Lijst van laboratoriumbepalingen in bloed

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Deze lijst van laboratoriumbepalingen in bloed bevat de meest verrichte laboratoriumbepalingen in bloed, echter:

  • De lijst geeft lang niet alle bepalingen
  • De lijst geeft lang niet alle indicaties
  • Laboratoriumuitslagen moeten worden geïnterpreteerd in samenhang met de voorgeschiedenis van de patiënt en met de bevindingen van ander onderzoek.
  • Normaalwaarden zijn niet absoluut; ze verschillen van laboratorium tot laboratorium en waarschijnlijk van patiënt tot patiënt.[1]
  • De gegeven waarden zijn de normaalwaarden (of max/min waarden) voor volwassenen. Niet zelden gelden voor kinderen, bejaarden, nierpatiënten, leverpatiënten, zwangeren, dikke of juist magere patiënten en bij medicijngebruik ander waarden.
  • Afwijkingen geven meer klachten als ze plotseling ontstaan. Voorbeeld als een Hb plotseling naar 5 zakt vanuit de normaalwaarde, zal de patent zich beroerd voelen en instemmen met een transfusie. In Afrika lopen hele volkeren rond door zo'n Hb. Er vindt bij chronisch zuurstofgebrek een chemische verschuiving in de rode bloedcel plaats, die daardoor meer zuurstof mee kan nemen.
  • Voorvoegsels:
    • k = kilo (103)
    • m = milli (10-3)
    • µ = micro (10-6)
    • n = nano (10-9)
    • p = pico (10-12)
    • f = femto (10-15)
Naam Meting Wordt gedaan in Indicatie Bijzonderheden Normaalwaarden Opmerking
ALAT Alanine aminotransferase-activiteit Serum Verdenking schade leverparenchym De naam leverfunctie is strikt genomen onjuist M: < 50 E/L
V: < 40 E/L
50 - 100 lichte schade; 100 - 200 matige schade; > 200 verdenking hepatitis; verhoging ook bij spierletsel
Albumine Albumine (bloedeiwit) Serum Verdenking eiwitgebrek, bijvoorbeeld bij nefrotisch syndroom Albumine is het osmotisch actieve eiwit, tekort geeft oedeem 35 - 55 g/L
Alkalische fosfatase (AF) Fosfatase activiteit serum bij hoge pH Serum Botziekten, zoals m. Paget; (activiteit osteoblasten); galwegobstructie Bij kinderen en zwangeren hoog in verband met groei < 125
Ammoniak Plasma Leverinsufficiëntie. (Soms ook bij gebruik valproaat) Wordt in de darm gevormd, lever hoort het om te zetten in ureum 10 - 45 mmol/L Dadelijk in zilverpapier gewikkeld naar lab brengen.
Amylase Meting hoe snel zetmeel wordt afgebroken tot suikers (= amylase activiteit) Serum; urine Pancreatitis: alvleesklierontsteking (ook bij speekselklierontsteking) Amylase is een spijsverteringsenzym dat aan speeksel en darmsap wordt toegevoegd. Normaalwaarden verschillen per laboratorium. Bij een acute pancreatitis kan duizend(en) keren over de normaalwaarde heen gegaan worden.
APTT Activated partial thromboplastin time Vol bloed Bloedstollingsproblemen; controle therapie heparine 30 - 40 seconden Voor controle antistol zie bij INR
ASAT Aspartaat-aminotransferase-activiteit Serum Levercelbeschadiging; spierbeschadiging; hartinfarct na ca 24 uur. Vaak samen bepaald met ALAT: indien ALAT hoger lever indien ASAT hoger spier. < 45 Bij hartinfarct na 24 uur sterke verhoging; bij acute hepatitis sterk verhoogd.
Bezinking BSE; bezinkingssnelheid erytrocyten; de snelheid dat de bloedcellen in een buis bloed naar de bodem zakken. Vol bloed Aspecifiek teken van ontsteking; stijgt na enkele dagen Vaak samen met bloedbeeld 4 - 8 mm in het eerste uur. Licht verhoogd bij elke ontsteking, bijvoorbeeld verkoudheid; sterk verhoogd (bijvoorbeeld 100) wijst op een hoog fibrinogeen (infectie) of een hoog gammaglobuline; het laatste door een auto-immuunziekte (bijvoorbeeld polymyalgia reumatica) of de ziekte van Kahler.
Bilirubine Bilirubine Serum (urine) Ernstige obstructie van de galwegen, of bloedafbraak Eventueel kan het geconjugeerde bilirubine apart bepaald worden. < 17 µmol/L; Ontstaat bij bloedafbraak. Via lever naar gal na conjugatie. Bij pasgeborenen is lichte geelzucht ten gevolge van bloedafbraak normaal, maar ernstige schadelijk. De normaalwaarden voor baby's verschilt met de leeftijd < 100 tot < 275
Bloedgasanalyse pH; pCO2; pO2 Vol bloed; uit slagader of haarvaten Ademhalingsmoeilijkheden; zuur-base-evenwicht (bijvoorbeeld verzuring) Saturatie, bicarbonaat en base-excess kunnen worden berekend pH: 7,35 - 7,45
pCO2: 4,7 - 6,4 kPa
pO2: 10,0 - 113,3 kPa
Mengen met heparine, luchtdicht vervoeren en zo spoedig mogelijk bepalen.
Bloedingstijd Tijd dat een krasje blijft bloeden 1 - 4 minuten
CA15-3 Eiwit borstkankercellen Serum Behandeling uitgezaaide tumor vervolgen Verloop is belangrijker dan de waarde < 30
Calcium Calcium Serum (urine) Vitamine D gebrek, bijschildklierstoornissen Hoogte afhankelijk van ondere andere albumine 2,10 mmol/L < N < 2,55 mmol/L
Chloride Chloride Serum Elektrolyt, anion Anion gap = Na+ - (Cl- + HCO3-) 96 - 107 mmol/L Evaluatie elektrolyten.
Cholesterol totaal Cholesterol totaal Serum Risico-analyse hart-vaatziekten Afhankelijk van andere risicofactoren < 5 mmol/L; < 6, < 7 mmol/L
CK; CKMB Creatinekinase Serum Vaststellen spierletsel; hartinfarct (CKMB specifiek voor hartinfarct) M: < 100 E
V: < 170 E
Stijgt bij hartinfarct na ca 6 uur
Cortisol Cortisol Plasma Bijnierschorshormoon Wisselt over de dag 8 uur: 150 - 700 nmol/L
17 uur: 100 - 400 nmol/L
24 uur: < 100 nmol/L
Te laag bij de ziekte van Addison
Te hoog bij de ziekte van Cushing;
wordt sterk beïnvloed door stress.
CRP C-Reactive protein Serum Ontstekingseiwit Stijgt binnen een dag na begin infectie < 10 mg/L Snelle diagnostiek begin en eind infectie
Creatinine Creatinine Serum (urine) Afbraakproduct spierweefsel; wordt uitgescheiden door de nieren. Geeft informatie over de nierfunctie (met name de klaring) V: < 70 - 100 µmol/L
M: < 80 - 125 µmol/L
Normaalwaarde is afhankelijk van de hoeveelheid spierweefsel en andere eigenschappen
D-Dimeer Citraatplasma Stollingsproduct N < 500 ng/L Stijgt bijvoorbeeld bij longembolie en diffuse intravasale stolling
Erytrocyten Aantal rode bloedcellen per volume Vol bloed Wordt gebruikt om bijvoorbeeld anemie te evalueren: MCV berekenen. M 4,3 - 6,0 × 1012 per liter
Ferritine Ferritine Serum Eiwit bindt de ijzervoorraad M: 25-250 µg/L
V: 20-150 µg/L
Laag ferritine bij ijzergebrek
Fibrinogeen Stollingweiwit 2 - 4 g/L Bij ontstekingsprocessen verhoogd.
FSH Follikelstimulerend hormoon Serum Hypofysehormoon dat testikels/eierstokken stimuleert Of V postmenopauzaaal is; of hypogonadisme bij man secundair is Volwassen vrouwen afhankelijk van de cyclus < 15 U/L, mannen < 7 U/L
Foliumzuur Foliumzuur Serum Vitamine B11 Evaluatie bloedarmoede > 2,7 nmol/L
Fosfaat Fosfaat Serum Gestoord bij nierproblemen; en bij afwijkingen calcium 0,9 - 1,5 mmol/L In samenhang bezien met calcium
Gamma GT Gamma-glutamyltransferase Serum Verhoogd bij galwegobstructie M: < 45 E/L
V: < 35 E/L
Gevoelig voor inname alcohol en hepatotoxische medicatie.
Glucose Bloedsuiker Vol bloed cap
veneus plasma
Vooral bij diabetes mellitus Curve en op lange termijn HbA1c voor controle op de instelling Nuchter cap 3,5 - 5,6 mmol/L
Nuchter veneus 4,0 - 6,4 mmol/L
Hoogte bloedsuiker afhankelijk van tijdstip na eten
GlycHb HbA1c Vol bloed Percentage Hb dat verzadigd is van glucose 4 - 6% (in ieder geval lager dan 7%) NB erytrocyten leven 100 dagen.
HDL Cholesterol "Gunstige cholesterol" Serum M: 0,9 - 1,7 mmol/L
V: 1,1 - 2,0 mmol/L
Hematocriet Ht Fractie van vol bloed die uit bloedcellen bestaat M: 0,41 - 0,51 L/L
V: 0,36 - 0,47 L/L
Hemoglobine Hb Vol bloed Zuurstof-transporterend, ijzerhoudend eiwit M: 9,5 - 11 mmol/L
V: 7,5 - 10 mmol/L
Homocysteïne Homocysteïne Serum Vitamine B12 gebrek op weefselniveau < 15 µmol/L (N) Hoog bij vitamine B12-gebrek
IJzer Serumijzer Serum M: 14 - 35 mmol/L
V: 10 - 25 mmol/L
Onbetrouwbare maat; ferritine is beter
Immunoglobulines A,D,E,G,M; korte en lange ketens Serum
Kalium Kalium, eventueel met natrium Serum (eventueel bloedplasma) Electrolyt Te laag bij diuretica;
te hoog bij kaliumsparende diuretica (triamtereen), ACE-remmers, nierfunctiestoornissen; beide bij behandeling ontregelde diabetes.
3,7 mmol/L - 5,9 mmol/L
Lactaat Melkzuur Vol bloed Lactaat/pyruvaatratio 0,5 - 1,7 mmol/L Ratio: < 15
LD Lactaatdehydrogenase Serum Enzym speelt een rol in spier, hart, lever. iso-enzymen: 1=hart; 2-3=erytrocyten; 5=lever 134 - 225 U/L Verhoogd bij levercelbeschadiging; bij hartinfarct na 72 uur.
Leukocyten Witte bloedlichaampjes Vol bloed Eventueel ook differentiëren Totaal: 4,0 - 10,0 × 109/L

neutrofielen 2,0 - 7,20 × 109/L
eo's, baso's
lymfo's 1,0 - 4,0 × 109/L

Hoog neutrofielen (met staven en linksverschuiving) bacteriële infectie;
hoog lymfocyten virale infectie
Lipase Lipase Serum Spijsverteringsenzym geproduceerd door pancreas 20 (30) - 140 (180) U/L Verhoogd bij pancreatitis
MCV Mean corpuscular volume Vol bloed Verhouding van Ht en aantal erytrocyten 82 - 98 fL Bloedarmoede met laag MCV duidt op ijzergebrek; hoog MCV duidt op vit B12 of foliumzuurgebrek
Natrium Natrium Serum (urine) Elektrolyt Meestal bepaald samen met kalium 135 - 145 mmol/L Verhoogd bij hypertone dehydratie; verlaagd bij bepaalde metabole/endocriene stoornissen, diuretica gebruik enzovoort
Parathormoon (PTH) Bijschildklierhormoon Hormoon verhoogt calciumgehalte Plasma In kader calciumstofwisseling; na operatie (bij)schildklier Normaal ca. 2 - 7 pmol/L; bij hoog < 4
Prolactine Hypofysehormoon: prolactine Serum Normaal functie bij zogen Verhoogd door sommige geneesmiddelen, hypofysetumor en andere M: 100 - 300 mU/L
V: 200 - 500 mU/L
Prostaatspecifiek antigeen PSA Serum Duidt op ontsteking van of tumor in de prostaat Afhankelijk van leeftijd:
60 jaar < 3,5 µg/L
80 jaar < 6,5 µg/L
BPH ca 8; carcinoom sterk verhoogd.
Prothrombinetijd (TT) INR Vol bloed Controle antistolbehandeling Onbehandeld 0,9 - 1,3 Behandeling: afhankelijk van indicatie, bij boezemfibrilleren 2,5 - 3,5
Reticulocyten Reticulocyten Vol bloed Jonge erytrocyten; snelheid van productie 0 - 2% Plotselinge verhoging bij aanslaan behandeling bloedarmoede
Testosteron Mannelijk geslachtshormoon Serum 12 - 35 nmol/L Bij dysfunctie testikels of hypofyse, controle behandelingen
TSH Thyroïdstimulerend hormoon Serum Hypofysehormoon dat de schildklier stimuleert. 0,5 - 3,9 mU/L Te laag bij hyperthyreoidie, te hoog bij hypothyreoidie
Thyroxine (vrij) F T4 Serum Schildklierhormoon 9 - 24 pmol/L T4 laag en TSH hoog: primaire hypothyreoidie; T4 laag en lage TSH: secundaire hypothyroidie; T4 laag en TSH normaal geneesmiddelinteractie; T4 hoog en TSH laat primaire hyperthyreoidie enzovoorts
Totaal eiwit + eventueel spectrum Eiwitspectrum Serum 55 - 75 g/L Optelsom van albumine, alfa-, beta- en gammaglobuline; een spectrum noemen we de chromatografie waarbij deze uit elkaar worden gerafeld.
TIJBC Totale ijzerbindingscapaciteit Serum 0 55 - 75 g/L Hoog bij ijzergebrek.
Transferrine Transferrine Serum IJzertransporterend eiwit 60 - 80 g/L Hoog duidt op ijzergebrek
Triglyceriden Triglyceriden Serum Vet; in samenhang met cholesterol bezien 1,3 - 2,7 g/L Vooral bij bepaalde erfelijke aandoeningen
Trombocyten Bloedplaatjes Volbloed Functie bij de bloedstolling 150 - 400 × 109 Trombopenie; trombocytose
Troponine Troponine Serum Verschilt per laboratorium Sneldiagnostiek myocardinfarct.
Ureum Ureum Serum Afvalproduct aminestofwisseling; uitgescheiden door nier 1,8 - 6,4 mmol/L Nierfunctieonderzoek
Urinezuur (Uraat) Serum Afvalproduct DNA en RNA stofwisseling M: 0,12 - 0,34 mmol/L
V: 0,20 - 0,42 mmol/L
Verhoogd bij jicht.
Vitamine B12 Cyanocobalamine Plasma 130 - 700 nmol/L Voor diagnostiek deficiëntie methylmalonzuur of homocysteïne bepalen.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. de hier gegeven normdaalwaarden zijn grotendeels ontleend aan het Farmacotherapeutisch Kompas; papieren editie 2005; recente versie 2011: [1] kies bladeren, diversen, referentiewaaarden,