Lijst van Italiaanse muziektermen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Veel termen in de muziek zijn afkomstig uit het Italiaans, aangezien Italië lange tijd de bakermat vormde voor de geschreven muziek.

  ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ  

A[bewerken]

Term Betekenis
A battuta zie 'a tempo'
A cappella gezongen zonder instrumentale begeleiding
A piacere naar believen
A prima vista op het eerste gezicht (ook wel aangeduid met de Franse term à vue)
A tempo terug in het normale tempo spelen
Abbandonatamente vrij
Accarezzévole expressief
Accelerando versnellend
Acceso ontvlamd
Acciaccato gebroken, wanneer de noten in een akkoord niet tegelijk moeten klinken, maar vanuit de bastoon omhoog (zie ook 'arpeggio')
Acciaccatura korte voorslag
Accompagnato begeleid, waarin de begeleiding de solist moet volgen
Ad libitum of 'ad. lib.', naar believen, in vrijheid, veel vrijheid voor uitvoerende(n)
Adagietto tamelijk rustig
Adagio langzaam en gevoelvol
Adagissimo zeer langzaam en gevoelvol (langzamer dan adagio)
Affannato of 'affannoso', angstig
Affettuoso gevoelig/hartelijk
Affrettando gehaast
Agile vlug, beweeglijk
Agitato snel, opgefokt
Alla breve halve noot als teleenheid
Alla misura streng in de maat
Allargando verbredend (vertragend)
Allegretto behoorlijk opgewekt
Allegrezza opgewekt
Allegro snel, levendig
Allegro agitato snel en onrustig
Allegro con brio snel en met glans
Allegro con fuoco snel en vurig
Allegro con spirito snel en geestdriftig
Allegro ma non troppo levendig, maar niet te snel
Allegro moderato matig snel
Allegro vivace levendig en snel
Altissimo zeer hoog
Amabile aimabel, plezierig
Amoroso liefdevol
Ancora più nog meer
Andante gaande, langzaam
Animando levendiger wordend
Animandosi geanimeerd, levendig
Animato levendig
Aperto open
Appassionato hartstochtelijk
Appoggiatura lange voorslag
Arco met de strijkstok spelen
Arpeggio het na elkaar spelen van de tonen van een akkoord
Assai zeer
Attacca aanvallend inzetten, doorspelen zonder pauze

B[bewerken]

Term Betekenis
Ballabile dansbaar spelen
Basso continuo continue bas, vooral gebruikt in de barok
Battaglia gevecht
Bellicoso oorlogszuchtig, agressief
Bisbigliando fluisterend
Bocca chiusa met gesloten mond zingen (neuriën)
Brillante schitterend
Brioso met gloed
Bruscamente bruusk
Burlesco grappig (voordrachtsaanwijzing)
Burletta grappig (operaterm)

C[bewerken]

Term Betekenis
Cadenza Cadens (solistische passage vlak voor het einde)
Calando afsluitend, afnemend (qua tempo en volume)
Calamando rustiger wordend
Cambiare veranderen, wisselen (van instrument)
Cantabile of cantando, zangerig
Capriccio grillig
Capriccioso grillig
Chiuso gesloten
Coda staart, deel v.e. muziekstuk (verkl. is codetta), aangegeven met Coda sign.svg
Col arco met de strijkstok
Col legno met het hout van de strijkstok
Collosale groots
Coloratura uitgebreid versieren van een zangpartij
Comodo comfortabel
Comprimario met de eerste (begeleidende rol)
Con met
Con abbandono met overgave
Con affretto met emotie
Con amore met liefde
Con anima bezield
Con bravura met glans
Con brio met gloed
Con calore met warmte, gloed
Con colore met kleur
Con dolore met smart
Con espressione expressief
Con forza met kracht
Con fuoco vurig
Con grazia bevallig
Con larghezza breed
Con moto met beweging
Con ottava bassa genoteerde noten één octaaf lager spelen
Con quindecima bassa genoteerde noten twee octaven lager spelen
Con passione met hartstocht
Con slancio met enthousiasme
Con spirito geestdriftig
Con variazioni met variaties
Coperti bedekt (de trom met doek afgedekt)
Crescendo aanzwellend, luider wordend

D[bewerken]

Term Betekenis
Da capo vanaf het begin
Dal segno herhalen vanaf het teken SegnoTeken.svg
Deciso beslist
Decrescendo afnemend, zachter wordend
Delicato breekbaar
Devoto religieus, vroom
Diminuendo zachter wordend
Dolce lieflijk, teder, zacht
Dolente klagend, weemoedig
Doloroso smartelijk
Doppio movimento dubbel zo snel
Dramatico dramatisch
Due corde piano: de dempingspedaal half indrukken
viool: dezelfde toon op twee snaren spelen

E[bewerken]

Term Betekenis
Eguale gelijkmatig
Energico energiek
Enfatico empathisch
Eroico heroïsch
Espansivo overdreven expressief
Espirando wegstervend
Espressivo expressief, tot nadruk gebracht
Estinguendo uitdovend
Estinto gedoofd, nauwelijks hoorbaar

F[bewerken]

Term Betekenis
Facile gemakkelijk
Fermata Aanpassing van het metrum
Feroce Vurig
Festivamente Feestelijk, vrolijk
Fieramente Trots
Fine Einde
Flautando Als een fluit, ook als flautendo
Flebile Met verdriet, rouw
Focoso Vurig, met passie, ook als fuocoso of Con fuoco
Forte Luid, sterk (afgekort tot f)
Fortepiano (fp) Luid (sterk) en meteen daarna zacht (niet te verwarren met de fortepiano als instrument)
Fortissimo Zeer luid (sterk) (afgekort tot ff)
Fortissimo possibile Zeer, zeer luid (sterk)
Forza Kracht (in muzikale zin), ook als con forza
Freddo Koud, emotieloos
Fresco Fris
Fuga Muziekvorm die veel gebruik maakt van contrapunt en waarbij alle stemmen een gelijkwaardige rol hebben (in tegenstelling tot melodie en begeleiding)
Furia Woede
Furioso Woedend
Funebre Somber, treurig

G[bewerken]

Term Betekenis
Gaio Vrolijk
Gaudioso Met plezier
Gemendo Kreunend
Gentile Aardig, beheerst
Giocoso Vrolijk, licht
Gioioso Idem
Giusto Juist, bijvoorbeeld in Tempo giusto
Glissando Glijdend, vloeiend van een toonhoogte naar een andere glijden
Grandioso Groots
Grave Gedragen, serieus (langzaam tempo)
Grazioso Gracieus, sierlijk
Gustoso Met smaak

H[bewerken]

I[bewerken]

Term Betekenis
Imperioso Heerszuchtig
Impetuoso Onstuimig
Improvvisando Met improvisatie
Improvvisato Geïmproviseerd, of alsof geïmproviseerd
Incalzando Dringend, verwant aan stringendo
Insistendo Nadrukkelijk, aandringend
Intermezzo Tussenspel, verbindende passage
Intimo Intiem
Irato Boos, met woede

J[bewerken]

K[bewerken]

L[bewerken]

Term Betekenis
Lacrimoso vol tranen, verdrietig
Lamentevole in een klagende stijl
Lamentando met rouw, beklag
Lamentoso met rouw, beklag
Largamente tempo vergelijkbaar met largo
Larghetto minder langzaam dan largo
Larghissimo zeer, zeer langzaam (langzamer dan largo)
Largo breed, langzaam
Legato opeenvolgende noten niet los van elkaar spelen
Leggiero licht, wordt ook wel als leggiermente, leggiadro of leggierezza geschreven
Leggierissimo Zeer licht
Lentando geleidelijk langzamer en zachter worden
Lentissimo zeer langzaam, langzamer dan lento
Lento slepend, langzaam tempo
Liberamente vrij
Libero vrij
L'istesso of lo stesso, hetzelfde (in tempo, articulatie, etc.)
Loco ter plaatse (na geoctaveerd te hebben)
Lontano als van een afstand
Lo stesso tempo of l'istesso tempo, hetzelfde tempo, ondanks dat de maatsoort wijzigt
Lugubre luguber, rouwig
Luminoso licht (als in licht t.o.v. donker)
Lunga lang, vaak in combinatie met een fermate of rust
Lusingando vleiend

M[bewerken]

Term Betekenis
Ma non troppo ...maar niet te veel (in combinatie met een andere aanwijzing)
Maestoso statig
Magico magisch
Maggiore majeur (in een toonsoort)
Magnifico groots, prachtig
Malinconico melancholisch
Mancando wegstervend
Mano destra met de rechterhand (ook als MD of m.d.) of in het Frans: main droite
Mano sinistra met de linkerhand (ook als MS of m.s.) of in het Frans: main gauche
Marcatissimo zeer nadrukkelijk
Marcato met nadruk, ook wel als marc. geschreven
Marcia een mars, bijvoorbeeld in alla marcia, als een mars
Martellato gehamerd, meestal op de piano
Marziale plechtig en krachtig (krijgshaftig)
Melancolico melancholisch
Medesimo tempo zie l'istesso tempo
Meno minder
Meno mosso minder beweging
Messa di voce in zang het gecontroleerd zwellen (door crescendo en diminuendo)
Mesto treurig
Mezza voce met halve stem, dus met gematigd volume
Mezzo half, bijvoorbeeld in mezzosopraan of mezzo forte
Mezzo forte of mf, matig luid in dynamiek
Mezzo piano of mp, matig zacht in dynamiek
Mezzo-soprano mezzosopraan
Misterioso mysterieus
Mobile flexibel
Moderato matig of gematigd, tempo-aanwijzing
Modesto bescheiden
Molto zeer, sterk, meestal in combinatie met een andere aanwijzing
Morendo wegstervend
Mosso Beweging, altijd voorafgegaan door meno of piu, zie aldaar
Moto beweging, bijvoorbeeld in con moto
muta [in...] wanneer binnen een stuk een partij van geschreven toonsoort wisselt (bijvoorbeeld: passage 1 staat in E en passage 2 in Es, dan staat na passage 1 'muta in Es')

N[bewerken]

Term Betekenis
Narrante alsof het verteld wordt
Naturale ook als nat., als opheffing van een effect als col legno
Niente niets, zachtste dynamiek, bijvoorbeeld al niente (naar niets, naar stilte)
Nobile op nobele wijze
Nobilmente zie 'nobile'
Notturno nocturne

O[bewerken]

Term Betekenis
Obbligato verplicht, onmisbaar
Omaggio hommage, viering
Ordinario gewoon, normaal, bijvoorbeeld in 'tempo ordinario'
Opera lett. goede werken, drama op muziek voor zang en orkest
Opera buffa vrolijke opera
Opera seria serieuze opera, meestal met een klassiek thema
Ossia alternatief in een partituur
Ostinato zich herhalend motief
Ottava ook 8va, een noot een octaaf hoger spelen (i.t.t 'ottava bassa' "8vb" octaaf lager spelen dan genoteerd)

P[bewerken]

Term Betekenis
Parlando sprekend, spraak imiterend (bij zang, maar kan ook instrumentaal)
Partitura Partituur
Passionato met passie
Pastorale vredig en eenvoudig (letterlijk: herderlijk of landelijk)
Pausa rust
Pedale of 'ped.', meest 'con ped.' of 'con pedale', bij een piano, met ingedrukt pedaal spelen tot de begeleidende lijn eindigt of een asterisk voorkomt
Penseroso gedachtevol, meditatief
Perdendosi wegstervend
Pesante zwaar, overdenkend
Piacere naar eigen goeddunken voordragen
Pianissimo of pp, zeer zacht in dynamiek
Pianissimo possibile of ppp, zeer, zeer zacht in dynamiek
Piano of p, zacht in dynamiek
Piacevole aangenaam
Piangevole klagend
Piccolo klein
Pietoso meelijwekkend, vol medelijden
Più meer, vaak i.c.m. een andere aanwijzing, zoals 'mosso'
Più mosso beweeglijker
Piuttosto tamelijk, zoals in 'allegro piutosto presto'
Pizzicato geplukt, aanwijzing voor strijkers (t.o.v. 'arco', 'gestreken')
Placido rustig, kalm
Pochettino of 'poch.', een weinig (afzwakkende aanwijzing, i.c.m. een andere aanwijzing)
Poco een beetje, maar meer dan bij 'pochettino'
Poco a poco beetje bij beetje, indien iets geleidelijk plaats moet vinden
Poetico poëtisch
Poi dan, bijvoorbeeld in 'dal segno e poi Coda' (naar het teken en dan Coda)
Pomposo pompeus, pralend
Portamento dragend, een glissando-achtige techniek, voor piano een lengte tussen staccato en legato
Portato gedragen, breder dan staccato, maar niet gebonden
Posato neergezet (gesetteld)
Precipitando ijlend
Prestissimo zeer snel tempo
Presto snel tempo
Prima donna belangrijkste vrouwelijke zangstem
Prima volta de eerste keer (bij herhalingen, i.c.m. andere aanwijzing/tekst)
Primo de eerste (bijvoorbeeld in 'tempo primo), vrouwelijk: 'prima'

Q[bewerken]

Term Betekenis
Quasi bijna als, ongeveer
Quasi forte iets zachter dan forte

R[bewerken]

Term Betekenis
Rallentando of 'rall.', vertragend en verbredend
Rapido snel
Recitativo recitatief
Religioso plechtig (lett. 'religieus')
Repente plotseling
Replica herhaal
Ridicolosamente met humor, grappig en vrij
Rinforzando of 'rf.', 'rinf', versterkt, iets sterker aangezet
Ripieno begeleidingsgroep in het concerto grosso (tutti)
Risoluto resoluut
Ritardando of 'ritard.', 'rit.', vertragend (t.o.v. 'accelerando')
Ritenuto of 'riten.', 'rit.' plotseling langzamer
Ritmico ritmisch
Ritmo ritme, bijvoorbeeld in 'ritmo di x battute' (ritme van x maten)
Ritornello herhalende passage voor koor of orkest
Rondo muziekvorm en -schema
Rubato flexibel in tempo, expressief (lett. 'gestolen')
Ruvido ruig

S[bewerken]

Term Betekenis
Saltando springend, strijktechniek
Scatenato ongeremd
Scherzando speels, als een scherzo
Scherzo lichte, speelse muziekvorm, veel gebruikt in symfonieën en sonata's
Scordatura alternatieve stemming voor snaarinstrumenten
Scorrendo of 'scorrevole', van noot naar noot glijden
Secco droog
Segno zie dal segno
Segue direct door met het volgende deel
Semplice simpel
Sempre altijd
Senza zonder
Serioso serieus
Sforzando of sfz., specifiek accent (lett. 'luid gemaakt')
Sforzato plotseling versterkt, geaccentueerd
Siciliana dans uit Sicilië in 6/8 of 12/8 maat
Silenzio stilte, zonder galm
Simile op dezelfde manier, d.w.z. geen wijziging in speelstijl
Slargando breder en/of langzamer
Slentando langzamer wordend
Smorzando of smorz., uitdovend (sowieso in dynamiek, vaak ook in tempo)
Soave rustig, zachtaardig
Sopra boven
Sognando dromerig
Solenne plechtig
Solo (mv. soli), alleen, wanneer een instrument of een instrumentgroep een zeer belangrijke rol in het orkest vervuld
Sonata een gespeeld muziekstuk (sonare is 'klinken')
Sonatina kleine sonate
Sonore klinkend
Sonoro krachtig klinkend (niet per se in dynamiek)
Sopra boven, om de sopraanstem mee aan te duiden
Sordina (mv. sordine) of sordino, een demper t.b.v. klank- of volumeverandering
Sospirando zuchtend
Sostenuto aangehouden, het aanhouden van een toon
Sotto voce met zachte en/of lage stem
Spianato egaal
Spiccato duidelijk, helder (met een springende strijkstok iedere noot apart aanzetten)
Spinto zangtechniek tussen lyrisch en dramatisch in
Spiritoso geestdriftig
Staccato gestoten, iedere noot relatief kort en gesepareerd aangezet
Stanza met zachte en/of lage stem
Stornello lijkend op improvisatie
Strascinando of strascicante, een passage zeer gebonden spelen
Strepitoso lawaaiig, krachtig
Stretto krap, tevens een passage in een fuga
Stromenti instrumenten
Stringendo geleidelijke acceleratie en toename in spanning
Subito plotseling
Sul ponticello strijktechniek, dichtbij de kam
Sul tasto strijktechniek, op de toets

T[bewerken]

Term Betekenis
Tacet indien niet gespeeld moet worden (lett. zwijg)
strikt genomen een latijnse term
Tasto solo een enkele toets, indien geen harmonie plaats mag vinden
Tempo snelheid
Tempo giusto het juiste tempo
Tempo di Minuetto in het tempo van een menuet, nogal traag en sierlijk
Tempo ordinario het gewone tempo (in barokmuziek)
Tempo primo Ook wel 'To Io' of 'Tempo uno', hervatten van het originele tempo
Tempo rubato een zeer vrij tempo (lett. gestolen tijd)
Teneramente teder
Tenerezza tederheid
Tenor hoge mannelijke zangstem
Tenuto (vast)houden, een noot langer dan gebruikelijk vasthouden, met inachtneming van de notenwaarde
Tessitura het beste of gemakkelijkste toonbereik voor zangers of instrumentalisten
Tosto snel
Tranquillo rustig, kalm, vredig
Tremolo het snel herhalen van dezelfde noot
Tre corde het demperpedaal loslaten (opheffing una corda)
Troppo te veel, vaak als non troppo (niet te veel)
Tutte le corde alle snaren
Tutti iedereen

U[bewerken]

Term Betekenis
Una corda een snaar, bij piano met het oefenpedaal
Un poco een beetje
Unisono of 'unis.', het gezamenlijk spelen van dezelfde tonen/melodie (t.o.v. 'div.')

V[bewerken]

Term Betekenis
Veloce met snelheid
Velocissimo zo snel mogelijk, bijvoorbeeld in een cadenza
Vibrato trillend, het (subtiel en/of gecontroleerd) laten fluctueren van een bep. toonhoogte
Vigoroso krachtig
Vittorioso als een overwinning
Vivo levendig
Vivace snel, levendig tempo
Vivacissimo zeer snel, levendig tempo
Vivamente snel en levendig
Volante vliegend
Volti subito of 'VS', sla de bladzijde snel om

W[bewerken]

X[bewerken]

Y[bewerken]

Z[bewerken]

Term Betekenis
Zelo ijver
Zeloso ijverig
Zelosamente ijverig, met ijver