Lijst van strokartonfabrieken
Strokartonfabrieken werden voornamelijk in de laatste decennia van de 19e eeuw in de Groninger Veenkoloniën gebouwd. Vooral Oude Pekela kende een aanzienlijk aantal strokartonfabrieken. Naast particuliere fabrieken verschenen er na enige tijd ook coöperatieve fabrieken, waardoor de boeren een hogere prijs voor hun stro konden bedingen. Stro was afkomstig van de tarweteelt in het nabije Oldambt en Hogeland. Strokarton werd in belangrijke mate naar Engeland geëxporteerd, wat fabrieksnamen als: Albion en Britannia verklaart. De strokartonfabrieken boden werkgelegenheid, maar waren ook een bron van ernstige vervuiling van het oppervlaktewater.
De uiteindelijke neergang van de strokartonfabrieken begon einde jaren '60 van de 20e eeuw. Deze werd ingeleid door de komst van de maaidorser, die een slechtere kwaliteit stro leverde dan voorheen. De noodzakelijke investeringen voor de reiniging van het afvalwater bleken de uiteindelijk te leiden tot de sluiting van een aantal van deze fabrieken. De overgebleven fabrieken werden geherstructureerd en kwamen terecht bij papierconcerns als Bührmann-Tetterode en KNP en later Smurfit Kappa. Reeds einde jaren '60 van de 20e eeuw vond daarbij een omschakeling plaats van stro naar papier- en kartonafval als basisgrondstof voor de productie van karton. Tegenwoordig wordt in deze voormalige strokartonfabrieken uitgegaan van 77% oud papier en 23% houtcellulose als grondstof voor karton.
| naam | plaats | start | sluiting | sloop | huidige functie | opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| "De Eendragt" | Sappemeer | 1878 | nvt | Eska Graphic Board | Deze "Stroopapier- en Cartonfabriek Sappemeer" maakte tot 1974 deel uit van het Scholten-concern | |
| "De Dollard" | Nieuweschans | 1887 | nvt | Smurfit Kappa | Was een der grootste strokartonfabrieken in Nederland. Voorloper was actief van 1870 tot 1881. | |
| Beukema & Co. | Hoogezand | 1896 | nvt | Eska Graphic Board | Oprichters Jan Evert Scholten en F. Beukema | |
| "De Kroon" | Oude Pekela | 1901 | nvt | Smurfit Kappa | ||
| Free & Co. | Oude Pekela | 1904 | nvt | Smurfit Kappa GSF | Kwam op de plaats van de in 1898 afgebrande aardappelmeelfabriek Orania. Eind 1980 ging Free & Co als laatste strokartonfabriek over op oudpapier. | |
| "Hollandia" | Coevorden | 1909 | nvt | Smurfit Kappa | Oorspronkelijk Coöperatieve Drentsch Overijsselsche Stroocartonfabriek (DOS) genoemd. Enige strokartonfabriek buiten Groningen | |
| "De Halm" | Hoogkerk | 1914 | nvt | Smurfit Kappa | Coöperatief. In de jaren '20 van de vorige eeuw enige tijd de grootste en modernste fabriek in zijn soort in Europa. | |
| "De Eendracht" | Appingedam | 1908 | 2006 | 2011 | Coöperatief. In 1968 overgegaan op verwerking van oudpapier. Gesloten in 2006 na faillissement | |
| "Ceres" | Oude Pekela | 1898 | 2003 | Smurfit Kappa | Particulier, sinds 1915 coöperatief, ook bekend als Ceres-Sparreboom | |
| "Britannia" | Oude Pekela | 1913 | 1997 | |||
| "Union" | Oude Pekela | 1883 | 1981 | 1989 | Particulier, sinds 1903 coöperatief. In 1968 overgegaan op verwerking van oudpapier | |
| "De Vrijheid" | Veendam | 1903 | 1979 | 1985 | Coöperatief | |
| "Ons Belang" | Stadskanaal | 1910 | 1978 | 1984 | Coöperatief | |
| Hooites-Beukema | Hoogezand | 1869 | 1977 | 1980 | Particulier. Eerste strokartonfabriek in de provincie Groningen. Ging later op in de Coöperatieve vereniging tot verkoop en verwerking van stro "De Combinatie". Geliquideerd in 1977 als gevolg van hoge grondstofprijzen (weinig stro door droogte), te grote voorraden en naderende milieuverplichtingen. | |
| "NV Ericafabrieken" | Oude Pekela | 1889 | 1971 | 1982 | ||
| "Erica II" | Oostwold | 1925 | 1971 | 1978 | ||
| "De Toekomst" | Scheemda | 1900 | 1968 | Industrieel monument | Coöperatief. Na 40 jaar van verval werd de inmiddels in ruïneuze staat verkerende fabriek in de periode 2009/2012 grotendeels gerestaureerd (exterieur teruggebracht in oorspronkelijke staat). Het complex krijgt waarschijnlijk een cultuurfunctie. | |
| "Reiderland" | Winschoten | 1914 | 1968 | 1984 | Coöperatief | |
| "Albion" | Oude Pekela | 1888 | 1967 | 1981 | Opgericht als Neo Cartona. Naam in 1928 gewijzigd in Albion. | |
| "Wilhelmina" | Oude Pekela | 1896 | 1920 | 1927 | ||
| "Aastroom" | Oude Pekela | 1875 | 1917 | 1917 | Eerste strokartonfabriek in Oude Pekela | |
| J.G. Kuipers & Co. | Leeuwarden | 1867 | 1911 | 1978 | Eerste strokartonfabriek van Nederland. Ook wel bekend als Kuipers & Miedema. Gesloten na brand in 1911. | |
| Dijkhuis & Zijlma "Ceres" | Ulrum | 1873 | 1912 | 1916 | Doorstart in 1891, vanaf 1899 coöperatief. Tussen 1905 en 1912 onderdeel van Ceres Oude Pekela. |
