privé-ondernemers maakten een beperkte winst, weliswaar kleiner dan oorspronkelijk geraamd [4]. Naar aanleiding daarvan nam het Vlaams Parlement op 10 juli 1996 een resolutie aan die een evenwichtige spreiding van de risico's en de winsten vereist bij alternatieve financieringen van overheidsopdrachten[5].

Door maximaal gebruik te maken van lage rentevoeten kon de Vlaamse regering in 1997 de schuld beperken tot 210 miljoen euro.[bron?] Toenmalig minister-president Luc Van den Brande verwachtte toen dat door deze verlaagde schuldpositie en de stijgende omzetcijfers de tunnel reeds vanaf 1998 zelfbedruipend zou zijn.[bron?]

Aanvullend besliste de Vlaamse regering op voorstel van de Vlaamse minister van Financiën, Begroting en Gezondheidsbeleid, Wivina Demeester om een lease-in-lease-out-transactie (LILO) af te sluiten met twee Amerikaanse banken (de Nationsbank en de Wachovia Bank of North Carolina) met als actief de tunnel zelf.[6] Tijdens de bespreking van dit voorstel in maart 1997 bevestigde de minister dat deze financiële transactie geen alternatieve financiering was. Ze lichtte toe dat het Vlaams Parlement zich de vraag diende te stellen of ze het aanvaardbaar acht met behulp van deze financiële constructie 850 miljoen frank te verdienen die men in een of ander beleidsdomein kan inzetten. 700 miljoen daarvan kwam op de Vlaamse begroting terecht en werd gebruikt voor de bouw van het Administratief Centrum in Hasselt.

De transactie hield in dat de NV Tunnel Liefkenshoek zijn recht om tol te innen tot 2012 verhuurt aan de banken en het vervolgens opnieuw huurt. Door gebruik te maken van verschillen tussen de Amerikaanse en de Belgische belastingwetgeving kon een fiscale winst geboekt worden. De opbrengst werd verdeeld tussen de twee Amerikaanse banken en de Vlaamse overheid. De twee Amerikaanse banken krijgen de Liefkenshoektunnel in 'subconcessie' die conform de Amerikaanse wetgeving loopt tot 2029. Op vraag van de banken verlengde de Vlaamse regering de concessie, die oorspronkelijk tot 2009 zou lopen, tot 2037. De beide banken geven de tunnel tot het jaar 2024 in 'sub-subconcessie' aan de NV Tunnel Liefkenshoek. Bij aanvang werd beslist dat de NV Tunnel Liefkenshoek deze transactie al in 2012 kan terugdraaien en de overblijvende rechten van de Amerikaanse investeerders terug kan kopen.[7] 18 maanden voor het verstrijken van die termijn moet hierover een beslissing worden genomen. De overeenkomst voorziet dat de daarvoor noodzakelijke afkoopsom van 9,56 miljoen BEF belegd zal worden o.a door de aanschaf van Amerikaanse waardepapieren. Tot 2012 kan de tolheffing in de tunnel niet worden afgeschaft. Indien de NV Tunnel Liefkenshoek de optie in 2012 niet licht zal de fiscale structuur wijzigen en daalt volgens Petercam mogelijk ook het financieel voordeel van de transactie.

Om de transactie mogelijk te maken verlengde de Vlaamse regering de oorspronkelijke concessie die liep tot 2009 maximaal tot 2037. Het Rekenhof merkte op 25 maart 1997 op dat de wet op de overheidsopdrachten voor deze verlenging niet werd gerespecteerd.[8]

Indien gebruikgemaakt wordt van het lichten van de optie in 2012 zal de LILO ook geen invloed hebben op de politieke vrijheidsgraden inzake het mobiliteitsvraagstuk. Het Vlaams Gewest verplichtte de NV Tunnel Liefkenshoek immers tol te heffen omwille van de schuldaflossing van de lening met looptijd tot 2012 aan het Belgisch bankenconsortium. Minister De Meester verklaarde tijdens de parlementaire zitting van april 1997 dat het bijgevolg in 2012 zelfs mogelijk was om rekeningrijden op de Antwerpse ring te introduceren. [9]

De Oost-Vlaamse provinciegouverneur Herman Balthazar noemde in 2002 de tolheffing een gemiste kans en een voorbeeld van hoe het niet moet.[10]

Sinds 29 juli 2004 is de NV Tunnel Liefkenshoek eigendom van de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM). Door deze overdracht wordt het mogelijk de inkomsten van de NV Tunnel Liefkenshoek te gebruiken voor de aflossing van de schuldfinanciering van de Oosterweelverbinding en de overige projecten van het Masterplan Antwerpen.

Tarieven[bewerken]

De tarieven stegen sinds 2004 jaarlijks:

Tarieven 1999 2004 2005* 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Categorie 1 (Hoogte < 2,75m)
Manueel: 2,97 € 4,00 € 5,00 € 5,00 € 5,00 € 5,00 € 5,50 € 5,50 € 5,50 € 6,00 € 6,00 € 6,00 €
Creditcard: 4,50 € 4,50 € 4,50 € 4,60 € 4,76 € 4,90 € 4,95 €
Teletol: 2,48 € 2,80 € 2,85 € 3,00 € 3,00 € 3,15 € 3,23 € 3,23 € 3,30 € 3,42 € 3,52 € 3,56 €
Categorie 2 (Hoogte > 2,75m)
Manueel: 12,40 € 15,00 € 15,00 € 16,00 € 16,00 € 17,00 € 18,00 € 18,00 € 18,00 € 19,00 € 19,00 € 19,00 €
Creditcard: 16,00 € 16,00 € 16,00 € 16,35 € 16,92 € 17,41 € 17,60 €
Teletol: 9,92 € 11,15 € 9,68 € 12,00 € 12,00 € 12,55 € 12,88 € 12,88 € 13,16 € 13,62 € 14,01 € 14,16 €
  • Op 22 juli 2005 besliste de Vlaamse Regering om de toltarieven equivalent te maken met deze van het project van de Oosterweelverbinding.

Benutting[bewerken]

Ingang Liefkenshoektunnel op rechteroever.

Sinds de ingebruikneming van de tunnel wordt geregeld gewezen op het ondermaats gebruik van de infrastructuur. In 1999 wees het afdelingshoofd van de administratie Wegen Antwerpen van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap de noordelijke ligging ervan ten opzichte van de stad, de gebrekkige ontsluiting en de tolinning hiervoor als oorzaken aan.[11]

De Vlaamse regering besliste op 28 maart 2009 na grondige studie van het onafhankelijk onderzoek van Arup/SUM voor de Oosterweelverbinding om de aanbevelingen van die studie met betrekking tot het beter bereikbaar maken van de Liefkenshoektunnel vanuit de richting Frankrijk (E17) en het Waasland te volgen. Hiervoor voorzag de beslissing drie actiepunten. De administratie Wegen en Verkeer zou versneld werk maken van het uitwerken van een concreet voorstel om een alternatieve verbinding in het Waasland aan te leggen aansluitend bij de oostelijke tangent in Sint-Niklaas zoals voorgesteld door de Wase burgemeesters. Ook zou getracht worden om het havenverkeer reeds in Destelbergen via de R4 naar Zelzate (N49) te leiden om zo de E17 op het vak Sint-Niklaas – Kennedytunnel te ontlasten. Tot slot werd toen ook beslist om een plan uit te werken om de filevorming in de Tijsmanstunnel wegens het afslaand verkeer weg te werken.

Tolvrij bij werken en calamiteiten[bewerken]

In 2000 bereikte de Vlaamse regering een principeakkoord met de NV Liefkenshoek om de tunnel open te stellen bij calamiteiten op het Antwerpse wegennet. Minister Steve Stevaert wees er het parlement op 30 maart 2000 [12] op dat onder geen beding de indruk mocht gewekt worden dat deze maatregel permanent zou worden. De NV Liefkenshoektunnel betaalt aan de Vlaamse overheid, en die inkomsten zullen dalen door deze ingreep, voegde hij er nog aan toe.

Tijdens de werken aan de Ring en de Kennedytunnel in 2004 en 2005 werd de Liefkenshoektunnel enkele dagen tolvrij gemaakt. Ook als er een zwaar ongeval gebeurt elders op de ring, en het verkeer een vlot alternatief heeft aan de Liefkenshoektunnel kan deze tolvrij gemaakt worden. Deze beslissing wordt genomen door het Vlaams Verkeerscentrum.

Spoortunnel[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Liefkenshoekspoortunnel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In september 2008 is men begonnen met de aanleg van twee extra tunnelkokers die treinverkeer door de Liefkenshoektunnel mogelijk moeten maken. Locorail, een consortium bestaande uit de bouwbedrijven CFE, VINCI Concessions en BAM PPP, zal de beide boortunnels bouwen in opdracht van de Belgische spoorinfrastructuurbeheerder Infrabel. De oplevering wordt verwacht rond 2014.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Verkeerscijfers Liefkenshoektunnel, bezocht op 11 december 2008
  2. Vlaams Parlement,Commissie voor openbare werken en vervoer, vergadering van 5 juli 1994
  3. De Tijd, 16 maart 1995
  4. 7de (Vlaams) boek van het Rekenhof, 1995-1996, blz. 167-175
  5. 8 JANUARI 1996. - Koninklijk besluit betreffende de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten en de concessies voor openbare werken.
  6. Vlaams Parlement, stuk 612, 27 maart 1997
  7. De Tijd, 26 maart 1997
  8. De Tijd, Vlaams Parlement stelt ethische vragen bij verhuur Liefkenshoektunnel, 26 maart 1997
  9. Vlaams Parlement zitting 1996-1997 stuk 612-4, blz. 25, bezocht op 21 januari 2011
  10. De Standaard, 26 september 2002
  11. De Standaard 29 mei 1999 blz. 23
  12. Commissie voor Openbare Werken, Mobiliteit en Energie, vergadering van 30/03/2000