Louis-Ferdinand Céline

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Louis-Ferdinand Céline

Louis-Ferdinand Céline, pseudoniem van Louis Ferdinand Destouches, (Courbevoie, 27 mei 1894Meudon, 1 juli 1961) was een Franse schrijver.

Céline was de meisjesnaam van zijn moeder. Tijdens zijn leven publiceerde hij acht romans, vier pamfletten, een toneelstuk en enkele balletten. Hij is na Marcel Proust de meest vertaalde Franse auteur uit de twintigste eeuw. Van beroep was hij arts. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een levendige (humoristisch-ironische) stijl. Céline is controversieel, omdat hij tussen 1937 en 1941 enkele rabiaat antisemitische werken publiceerde, die tijdens de Tweede Wereldoorlog en in oktober 2008 werden herdrukt.

Leven[bewerken]

Jeugdjaren[bewerken]

In de jaren 1907-1909 wordt Louis – zoals hij door zijn omgeving wordt genoemd – door zijn ouders naar Duitsland en Engeland gezonden, om daar de taal te leren. Zij beogen een loopbaan in de internationale handel voor hun zoon. Terug in Frankrijk, in november 1909, begint hij zijn werkzame bestaan als leerling bij diverse middenstandsbedrijven in Parijs.

Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Médaille militaire

Op 21 september 1912 meldt hij zich als vrijwilliger voor drie jaar in het leger. Hij wordt geplaatst in het 12e cavalerieregiment kurassiers te Rambouillet. Herinneringen aan deze tijd zal hij gebruiken in Voyage au bout de la nuit en in Casse-Pipe. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog krijgt hij zijn vuurdoop in Vlaanderen. In oktober 1914 raakt hij bij Poelkapelle ernstig gewond aan zijn rechterarm en ondanks enkele operaties blijft hij de rest van zijn leven voor zeventig procent invalide. Het levert hem een medaille op.

Op 24 november 1914 werd hem de Médaille militaire, een hoge Franse onderscheiding, toegekend. Hij kreeg ook het Croix de guerre met een gouden ster op het lint als teken van een Eervolle Vermelding in een Dagorder. Zijn Militaire Medaille was één van de eerste in de Eerste Wereldoorlog uitgereikte onderscheidingen en verleende hem veel aanzien.[1]

Zijn oorlogservaringen spelen een doorslaggevende rol bij de totstandkoming van zijn latere pacifisme en nihilistisch pessimisme. In mei 1915 begint hij zijn werkzaamheden voor het het Franse consulaat in Londen. Daar trouwt hij op 19 januari 1916 met Suzanne Nebout, een huwelijk dat hij niet aangeeft bij de Franse autoriteiten, zodat dit in officiële Franse ogen niet bestaat. Vervolgens, van maart 1916 tot februari 1917, beproeft hij zijn geluk in de toenmalige Franse kolonie Kameroen.

Medicus bij de Volkenbond[bewerken]

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog volgt hij de versnelde middelbare-schoolopleiding (een voorrecht van oud-strijders) en daarna in drie jaar de universitaire opleiding tot arts. Hij treedt op 10 augustus 1920 voor de tweede maal (in 'officiële' Franse ogen dus voor de eerste maal) in het huwelijk, ditmaal met Édith Follet, dochter van de directeur van de École de Médecine te Rennes. In 1924 promoveert hij op het werk van Ignaz Semmelweis met de dissertatie La vie et l'œuvre de Philippe Ignace Semmelweis – die beschouwd kan worden als zijn eerste literaire werk. Vervolgens treedt hij, op 27 juni 1924, in dienst van de Volkenbond in Genève. Hij reist in dat kader onder meer naar de Verenigde Staten, Nederland, Canada, Cuba en Engeland. In 1925 publiceert hij La Quinine en thérapeutique. In Genève kleedt hij zich als een dandy en hij leeft er gescheiden van vrouw en kind. Hij ontmoet er een jonge Amerikaanse danseres, Elizabeth Craig.

Na beëindiging van zijn contract bij de Volkenbond vindt hij werk als arts in Clichy, een voorstad van Parijs. Tegelijkertijd is hij werkzaam bij een farmaceutisch laboratorium. In die tijd begint hij met schrijven.

Schrijver[bewerken]

Nadat hij zich als huisarts in Parijs vestigt, publiceert hij op 5 oktober 1932 zijn eerste roman: Voyage au bout de la nuit (Reis naar het einde van de nacht), opgedragen aan Elizabeth Craig. De roman is meteen een succes en Céline ontvangt de Prix Renaudot, nadat hij de minstens even prestigieuze Prix Goncourt misloopt. De roman romantiseert Célines wederwaardigheden vanaf het begin van de Eerste Wereldoorlog tot aan het moment van publicatie.

Vier jaar later verschijnt Mort à crédit (Dood op krediet). Na deze twee romans is Célines naam als auteur gevestigd. Deze werken beïnvloedden vanwege de schrijfstijl en hun nihilisme talrijke naoorlogse schrijvers. De stijl van Voyage au bout de la nuit is klassiek, die van Mort à crédit is anders: korte zinnen, de befaamde drie puntjes aan het einde van zinnen komen voor het eerst voor en het woordgebruik baseert zich op de Parijse volkstaal, het ‘argot’. Céline schroomt geen vrijpostig in sexualibus taalgebruik.

Antisemiet[bewerken]

Teleurgesteld door de verkoopresultaten van Mort à crédit schrijft hij een korte anti-sovjettekst (Mea Culpa, 20 pagina’s) die goed verkoopt. Dit brengt hem op het idee 'pamfletten' te schrijven. Dit schrijfwerk kost hem minder tijd: nam Mort à crédit vier jaar in beslag, in slechts enkele maanden schrijft hij in 1937 Bagatelles pour un massacre en in 1938 L'École des cadavres, beide zeer succesvol. Hij spreidt er een radicaal antisemitisme tentoon, naast de uitgesproken wens om Frankrijk te verbinden aan Hitler-Duitsland. Ook zegt Céline niets van Hitler te vrezen. Tussen de politieke tekstgedeelten plaatst hij, als bizar contrapunt, enkele balletlibretto's. In 1941 verschijnt een derde werk in dat genre, Les beaux draps. Dit werk is behalve antisemitisch ook gekant tegen de vrijmetselarij.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog schrijft Céline een dertigtal 'open brieven' aan diverse Duitsgezinde kranten en tijdschriften, waarin hij openlijk getuigt van zijn antisemitisme. In die brieven profileert Céline zich als de zelfgekozen koning van het Franse racisme, hij beklaagt de (in zijn ogen) gebrekkige jodenvervolging en hij valt vrijmetselaars, communisten en gaullisten aan. Volgens hem is twee derde van het Franse volk onzuiver van ras. Toch waakt hij ervoor zich rechtstreeks te verbinden aan de Duitse bezetter of aan de collaborerende Franse overheid. Hij heeft zichzelf nimmer als collaborateur beschouwd. Na de Tweede Wereldoorlog beklemtoont hij meermalen dat hij met de openbaarmaking van zijn politieke en raciale standpunten beoogde dat Frankrijk uit de (in zijn ogen) onontkoombare oorlog zou blijven. Op 23 februari 1943 treedt hij in het huwelijk met Lucette Almanzor. In het vroege voorjaar van 1944 verschijnt zijn roman Guignol's band, waarvoor hij zijn verblijf van 1915 in Engeland als onderwerp koos. Op 14 juni 1944, na de geallieerde landing in Normandië op 6 juni 1944, zoekt Céline zijn toevlucht in Duitsland. Hij vreest voor zijn leven in Parijs.

Na de oorlog[bewerken]

Hij verblijft eerst in Baden-Baden en vertrekt vandaar naar Berlijn. Hij tracht Denemarken te bereiken, waar hij zijn spaargeld – in de vorm van goudstukken en goudstaven – heeft ondergebracht. Dit lukt hem niet. Hij komt terecht in Sigmaringen, waar hij zijn vak van arts uitoefent ten behoeve van Franse vluchtelingen: de kolonie van collaborateurs. Op 22 april 1945 reist hij naar Denemarken. Enkele maanden na de Duitse nederlaag arresteert de Deense overheid hem, op verzoek van de Franse regering. Céline verblijft anderhalf jaar in de gevangenis en daarna wordt hij opgevangen door vrienden. Ondanks een uitleveringsverzoek van de Franse overheid (die vervolging tegen hem heeft ingesteld) weigert de Deense overheid hem uit te leveren. Op 21 februari 1950 veroordeelt de Parijse rechtbank hem tot een jaar gevangenisstraf en een boete van 50.000 francs. Op 25 april 1951 krijgt Céline amnestie en op 1 juli 1951 betreedt hij de Franse bodem. Hij vestigt zich in Meudon (bij Parijs) en schrijft een trilogie over zijn naoorlogse omzwervingen: D'un château l'autre, Nord en Rigodon.

Céline overlijdt op 1 juli 1961 op 67-jarige leeftijd in zijn woning te Meudon als gevolg van een hersenbloeding. Hij wordt op 4 juli in stilte ter aarde besteld op de begraafplaats van Meudon.

Tardi - Geïllustreerde uitgaven[bewerken]

De Franse striptekenaar Jacques Tardi illustreerde in de tachtiger jaren een luxueuze uitgave van Reis naar het einde van de nacht. Deze editie werd in het Nederlands uitgebracht. Het boek bevat honderddertig houtskooltekeningen. Ook Kanonnevoer en Dood op krediet werden later door Tardi geïllustreerd, maar verschenen niet in het Nederlands.

Werk[bewerken]

Naast het gebruik van spreektaal en de drie puntjes kenmerkt Céline's werk zich door de hyperbool die alledaagse gebeurtenissen tot reusachtige proporties opblaast. Hij gebruikt hiervoor autobiografische elementen die in werkelijkheid een stuk minder explosief zijn dan in zijn romans. Op latere leeftijd vervagen de grenzen tussen de schrijver Louis-Ferdinand en de ik-persoon Ferdinand uit zijn boeken. Door zijn stellingname tegen de joden voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt de schrijver precies zoals Ferdinand in zijn romans een paria in de Franse samenleving.

Romans[bewerken]

  • 1932 - Voyage au bout de la nuit, Denoël & Steele, Parijs, 1932 (eerste vertaling in het Nederlands als: Reis naar het eind van de nacht, door J.A. Sandfort)
  • 1936 - Mort à crédit, Denoël & Steele, Parijs, 1936 (eerste vertaling in het Nederlands als: Dood op krediet door F. van Woerden)
  • 1944 - Guignol's band, Denoël, Parijs, 1944 (eerste vertaling in het Nederlands als: Guignol's Band door F. van Woerden)
  • 1949 - Casse-pipe, F. Chambriand, Parijs, 1949 (eerste vertaling in het Nederlands als Kanonnevoer door H.W. Bakx en P. de Bruin)
  • 1952 - Féerie pour une autre fois, Gallimard, Parijs, 1952 (eerste vertaling in het Nederlands als Feeërie voor een andere keer door F. van Woerden)
  • 1954 - Normance, Féerie pour une autre fois II, Gallimard, Parijs, 1954 (eerste vertaling in het Nederlands als Normance. Feeërie voor een andere keer II door F. van Woerden)
  • 1957 - D'un château l'autre, Gallimard, Parijs, 1957 (eerste vertaling in het Nederlands als Van het ene slot naar het andere door F. van Woerden)
  • 1960 - Nord', Gallimard, Parijs, 1960 (eerste vertaling in het Nederlands als Noord door F. van Woerden)
  • 1964 - Le Pont de Londres: Guignol's band II, Gallimard, Parijs, 1964 (eerste vertaling in het Nederlands als De Brug van Londen, Guignol's Band II door F. van Woerden)
  • 1969 - Rigodon, Gallimard, Parijs, 1969 (eerste Nederlandse vertaling als Rigodon door F. van Woerden)

Pamfletten[bewerken]

  • 1936 - Mea culpa
  • 1937 - Bagatelles pour un massacre
  • 1938 - L'école des cadavres
  • 1941 - Les beaux draps

Briefwisselingen[bewerken]

  • 1979 - Cahiers Céline 5: Lettres à des amies. Paris, Gallimard.
  • 1981 - Cahiers Céline 6: Lettres à Albert Paraz 1947-1957. Paris, Gallimard.
  • 1984 - Lettres à son avocat: 118 lettres inédites à Maître Albert Naud. Paris, La Flûte de Pan.
  • 1985 - Lettres à Tixier: 44 lettres inédites à Maître Tixier-Vignancour. Paris, La Flûte de Pan.
  • 1987 - Lettres à Joseph Garcin (1929-1938). Paris, Librairie Monnier.
  • 1988 - Lettres à Charles Deshayes, 1947-1951. Paris, Bibliothèque de Littérature Française Contemporaine.
  • 1989 - Le questionnaire Sandfort, précédé de neuf lettres inédites à J.A. Sandfort. Paris, Librairie Monnier.
  • 1991 - Lettres à la N.R.F. 1931-1961. Paris, Gallimard.
  • 1991 - Lettres à Marie Bell. Aigre, Du Lérot.
  • 1991 - Céline et les éditions Denoël, 1932-1948. Paris, IMEC.
  • 1995 - Lettres à Marie Canavaggia, 1: 1936-1947. Tusson, Du Lérot.
  • 1995 - Lettres à Marie Canavaggia, 2: 1948-1960. Tusson, Du Lérot.
  • 1998 - Lettres de prison à Lucette Destouches et à Maître Mikkelsen (1945-1947). Paris, Gallimard.
  • 2002 - Lettres à Antonio Zuloaga (1947-1954), texte établi, présenté et annoté par Eric Mazet, préface de Philippe Sollers, La Sirène, Paris, 2002 (imprimerie Du Lérot, Tusson).

Door Tardi geïllustreerde romans[bewerken]

  • 1988 - Reis naar het einde van de nacht, Van Oorschot
  • 1989 - Casse-pipe, Futuropolis (niet vertaald)
  • 1991 - Mort à crédit, Futuropolis (niet vertaald)

Overig[bewerken]

  • 1924 - La vie et l'œuvre de Philippe Ignace Semmelweis. Simon, Rennes.
  • 1925 - La Quinine en thérapeutique. Librairie O. Doin, Paris.
  • 1933 - L'église. Denoël & Steele, Paris.
  • 1948 - Foudres et flèches. Éd. F. Chambriand, Paris.
  • 1950 - Scandale aux abysses. Éd. F. Chambriand, Paris.
  • 1955 - Entretiens avec le professeur Y. Gallimard, Paris.
  • 1959 - Ballets sans musique, sans personne, sans rien. Gallimard, Paris. Bevat: La Naissance d'une fée, Voyou Paul, brave Virginie et Van Bagaden die reeds verschenen waren in Bagatelles pour un massacre, daarnaast Foudres et flèches en Scandale aux abysses.
  • 1983 - Arletty, jeune fille dauphinoise. La flûte de Pan, Paris.
  • 1987 - Préfaces et dédicaces. Du Lérot, Tusson.
  • 1997 - Histoire du petit Mouck. Éditions du Rocher.
  • 1978 - Progrès. Mercure de France, Paris.

Voetnoten

  1. Céline verwijst ernaar in zijn roman Reis naar het einde van de nacht.

Biografieën

  • 1976 - Frédéric Vitoux, Bébert, le chat de L.-F. Céline. Paris, Grasset.
  • 1977 - Album Céline: iconographie réunie et commentée par Jean-Pierre Dauphin et Jacques Boudillet. Paris, Gallimard. Bibliothèque de la Pléiade.
  • 1977-1985 - François Gibault, Céline. Paris, Mercure de France (3 delen).
    • Deel 1: 1894-1932, Le temps des espérances. 1977.
    • Deel 2: 1932-1944, Délires et persécutions. 1985.
    • Deel 3: 1944-1961, Cavalier de l’apocalypse. 1981.
  • 1979 - L.-F. Céline. BZZLLETIN 70, november 1979.
  • 1981 - Philippe Muray, Céline. Paris, Seuil. (heruitgegeven door Gallimard, 2001).
  • 1987 - Frédéric Vitoux, Céline. Paris, Belfond.
  • 1988 - Frédéric Vitoux, La Vie de Céline. Paris, Grasset.
  • 1993 - Philippe Almeras, Céline: entre haines et passion. Paris, Robert Laffont.
  • 1999 - Nicholas Hewitt, The Life of Céline: a Critical Biography. Oxford, Blackwell.
  • 2004 - Eric Mazet et Pierre Pécastaing, Images d'exil, Louis-Ferdinand Céline 1945-1951, préface de Claude Duneton. Tusson, Editions du Lérot, Tusson.

Externe links

Wikiquote Op Wikiquote staan citaten van Louis-Ferdinand Céline.