Liemers (streek)

De Liemers (Lijmers) is een streek in de Nederlandse provincie Gelderland, die wordt begrensd door de Duitse grens, de Rijn, de Nederrijn, de IJssel en de Oude IJssel en de verkeersweg Keppel - Wehl - Zeddam - 's Heerenberg.

Kerk Didam

Relatie tot de Achterhoek

Veelal wordt aangenomen dat het bosgebied Montferland de oostelijke grens is, en nog juist in de Achterhoek gelegen is. Gemakshalve wordt echter ook door sommigen de hele Liemers tot de Achterhoek gerekend. Autochtone inwoners van de Liemers zijn het veelal niet eens met deze redenatie en ondanks hun verbondenheid met de aangrenzende Achterhoek zullen ze mensen vlug corrigeren als deze hen Achterhoekers noemen en zeggen dat ze uit de Liemers komen. Eveneens stellen inwoners van de voormalige gemeente Bergh en ook Wehl veelal dat ze uit de Achterhoek komen, en niet uit de Liemers. Sociaal en cultureel gezien zijn er ook verschillen: de voormalige gemeenten Bergh en Wehl zijn immers voor een groot deel op Doetinchem gericht, terwijl Didam op Zevenaar (en in minder mate zelfs op Arnhem) gericht is. Demografisch gezien wordt de nieuwe gemeente Montferland officieel tot de Achterhoek gerekend, ondanks dat nogal wat inwoners van de voormalige gemeente Didam zich daar niet in kunnen vinden. Bestuurlijk gezien maakt de gemeente Montferland deel uit van de Stadsregio Arnhem Nijmegen.

Voormalige Kleefse (Pruisische) enclave

De hoofdplaats van Scholtambt van Liemers was Zevenaar. Zoals veel plaatsen in de Liemers was Zevenaar vroeger Kleefs bezit. De Liemers behoorde daardoor tot 1816 tot Pruisen. Deze zogenaamde Kleefse enclaves zijn tot op heden overwegend rooms-katholiek gebleven. In de tijd van de reformatie (1520-1600) mochten katholieken in de Noordelijke Nederlanden niet in het openbaar hun geloof belijden, laat staan processie houden. Doordat de Liemers tijdens de reformatie Kleefs gebied was is dit gebied buiten schot gebleven. Dat is de reden dat binnen de Liemers in verschillende dorpen de processie nu nog elk jaar in het openbaar trekt. (Er waren overigens ook Kleefse enclaves, zoals Huissen, buiten de Liemers).

Steenfabriek aan de Spijksedijk bij Tolkamer

Rivierklei

Het centrale deel van de Liemers wordt gevormd door een riviervlakte uit de laatste IJstijd, een gebied met uitgestrekte akkers en weiden en hier en daar kleine boscomplexen. De Liemers bestaat grotendeels uit rivierkleigebied. Direct ten zuidoosten rijst het stuwwalcomplex van Montferland zich op, een glaciale stuwwal die ontstaan is in de IJstijd. Door de aanwezigheid van de rivierklei die Nederland bereikte via de Rijn zijn er langs de Rijn en IJssel talrijke steenfabrieken en pannebakkerijen ontstaan. Eveneens bevinden zich hier enkele scheepswerven.

Anders dan in de geschiedenisboeken staat vermeld, komt de Rijn niet bij Lobith/Tolkamer Nederland binnen, maar bij het plaatsje Spijk. Tolkamer heeft zijn naam te danken aan het feit dat hier tol werd geheven. Schepen die doorvaart wilden moesten eerst tol betalen.

Naam Liemers

Er wordt wel eens gesteld dat de naam "Liemers" afkomt van Pagus Leomerike, waarbij pagus op 'gouw' of 'gewest' sloeg en leomerike op leemrijke grond. Andere verklaringen luiden echter dat het "in de luwte" betekent (de luwte tussen Montferland en Posbank) en dat het verwijst naar het Latijnse "limes" (grens).

Het Liemers dialect is een overgangsdialect tussen het Nederfrankisch en het Nedersaksisch.

Plaatsen in de Liemers

Aerdt — Angerlo — Babberich — Beek — Didam — Duiven — Giesbeek — Greffelkamp — Groessen — Herwen — Kilder — Lathum — Lobith — Loerbeek — Loil — Loo — Nieuw-Dijk — Ooij (Zevenaar) — Oud-Dijk — Oud-Zevenaar — Pannerden — Spijk — Stokkum — Tolkamer — Tuindorp — Wehl — Westervoort — Zevenaar