Lijst van havezaten in Drenthe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Dit is de Lijst met namen van Drentse havezaten volgens de resoluties van 17 februari 1646 en 8 maart 1698 van de Landdag van Drenthe.

In 1603 werd bepaald dat de Landschap Drenthe zou worden gevormd door de Ridderschap en Eigenerfden; samen vormden zij het bestuur over Drenthe. Om te kunnen vaststellen wie tot de ridderschap behoorden werd in 1617 besloten dat uitsluitend nog adellijke bezitters van havezaten zouden worden toegelaten. Havezaten kenden een vrijstelling van belasting, om die reden was het aantrekkelijk om aangemerkt te worden als eigenaar van een havezate. Echter hoe groter het aantal havezaten, hoe meer belasting er moest worden opgebracht door de rest van de bewoners. In de landsdagen van Drenthe werd dan ook met grote regelmaat gedebatteerd over de erkenning van een bezit tot havezate. Naast een adellijke afkomst was het bezit van een havezate een vereiste om tot de Ridderschap te worden toegelaten. In 1644 werd besloten geen huizen meer te verheffen tot havezate. In 1646 werd de lijst met 16 erkende havezaten opgesteld, waaraan later nog 2 havezaten werden toegevoegd: Westrup, die vergeten was om op te nemen en Dunningen, die in 1647 werd toegevoegd. Onderstaande lijst bevat de namen van havezaten zoals opgenomen in de oorspronkelijke lijst, die omstreeks 1650 was vastgesteld en in 1698 nog eens werd bevestigd. De lijst van 1698 was nagenoeg identiek aan die van 1646 met de twee genoemde toevoegingen. Op één punt week de lijst echter af. Het recht van havezate van het huis te Eelde (de Mepsche) was verlegd naar Vennebroek in Paterswolde (1689). In de periode tussen 1698 en 1795 hebben er diverse wijzigingen plaatsgevonden; zo werden er rechten verlegd en verkocht. Het maximum aantal havezaten bleef echter gefixeerd op 18. De eerste lijst beschrijft de situatie in de 17e eeuw. De tweede lijst geeft aan welke huizen in de 18e eeuw daarnaast gedurende kortere of langere tijd het recht van havezate hebben gehad door verlegging vanaf een eerder erkende havezate. In 1795 werd het recht van havezate afgeschaft. [1]

Lijst met in de 17e eeuw erkende havezaten[bewerken]

Naam Bestaand/verdwenen Gemeente Dorp of Buurschap Dingspel of Heerlijkheid Kerspel Afbeelding
Huis te Ansen Verdwenen De Wolden Ansen Dieverderdingspel Ruinen Huis te Ansen door-Cornelis Pronk 1732.jpg
Batinge Verdwenen Westerveld Dwingeloo Dieverderdingspel Dwingeloo Batinge door Cornelis Pronk 1732.jpg
Ter Borch Verdwenen Tynaarlo Eelde Noordenveld Eelde
Dunningen Verdwenen Meppel de Wijk Dieverderdingspel IJhorst
Huis te Echten Bestaand Hoogeveen Echten Dieverderdingspel Ruinen Huis te Echten.jpg
Entinge (Dwingeloo) Verdwenen Westerveld Dwingeloo Dieverderdingspel Dwingeloo
Havixhorst Bestaand Meppel De Schiphorst Dieverderdingspel IJhorst Havixhorst De Schiphorst.jpg
De Klencke Bestaand Coevorden Oosterhesselen Zuidenveld Oosterhesselen De Klencke Oosterhesselen.jpg
Mensinge Bestaand Noordenveld Roden Noordenveld Roden Havezate Mensinge Roden.jpg
Mepschehuis [2] Verdwenen Tynaarlo Eelde Noordenveld Eelde
Oldengaerde Bestaand Westerveld Dwingeloo Dieverderdingspel Dwingeloo Oldengaerde nabij Dwingeloo.jpg
Oldenhave Verdwenen De Wolden Oldenhave Heerlijkheid Ruinen Ruinen Oldenhave door Cornelis Pronk 1732.jpg
Oosterbroek Bestaand Tynaarlo Eelde Noordenveld Eelde Havezate Oosterbroek voor en zijkant.jpg
Huis te Peize Verdwenen Noordenveld Peize Noordenveld Peize Huis te Peize door Herman Collenius 1706.jpg
Rheebruggen Verdwenen De Wolden Rheebruggen Dieverderdingspel Ruinen Rheebruggen door Hendrik Spilman (1721-1784).jpg
Terheijl Verdwenen Noordenveld Nietap Noordenveld Roden Terheijl door Jan Reijnders voor 1853.jpg
Vennebroek (Paterswolde) [3] Bestaand [4] Tynaarlo Paterswolde Noordenveld Eelde Landgoed Vennebroek.JPG
Vledderinge Verdwenen Meppel De Oosterboer Dieverderdingspel Meppel Vledderinge door Cornelis P.jpg
Westrup (Westdorp) Verdwenen Borger-Odoorn Westdorp Oostermoer Borger

Op bovenstaande kaartjes van Cornelis Pijnacker staat een aantal van de Drentse havezaten in 1634 ingetekend:

  • Zuidwest Drenthe (van zuid naar noord): Havixhorst, Vledderinge, Huis te Echten, Oldenhave (Oldehove), Huis te Anse, Rheebruggen (Roobrugge), Oldengaerde (Aldengaerde), Batinge en Entinge
  • Noordwest Drenthe (van zuid naar noord): Mensinge (Huis te Roon), Huis te Peize, Mepsche huis (Huis te Eelde), Oosterbroek en Terheijl (Die Helle).

Lijst met in de 18e eeuw erkende havezaten[bewerken]

Naam Bestaand/verdwenen Gemeente Dorp of Buurschap Dingspel of Heerlijkheid Kerspel Afbeelding
Entinge (Bonnen) [5] Verdwenen Aa en Hunze Bonnen Oostermoer Gieten
Laarwoud [6] Bestaand Tynaarlo Zuidlaren Oostermoer Zuidlaren Laarwoud RA.JPG
Lemferdinge [7] Verdwenen[8] Tynaarlo Paterswolde Noordenveld Eelde Lemferdinge.jpg
Mensinga [9] Verdwenen Noordenveld Roderwolde Noordenveld Roden
Vennebroek (Anloo) [10] Verdwenen Aa en Hunze Anloo Oostermoer Anloo
Huis Vredeveld [11] Verdwenen Assen Assen Rolderdingspel Rolde Vredeveld Assen.jpg
Westrup (Dwingeloo) [12] Bestaand Westerveld Dwingeloo Dieverderdingspel Dwingeloo Westrup Dwingeloo.jpg

Zie ook[bewerken]

Noot
  1. Bos, Jan (et al.) Huizen van stand: geschiedenis van de Drentse havezaten en andere herenhuizen en hun bewoners (1989) uitg. Boom, Meppel, ISBN 90-6009-889-7
  2. tot 1689 door verlegging naar Huis Vennebroek
  3. vanaf 1689 door verlegging van Huis te Eelde
  4. De oorspronkelijke havezate is afgebroken en in 1848 vervangen door het huidige Huis Vennebroek
  5. vanaf 1725 door verlegging in 1725 van Entinge in Dwingeloo tot 1769 door verlegging naar huis Vredeveld in 1769
  6. vanaf 1751 door verlegging van Vledderinge
  7. vanaf 1766 door verlegging van Ter Borch tot 1788 door verlegging naar een erve te Paterswolde
  8. De oorspronkelijke havezate is afgebroken, het tegenwoordige huis Lemferdinge (zie afbeelding) is een voormalig schathuis van de havezate
  9. vanaf 1722 door verlegging van Mensinge (Roden) tot 1777 door verlegging naar Mensinge (Roden)
  10. vanaf 1747 door verlegging van Huis Vennebroek te Paterswolde
  11. vanaf 1769 door verlegging van Huis te Bonnen (Entinge) tot 1774 door verlegging naar een nabijgelegen keuterij
  12. vanaf 1740 door verlegging van Westrup te Westdorp nabij Borger