Lijst van gouverneurs-generaal van Nederlands-Indië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Dit is een lijst van gouverneurs-generaal van Nederlands-Indië (het hoofd van bestuur van het gebied, ook wel toean besar genoemd).

De gouverneurs-generaal van de VOC (tot omstreeks 1800) waren ook gouverneur-generaal van Nederlands-Indië)
Periode afbeelding persoon
1610-1614 Pieterboth.jpg Pieter Both
1614-1615 Anonymous Portrait of Gerard Reynst circa 1650.jpg Gerard Reynst
1616-1617 Anonymous Portrait of Laurens Reael circa 1650.jpg Laurens Reael
1619-1623 Jan Pieterszoon Coen by Jacob Waben.jpg Jan Pieterszoon Coen
1623-1627 Pieter de Carpentier adaptation.jpg Pieter de Carpentier
1627-1629 Jan Pieterszoon Coen by Jacob Waben.jpg Jan Pieterszoon Coen
1629-1632 Jacques-Specx.jpg Jacques Specx
1632-1636 Gouverneur-Generaal Hendrik Brouwer.png Hendrik Brouwer
1636-1645 Antonio van Diemen (1593-1645).jpg Antonio van Diemen
1645-1650 Cornelis van der Lijn.jpg Cornelis van der Lijn
1650-1653 Carel Reyniersz.jpg Carel Reyniersz
1653-1678 Joan Maetsuyker.jpg Joan Maetsuycker
1678-1681 Rijcklof.jpg Rijcklof van Goens
1681-1684 Cornelis Speelman (1628-1684).jpg Cornelis Speelman
1684-1691 Johannes Camphuys (1685).jpg Johannes Camphuys
1691-1704 Willem van Outhoorn (1704).jpg Willem van Outhoorn
1704-1709 Joanvanhoorn.jpg Joan van Hoorn
1709-1713 Abraham van Riebeek.jpg Abraham van Riebeeck
1713-1718 Christoffel van Swol.jpg Christoffel van Swol
1718-1725 Hendrik Swaardecroon.jpg Hendrick Zwaardecroon
1725-1729 Mattheus de Haan
1729-1731 Diederik Durven
1731-1735 Dirk van Cloon
1735-1737 Abraham Patras.jpg Abraham Patras
1737-1741 Adriaan Valckenier (1695-1751) by T.J. Rheen.jpg Adriaan Valckenier
1741-1743 Johannes Thedens (1680-1748) by J. Oliphant.jpg Johannes Thedens
1743-1750 Gustaaf Willem baron van Imhoff2.jpg Gustaaf Willem van Imhoff
1750-1761 Jacob Mossel 1704-1761.jpg Jacob Mossel
1761-1775 Petrus Albertus van der Parra (copy ca. 1800).png Petrus Albertus van der Parra
1775-1777 Jeremias van Riemsdijk.jpg Jeremias van Riemsdijk
1777-1780 Reinier de Klerk (1777).jpg Reinier de Klerk
1780-1796 Willem Arnold Alting (1788).jpg Willem Alting
1796-1801 Pieter Gerardus van Overstraten (1820).jpg Pieter Gerardus van Overstraten
1801-1805 Johannes Siberg (1805).jpg Johannes Siberg
1805-1808 Albertus Henricus Wiese (1810).jpg Albertus Henricus Wiese
1808-1811 Daendels, Herman Willem.jpg Herman Willem Daendels
1811 Jan Willem Jassens door Pieneman.jpg Jan Willem Janssens
Onder Brits bestuur 1811-1816
Periode afbeelding persoon
1811 Gilbert Eliot, 1st Earl of Minto by James Atkinson.jpg Gilbert Elliot-Murray-Kynynmound, 1e graaf van Minto
1811-1816 StamfordRaffles.jpeg Thomas Raffles
1816 John Fendall
Gouverneurs-generaal van Nederlands-Indië tijdens het Koninkrijk der Nederlanden 1816-1949
Periode afbeelding persoon
1816-1826 Cornelis Kruseman - Godart Alexander Gerard Philip Baron van der Capellen.jpg Godert Alexander Gerard Philip van der Capellen
1826 Hendrik Merkus Baron de Kock by Cornelis Kruseman.jpg Hendrik Merkus de Kock
1826-1830 François Joseph Navez - Léonard Pierre Joseph Burgrave du Bus de Gisignies.jpg Leonard Pierre Joseph du Bus de Gisignies
1830-1833 Johannes van den Bosch.jpeg Johannes van den Bosch
1833-1836 JeanChrétienBaud.jpg Jean Chrétien Baud
1836-1840 Eerens, DJ de. Luitenant generaal.jpg Dominique Jacques de Eerens
1840-1841 CSW van Hogendorp.jpg Carel Sirardus Willem van Hogendorp
1841-1844 Pieter Merkus (1851).jpg Pieter Merkus
1844-1845 jhr. Jan Cornelis Reijnst
(als waarnemend gouverneur-generaal)
1845-1851 Rochussen.jpg Jan Jacob Rochussen
1851-1856 Duymaer van Twist.jpg Albertus Jacobus Duymaer van Twist
1856-1861 Jacob Spoel - Charles Ferdinand Pahud.jpg Charles Ferdinand Pahud
1861 Ary Prins (1816 - 1867) GG Ned Indie.jpg Ary Prins
(als waarnemend gouverneur-generaal)
1861-1866 Ludolph Anne Jan Wilt Baron Sloet van de Beele.jpg Ludolf Anne Jan Wilt Sloet van de Beele
1866 Ary Prins (1816 - 1867) GG Ned Indie.jpg Ary Prins
(als waarnemend gouverneur-generaal)
1866-1872 Pieter Mijer.jpg Pieter Mijer
1872-1875 James Loudon.jpg James Loudon
1875-1881 J.W. Lansberge.jpg Johan Wilhelm van Lansberge
1881-1884 Frederik sJacob.jpg Frederik s'Jacob
1884-1888 Otto van Rees.jpg Otto van Rees
1888-1893 Big pijnackerhordijk.jpg Cornelis Pijnacker Hordijk
1893-1899 Jonkheer J.H.A. van der Wijck.jpg Carel Herman Aart van der Wijck
1899-1904 Rooseboom, W. Luitenant generaal.jpg Willem Rooseboom
1904-1909 Joannes Benedictus van Heutsz Hannke 1908.jpg Johannes Benedictus van Heutsz
1909-1916 Idenburg, A.W.F. Minister van kolonieen.jpg Alexander Willem Frederik Idenburg
1916-1921 Bundesarchiv Bild 102-00444, Johann Graf von Limburg-Stirum.jpg Johan Paul graaf van Limburg Stirum
1921-1926 Dirk Fock.jpg Dirk Fock
1926-1931 COLLECTIE TROPENMUSEUM Portret van Gouverneur-Generaal De Graeff achter zijn schrijftafel TMnr 10018723.jpg jhr. Andries Cornelis Dirk de Graeff
1931-1936 WLANL - MicheleLovesArt - Tropenmuseum - De Jonge.jpg jhr. Bonifacius Cornelis de Jonge
1936-1942 Tjarda.jpg jhr. Alidius Warmoldus Lambertus Tjarda van Starkenborgh Stachouwer
1942-1948 Hubertus van Mook.jpg Hubertus van Mook
(luitenant gouverneur-generaal)
1948-1949 Louis Beel.png Louis Beel
(hoge commissaris)
1949 Antonius Hermanus Johannes Lovink
(hoge commissaris)

De portretten[bewerken]

De 67 portretten hebben veel te lijden gehad van de tropische hitte, vochtigheid en insecten. Bij nader onderzoek bleken sommige panelen en lijsten tropisch wespennesten van klei te bevatten. Het hout werd soms aangevreten door ongedierte. Waar het beschilderd oppervlak is beschadigd heeft men in Nederlands-Indië bijenwas op de beschadigde, gecraqueleerde of gebarsten verf gestreken. Op de achterkant werden verstevigingslatjes aangebracht; deze zijn met gesmede spijkertjes aan de planken bevestigd maar zijn ook vastgelijmd. De achterzijde van veel doeken vertoont schimmelsporen omdat zij op vochtige met kalk bedekte muren hebben gehangen.

Sommige portretten zijn op hout geschilderd waarbij tropisch hout of eikenhout werd gebruikt. Sommige portretten zoals dat van Gouverneurs-Generaal Van Alting (1780- 1797) door de bekende schilder Tischbein (Maastricht 1750-1812 Heidelberg) zijn op koper geschilderd. Het portret van de hand van Tischbein is onder de portretten het doek van de hoogste artistieke kwaliteit. Andere portretten zijn door mindere kunstenaars vervaardigd.

De 67 schilderijen werden in januari 1950 uit het Paleis Rijswijk in Jakarta overgebracht naar Nederland. Daar werden de schilderijen op op de inventaris van het Rijksmuseum te Amsterdam geplaatst. Ze kwamen zonder dat ze eerst gerestaureerd werden in het depot te hangen. De portrettengalerij geeft een compleet beeld van het gezicht van het bestuur tijdens de Nederlandse aanwezigheid in Zuid-Oost-Azië. De artistieke kwaliteit van de schilderijen afzonderlijk is vaak mager. De portretten werden gewoonlijk vlak voor of na het aftreden van de Gouverneur-Generaal geschilderd en laten dan ook de eigentijdse kenmerken en verschillen in mode zien. De serie begint met de Gouverneurs-Generaal van de Verenigde Oostindische Compagnie en eindigt met de Gouverneurs-Generaal van het Nederlands koloniaal bewind in de 19de en 20ste eeuw. Vervoer en onoordeelkundig herstel hebben meer schade toegebracht dan de Japanners of de opstandige Indische bevolking.

De verzameling zoals wij die kennen werd in 1828 in het nieuw gebouwd paleis bijeengebracht om te dienen als decor voor officiële gebeurtenissen. De toenmalige Gouverneur-Generaal L.P.J. Burgrave du Bus de Gisignies (1826-1830) heeft de schilderijen indertijd door onbekend gebleven inlandse of Chinese werklieden laten restaureren. Het rapport van de commissie die op de restauratie opzicht hield is de vroegst bekende bron over de restauratiegeschiedenis van de portrettenreeks. In 1855 was opnieuw een restauratie van de portretten nodig. De Javaanse kunstschilder Raden Sarief Bastaman Saleh (Semarang 1819-1880 Buitenzorg), die eerder de portretten schilderde van de Gouverneurs-Generaal J.C. van den Bosch (1830-1833), J.C. Baud (1833-1835) en, zij het postuum, van Maarschalk H.W. Daendels (1808-1810), kreeg opdracht voor het herstel. Hij liet op 7 juli 1855 aan de Directeur der Producten en Civiele Magazijnen weten dat hij pessimistisch was over de staat van de portretten. De slechte toestand was veroorzaakt was door verf en vernis van inferieure kwaliteit, waardoor de stukken op verscheidene plaatsen niet alleen waren gescheurd maar ook waren nagedonkerd. Sommige schilderijen moesten helemaal worden overgeschilderd. De restauratiepraktijk van de 19e eeuw liet dergelijke rigoureuze en niet reversibele ingrepen toe. Raden Saleh diende na voltooiing van de restauratie in 1856 een rekening in waarin melding gemaakt wordt van chinees verguldsel, mastiekvernis, hout, ijzerwerk, stopverf, lijm, ongebleekt linnen en arbeids- en koelielonen. Bij de laatste restauratie van de lijst van het portret van Jan Pietersz. Coen werden op de achterzijde van een later toegevoegde lat Chinese karakters aangetroffen. Na een positieve beoordeling van zijn restauratiewerkzaamheden werd Raden Saleh in 1856 door Gouverneur-Generaal CF. Pahud (1856-1861) benoemd tot de eerste conservator van de landsverzameling schilderijen in Batavia. Daarmee werd de eerste openbare verzameling van schilderijen in Nederlands-Indië gesticht. De opvolgers van Raden Saleh onderhielden de schilderijen plichtsgetrouw en men onthield de galerij de nodige zorg en aandacht niet. Portretten van helden als Reynst en Coen werden in de 19e en vroege 20e eeuw gebruikt als nationalistische gevoelens en trots op te wekken.

De portrettengalerij werd een zichtbare legitimatie van het Nederlandse gezag over de archipel. Onder Gouverneur-Generaal D. Fock (1921- 1926) werden de kunstwerken op moderne en verantwoorde wijze geconserveerd door de Leidse restaurator J. Koene terwijl Mevrouw J. de Loos-Haaxman voor het eerst ook een uitgebreid schriftelijk verslag van de restauratie schreef. Van 1930 tot 1939 was Mevrouw De Loos-Haaxman de derde conservator van de schilderijen te Batavia waarover zij een tweedelig boek publiceerde onder de titel "J. de Loos-Haaxman, De Landsverzameling Schilderijen in Batavia, Landsvoogdportretten en compagnieschilders"[1]. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen de schilderijen bijna verloren. De Japanners bezetten Nederlands-Indië en lieten de portretten van hun voorgangers uit het paleis verwijde- ren. De schilderijenreeks werd opgeslagen in een vochtige loods en werd daar in 1945 door de teruggekeerde Nederlanders in een zeer slechte toestand aangetroffen. Tijdens de laatste pogingen van Nederland om de macht in Nederlands-Indië te behouden besloot men in 1948 de portrettengalerij te gebruiken als achtergrond voor een receptie ter ere van Koninginnedag. Met spoed moest de reeks presentabel gemaakt worden. Deze taak werd toegewezen aan een plaatselijke tekenleraar, De Leeuw.

Deze amateuristische en haastig uitgevoerde restauratie heeft de schilderijen meer kwaad dan goed gedaan. Van de hand van De Leeuw zijn ook de portretten van de Gouverneurs-Generaal van Hoorn (1704- 1709), Nederburgh (1791-1799) en Janssens (181 1- 18 12), waarvan de originelen al lang geleden verloren waren gegaan. Door hun felle kleuren en de knullige wijze waarop ze zijn geschilderd vallen deze portretten sterk uit de toon. Nadat Indonesië onafhankelijk was geworden werd de portrettenreeks in 1949 door het nieuwe bestuur uit wat nu het Presidentieel Paleis werd verwijderd. Sommige portretten lijken bij deze actie opzettelijk beschadigd te zijn.

Enkele van de portretten ondergingen in Amsterdam een volledige restauratie, bijvoorbeeld wanneer ze een plaats in het Rijksmuseum kregen of werden uitgeleend aan andere instellingen. De meeste schilderijen werden in de depots opgeslagen. In 1989 werden elf portretten die in de VOC-galerij moesten komen te hangen gerestaureerd. Oude restauraties en schade werden als historische gegevens gerespecteerd. Losse verf werd vastgezet en oppervlakkig vuil werd afgenomen, maar er werd niet geretoucheerd. Sinds 1995 worden alle portretten een voor een gerestaureerd in het kader van het Delta-plan voor de Kunst.[2]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Uitgegeven in Leiden in 1941,
  2. [1]