Lommel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Lommel
Stad in België Vlag van België
Wapen van Lommel
Lommel
Lommel
Geografie
Gewest Flag of Flanders.svg Vlaanderen
Provincie Flag of Limburg (Belgium).svg Limburg
Arrondissement Maaseik
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
102,37 km² (2011)
69,3%
10,37%
20,33%
Coördinaten 51° 14' NB, 5° 19' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
33.636 (01/01/2013)
50,26%
49,74%
328,56 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0–17 jaar
18–64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
19,92%
64,53%
15,55%
Buitenlanders 15,21% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester Peter Vanvelthoven (sp.a)
Bestuur sp.a, Open Vld
Zetels
sp.a
CD&V
Open Vld
N-VA
Actief
31
15
7
2
6
1
Economie
Gemiddeld inkomen 15.747 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 6,01% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
3920
Deelgemeente
Lommel
Zonenummer 011
NIS-code 72020
Politiezone Lommel
Website www.lommel.be
Detailkaart
LommelLocation.png
ligging binnen het arrondissement Maaseik
in de provincie Limburg
Portaal  Portaalicoon   België

Lommel is een plaats en een stad in de Belgische provincie Limburg. De Kempense stad telt zo'n 33.000 inwoners en behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Lommel-Neerpelt.

Naast woonkernen kent de stad Lommel ook een aantal natuurgebieden, zoals het natuurgebied De Watering, de Lommelse Sahara, en talrijke bossen en heidegebieden. Lommel is de derde winkelstad van Belgisch-Limburg met een handelscentrum en het winkelcentrum De Singel.[1] Van belang is het zilverzand dat hier gewonnen wordt ten behoeve van de glasindustrie. Sommige zandwinningsgroeven zijn getransformeerd in natuurgebieden en recreatieterreinen, waaronder de Lommelse Sahara.

De stad Lommel ligt op de waterscheiding van de stroomgebieden van Schelde en Maas, en binnen deze stroomgebieden van Nete respectievelijk Dommel.

Taal[bewerken]

Het dialect van Lommel - het Lommels - hoort tot het Oost-Brabants, en niet tot de West-Limburgse dialecten, hetgeen samenhangt met de bijzondere geschiedenis van de plaats.

Etymologie[bewerken]

De naam Lommel komt van Loemelo. Loem betekent vochtig, moerassig en Lo is woud of bos.

Kernen[bewerken]

Geschiedenis[bewerken]

Lommel als onderdeel van de Eninge van de Kempen[bewerken]

In 1990 vierde Lommel zijn 1000-jarig bestaan. In de vroegste periode maakte Lommel deel uit van de zogenaamde Eninge van de Kempen, een bepaald territorium in de Kempen waar hetzelfde recht gold. Het geheel ressorteerde onder een vaag Utrechts hoogheidsgezag en werd in leen gehouden door Brabant. In 1203 kwam de Eninge onder de suprematie van de hertogen van Brabant.

Hertogdom Brabant[bewerken]

Met de Brabantse expansie naar het noorden werd Lommel onderdeel van de Meierij van 's-Hertogenbosch en bleef het ressorteren onder het kwartier Kempenland. In 1332 kreeg Lommel stadsrechten van Hertog Jan III van Brabant. Lommel was een vrijheid. Eind 16e eeuw ging het slecht met de Meierij. Tijdens de Gelderse Oorlogen plunderde en brandschatte de Gelderse hoofdman Maarten van Rossum de Meierij. Ook tijdens de Tachtigjarige Oorlog had de Meierij te lijden onder oorlogsgeweld.

Staats Brabant[bewerken]

Sinds 1648 was Lommel onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, aangezien de Meierij van 's-Hertogenbosch en al haar toebehoren werd toegewezen aan de Staten. De vroeger door Noord-Brabantse katholieken geschapen mythe, dat de stagnatie van de ontwikkelingen in Staats-Brabant te maken hadden met de 'Hollanders', die het gewest als kolonie leegzogen, is mogelijk overdreven. De oorlogssituatie was de grootste boosdoener. Lommel werd vanwege de nieuwe staatsgrens een afgelegen stukje aan de rand van de Republiek en raakte, net als overig Staats-Brabant, ineens niet meer zuidwaarts, maar noordwaarts georiënteerd. Het had echter onder de Staats-Brabantse functie als militaire buffer voor het gewest Holland weinig tot geen mogelijkheden om tot economische groei te komen. Het werd een tijd van weinig vooruitgang. In de jaren 1798-1799 ondernam de Hollandse dominee Stephanus Hanewinkel een tocht door de gehele Meierij van 's-Hertogenbosch en deed in 1799 ook Lommel aan. Hij beschreef de stad als "het uiterste Dorp der Majorij, aan de grenzen van Luikerland, liggende rondom in zeer groote en wijduitgestrekte heïen ...". (Bron: Reize door de Majorij, II, p. 38).

Franse Tijd en Koninkrijk der Nederlanden[bewerken]

Pas in 1795, toen de Fransen binnenvielen, kreeg Lommel zijn vrijheden terug en toen de Fransen vertrokken waren werd het een volwaardig onderdeel van het koninkrijk der Nederlanden. Lommel bleef tot de Meierij behoren, tot het op 19 november 1817 officieel bij Koninklijk Besluit overging van Noord-Brabant naar Limburg als ruil tegen Luyksgestel dat in 1819 van de provincie Antwerpen op Noord-Brabant overging. Luyksgestel, dat als een geïsoleerde enclave in de Meierij lag en tot het Prinsbisdom Luik behoorde, maakte Lommel voorheen tot een Meierijse exclave.

Koninkrijk België[bewerken]

Na veel getouwtrek tijdens de Belgische Opstand bleef Lommel onder Belgisch bewind. Hoewel Nederland dit stukje Meierij als voormalig deel van Staats-Brabant terugeiste, had het stadsbestuur van Lommel zijn trouw al aan de Belgische regering gezworen. Op 19 april 1839 werden dan uiteindelijk de definitieve vredesverdragen ondertekend door België en Nederland. Datzelfde jaar werd Maaseik als een nieuw administratief arrondissement in het leven geroepen en werd Lommel hieraan toegevoegd. Daarmee komt er een radicale wending in de geschiedenis van Lommel: de van oudsher Brabantse plaats wordt nu als Limburgse plaats aangeduid en is het enige stukje Meierij, dat in België ligt. Hoewel men Lommel juridisch tot Limburg rekent, blijft de rest van Limburg in de ogen van de echte Lommelsen nog altijd: het Luikse. De Meierijse geschiedenis van Lommel blijft in ieder geval voortleven in de talrijke beschrijvingen.

Op het marktplein staat een standbeeldje van een teut, een typisch historisch fenomeen uit de streek. Teuten waren rondreizende handelaars en ambachtslui die vanaf de 16e tot 20e eeuw met hun koopwaar (koperwaren, textiel, aardewerk ...) op de rug naar Nederland, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg trokken.

Lommel, vooral de wijk Barrier was tijdens de Tweede Wereldoorlog een spil in Operatie Market Garden. Door de verovering van Joe's Bridge, brug nr. 9 over het Kempisch Kanaal, door de Irish Guards op 10 september 1944, beschikten de Britse troepen over een bruggenhoofd richting Nederland. Op 17 september 1944 staken ze de Nederlandse grens over.

Politiek[bewerken]

Lijst van burgemeesters van Lommel[bewerken]

2013-2018[bewerken]

Burgemeester is Peter Vanvelthoven (Lijst Burgemeester). Hij leidt een coalitie bestaande uit Lijst Burgemeester en Open Vld. Samen vormen ze de meerderheid met 17 op 31 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[2] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[3] 14-10-2012[4]
Stemmen / Zetels % 27 % 29 % 29 % 29 % 31 % 31 % 31
CVP1/CD&V2 49,181 14 38,031 13 33,221 11 26,791 9 25,241 9 - 19,682 7
CD&V+N-VA - - - - - 28,55 9 -
VU1/VU&ID2 9,721 2 10,961 3 9,081 2 - 3,732 0 - -
N-VA - - - - - - 17,20 6
PVV1/VLD2/VLD-VIVANT3/Open Vld4 9,561 2 6,551 1 11,561 3 13,182 3 12,692 4 10,903 3 9,294 2
SP 31,55 9 37,57 12 39,51 13 46,21 16 47,75 17 - -
sp.a-spirit - - - - - 42,44 15 -
Burgemeester - - - - - - 40,33 15
AGALEV1/Groen2 - - 3,21 0 - - - 4,342 0
PVDA - 4,55 0 3,44 0 4,11 0 - - -
Vlaams Blok1/Vlaams Belang2 - - - - 7,171 1 9,772 2 3,982 0
LGB - 2,34 0 - - - - -
BOOS - - - 7,86 1 - - -
HOOP - - - 1,85 0 - - -
LEL - - - - 3,42 0 - -
AKTIEF - - - - - 8,33 2 5,19 1
Totaal stemmen 14873 16710 18306 19495 20598 20452 21465
Opkomst % 97,07 95,9 95,32 95,71 93,70
Blanco en ongeldig % 3,68 4,84 4,23 4,41 3,71 4,2 2,47

De zetels van de gevormde coalitie zijn vet gedrukt

Bezienswaardigheden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Lommel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De Sint-Pietersbandenkerk

Musea[bewerken]

  • De Kolonie, Archeologisch en Historisch Museum te Lommel-Kolonie, onderdeel van Museum Ons Erfgoed
  • Het Wateringhuis te Lommel-Kolonie
  • Het Glazen Huis - Vlaams centrum voor moderne glaskunst

Ontspanning[bewerken]

Lommel natuurstad.jpg

Lommel heeft heel wat mogelijkheden voor ontspanning en vrije tijd. Rondom het marktplein liggen tal van horecazaken, even verderop ligt het cultuurcentrum De Adelberg en het bioscoopcomplex Utopolis (5 zalen).

In het sportcentrum vind je onder andere de evenementenhal de Soeverein, het stedelijke sportstadion (de thuisbasis van 2de nationaler Lommel United), de atletiekpiste, de tennisvelden, het zwembad, het skatepark, de manege, de sporthal en het voetbaljeugdcomplex 't Gestelbos van Lommel United.

Lommel heeft een uitgebreid fietsroutenetwerk en heel wat wandelpaden. Zo kan men in de natuurgebieden Pijnven, Lommelse Sahara of De Watering genieten van de natuur en beschermde vogel- en plantensoorten.

In Lommel is De Vossemeren gevestigd, één van de twee Belgische Center Parcs-vakantieparken.

Sport[bewerken]

Lommel mag dan wel een kleine en jonge stad zijn, toch herbergt Lommel enkele sportclubs die meedraaien met de top in België.

  • Voetbal: Lommel United (2de nationale)
  • Basketbal: BBC K-Kontrol Lommel (3de nationale)
  • Tennis: Lommelse Tennisclub (2de en 4de nationale heren, 3de nationale dames)
  • Handbal: Sporting Neerpelt-Lommel (1ste nationale)
  • Zaalvoetbal: K-Kontrol LW United (1ste nationale)
  • Volleybal: LOVOC Lommel (4de nationale)
  • Atletiekclub: Daring Atletiek Lommel (DALO)
  • Triatlonclub: de Lommelse Triatleten
  • Schaken: Noord Limburgse Schaakkring (NLS) (2de nationale)

In 1992 werden de Europese kampioenschappen triatlon op de Olympische afstand te Lommel gehouden. Sinds 2008 wordt de enige Belgische manche in de MX1-reeks Motorcross gehouden op het stedelijk Motorcrossterrein. In 2012 zal er de Cross der Naties, ofwel het officieuze wereldkampioenschap voor landen plaatsvinden. In 2011 vond het Europees Kampioenschap Judo (-20 jarigen) plaats in de Arena van Park De Soeverein.

Economie[bewerken]

Lommel is vandaag één van de sterkste economische groeiers van Limburg en Vlaanderen. De stad blijft haar positie versterken en uitbouwen met de ontwikkeling van 276 hectare nieuwe, duurzame bedrijventerreinen: Kristalpark. De terreinen van Kristalpark III maken deel uit van een aaneengesloten industriezone van maar liefst 900 hectare. Hierdoor beschikt Lommel over een strategische positie in België en Europa, waar grote industriegebieden bijzonder schaars zijn. Door zijn trimodale ontsluiting (auto-, spoor- én waterwegen) is het terrein bovendien van strategisch belang voor de Limburgse en de Vlaamse economie. De gronden verbinden de Haven van Antwerpen immers met het buitenland langs zowel de IJzeren Rijn-spoorlijn als het Kanaal van Beverlo. Dit maakt het terrein uniek voor Europa.

Kristalpark III werd gerealiseerd met Europese en Vlaamse subsidies. Met de ontwikkeling van dit industriepark creëren de stad Lommel en de Limburgse Reconversiemaatschappij (LRM), als medeontwikkelaar, een bijkomende troef voor Vlaanderen en Limburg om buitenlandse investeerders aan te trekken.

In het verleden, met name de 17e en 18e eeuw, was de Teutenhandel een belangrijke bron van inkomsten voor de plaats. Er waren vele teuten onder de Lommelse bevolking. In 1879 werd een spoorlijn aangelegd, die deel uitmaakte van de IJzeren Rijn. Ook de opening van het Kanaal Bocholt-Herentals in 1846 stimuleerde de economie, hetgeen werd versterkt toen in 1904 de zinkfabriek te Lommel-Werkplaatsen werd opgericht. Hoewel deze fabriek in 1973 gesloten werd, kwamen er nieuwe bedrijven, en sinds 2006 beschikt Lommel over één van de grootste, nog in te vullen industriegebieden van Europa.

In Lommel wordt kwartszand (witzand) gevonden van hoge kwaliteit. Sedert 1891 wordt dit gewonnen en gebruikt voor de productie van glas en kristal in binnen- en buitenland. De talrijke meren die hierdoor ontstaan zijn worden deels voor recreatiedoeleinden gebruikt, zoals het Blauwe Meer. Er was ook een glasfabriek, die echter gesloten werd. De bijbehorende wijk Lommel-Glasfabriek wordt in 2008 ontruimd en gesloopt ten gevolge van de historische Cadmiumverontreiniging door de zinkfabriek van Nyrstar te Balen. Het Lommelse museum Glazen Huis is te danken aan de plaatselijke glasnijverheid. De kwartszandwinning in Lommel en de naburige locaties geschiedt door de onderneming Sibelco.

De testbaan van Ford, Lommel Proving Ground (LPG) geheten, beslaat een zeer groot terrein. Naast testbanen zijn er ook klimaatkamers, zoet- en zoutwaterbaden en dergelijke.

De Philipsvestiging Lommel werd in het begin van de jaren 60 van de 20e eeuw opgezet aan de Balendijk. Hier worden glasproducten voor verlichtingsdoeleinden gemaakt. De gehuchten Balendijk en Heeserbergen ontstonden door deze vestiging. Later stagneerde de groei en vielen er ontslagen, doch het bedrijf bestaat nog steeds, maar heet tegenwoordig EMGO Lommel. Er werken enkele honderden mensen en er worden ballons voor lampen gemaakt. Philips had te Lommel ook een eigen glasfabriek.

De werkgelegenheid nam de afgelopen jaren toe, door onder andere de komst van Hansen Transmissions en de verwachtingen spreken over 4000 tot 7500 nieuwe arbeidsplaatsen in het verdere verloop van het eerste decennium van de 21e eeuw. Er zijn plannen om Lommel in de toekomst als logistiek centrum te doen fungeren voor overslag tussen water, weg en spoor. Daarbij wordt gedacht aan de reactivering van de IJzeren Rijn, terwijl ook reeds voorbereidende studies naar een nieuw sluiscomplex aan de Blauwe Kei werden verricht.

Ook de stad Lommel kent een sterke groei. In 1993 werd cultureel centrum De Adelberg geopend. In het centrum is het nieuwe stadhuis gebouwd, Huis van de Stad geheten, dat in 2005 in gebruik werd genomen. In de omgeving van het Huis van de Stad werden nieuwe appartementen gebouwd. In 2007 opende het Glazen Huis, met de merkwaardige glazen spits, haar poorten. Het verstedelijkte deel van de stad is nog klein, daaromheen is een zeer losse bebouwing met alleenstaande huizen te vinden.

Evenementen[bewerken]

Bekende Lommelaars[bewerken]

Specialiteiten[bewerken]

  • Lommelse Zandkoeken: droge koekjes gemaakt van zanddeeg met een laagje kokos
  • Saharataart: Lommelse streektaart gevuld met abrikozengelei
  • Klotsenbos: een lokale likeur op basis van vlierbessen. De naam komt van het lokale woord voor vlierbessen, namelijk klotsen
  • Teutenbier: bier op oude wijze gebrouwen
  • Lommel kofie: koffie die als hoofdbestanddelen de Klotsenbosjenever en –likeur heeft

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Taal

Bronnen, noten en/of referenties
  • Martien van Asseldonk, 's-Hertogs Tienduizend bunders, 1998