Luchtschip

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een luchtschip is een bestuurbaar luchtvaartuig dat lichter is dan lucht. Het bestaat uit een omhulsel dat vanwege de benodigde hefkracht is gevuld met een gas lichter dan lucht: meestal waterstof of helium. Hieronder hangt een cabine (ook wel gondel genoemd) en een aantal motoren voorzien van propellers waardoor het zich actief kan verplaatsen. Een luchtschip is net als een ballon lichter dan lucht, maar vliegt op motorkracht en is gestroomlijnd, en is dus veel minder afhankelijk van de wind dan een ballon.

De Graf von Zeppelin

Soorten luchtschepen[bewerken]

Silhouette vliegtuig
Categorieën bij
Luchtvaart
Geschiedenis
Luchtvaart naar jaar
Vliegramp
Instelling
Opleiding
Museum
Technologie
Navigatie
Classificatie
Luchtmacht
Gevechts-
vliegtuig

Vliegbasis
Luchtvaartuig
Vliegtuig
Luchtschip
Zweefvliegen
Industrie
Vliegtuigbouwer
Maatschappij
Vliegveld
Persoon
Piloot
Pionier
Lijsten
Verkeersvliegtuigen
Luchthavens
Luchtvaart-
maatschappijen
Commons: Luchtvaart
A-Z
Portaal  Portaalicoon  Luchtvaart

Er bestaan verschillende soorten luchtschepen:[1]

  • Zeppelin of star/stijf luchtschip: deze heeft een inwendig skelet, vaak van het metaal aluminium, waarin zakken zijn aangebracht met daarin het gas (vanouds waterstof) waaraan de zeppelin zijn drijfvermogen ontleent.
  • Blimp of slap luchtschip: deze heeft geen inwendig skelet maar behoudt zijn vorm door de overdruk in de ballon ten opzichte van de atmosfeer.
  • Halfslap, zoals de Zeppelin NT: deze wordt soms ook blimp genoemd. Hij heeft geen volledig skelet, maar alleen een versterkte kiel, vaak langs de gehele onderzijde. Aan deze kiel is de gondel bevestigd. De overdruk in de ballon kan hierdoor lager zijn dan bij een blimp omdat het frame de ballon deels in vorm houdt.
  • Metalen luchtschip: dit heeft een huid gemaakt van uiterst dun metaal in plaats van het gebruikelijke rubber in combinatie met stof (vaak nylon). Van dit model zijn voor zover bekend slechts vier gebouwd, waarvan er maar twee daadwerkelijk hebben gevlogen. De huid zorgt voor de stevigheid, samen met de overdruk in de ballon. Deze soort wordt zowel tot de starre als slappe luchtschepen gerekend.
  • Thermisch luchtschip: een luchtschip gevuld met warme lucht in plaats van gas.
  • Hybride luchtschip: dit is een luchtschip dat gecombineerd is met een vliegtuig of helikopter. Door de combinatie van drijfvermogen van de ballon en de kracht van een vliegtuig heeft het meer hefvermogen.

Dan is er nog de reclameballon: vaak wordt reclame gemaakt met een kabelballon in de vorm van een slap luchtschip. Zo'n kabelballon wordt ten onrechte vaak zeppelin genoemd. Het is geen luchtschip.

Geschiedenis van het luchtschip[bewerken]

Luchtschepen en luchtballonnen, geschiedkundig overzicht uit het begin van de 20e eeuw

Francesco Lana de Terzi tekende in 1670 reeds een theoretisch model voor een vacuüm luchtschip. Ook de Franse luitenant Jean Baptiste Marie Meusnier (1754–1793) droeg bij aan de ontwikkeling van luchtschepen. Hij ontwierp een model luchtschip dat met drie propellers en een soort van roer moest worden gestuurd. In 1784 ontwierp Jean-Pierre Blanchard een ballon die kon worden gestuurd met een door de hand aangedreven propeller en vleugels. In 1785 vloog hij hiermee met succes naar Engeland.

Tijdens de Frans-Duitse Oorlog werd vanuit het belegerde Parijs met wisselend succes contact onderhouden via ballonnen. Deze waren echter afhankelijk van de wind. De eerste luchtschepen ontstonden in het midden van de 19e eeuw uit de ballon. Het idee van een bestuurbare ballon (in het Frans: dirigeable) werd door verschillende mensen uitgewerkt. De eerste persoon die in een luchtschip met machine-aandrijving vloog, was Henri Giffard. Hij maakte in 1852 een luchtschip op stoomkracht. De ontwikkeling ging hierna gestaag door in de tien jaar erop. Paul Haenlein ontwikkelde een luchtschip met interne verbrandingsmotor, die op kolen liep. Hij vloog hiermee over Wenen.

In 1883 maakte Gaston Tissandier het eerste elektrisch aangedreven luchtschip. Een jaar later maakten Charles Renard en Arthur Constantin Krebs voor het eerst een vlucht in een volledig bestuurbaar luchtschip; de La France. Andere grote namen in de ontwikkeling van het luchtschip waren David Schwarz, Ferdinand von Zeppelin en Alberto Santos-Dumont.

De tijd die als het gouden tijdperk van de luchtschepen wordt beschouwd, begon in juli 1900. Toen werd de Zeppelin LZ1 in gebruik genomen; het succesvolste luchtschip tot dusver. Aanvankelijk werd het ingezet voor passagiersvluchten, maar in de Eerste Wereldoorlog begonnen onder andere de Fransen, Duitsers en Italianen te experimenteren met luchtschepen voor militaire doeleinden. Albert Caquot ontwierp in 1914 een observatieluchtschip voor het Franse leger. Dit werd tegen het eind van de oorlog onder andere door de Britten en Amerikanen gebruikt. De luchtschepen bleken echter niet op grote schaal inzetbaar in gevechten.

Na de Eerste Wereldoorlog werden luchtschepen weer ingezet voor vreedzame doeleinden. In de jaren 20 en 30 van de 20e eeuw ontstond er een uitgebreide dienstregeling van vluchten over de Atlantische Oceaan. Luchtschepen stonden voor luxe: het interieur was ruim en men had door de ramen een goed en uniek uitzicht op wat zich op de grond afspeelde. In deze tijd waren transatlantische vluchten met vliegtuigen nog niet mogelijk en het alternatief voor het luchtschip was een overtocht per schip.

Kort na de ramp met de Hindenburg brak de Tweede Wereldoorlog uit en werd luchtvaart opnieuw een militaire aangelegenheid. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog waren de vliegtuigen dusdanig betrouwbaar geworden dat de wereld geen behoefte meer had aan de langzame, logge luchtschepen. Luchtschepen waren definitief geschiedenis, met uitzondering van een aantal experimentele en militaire luchtschepen die onherbergzame gebieden konden observeren.

Waterstof of helium[bewerken]

Luchtschepen waren oorspronkelijk meestal gevuld met waterstof. Dit is extreem brandbaar. Later werd dit vervangen door helium, dat onbrandbaar is, een voordeel dat ruimschoots opweegt tegen het 8% mindere drijfvermogen en de hogere prijs. In de glorietijd van de luchtschepen was helium niet beschikbaar. Het kon alleen door de Verenigde Staten geleverd worden en die vertrouwden er niet op dat de Duitsers het gas alleen voor vredelievende doeleinden zouden gebruiken. Vandaar dat toch voor het gevaarlijke waterstof werd gekozen.

Belangrijke luchtschepen[bewerken]

Er zijn honderden luchtschepen gebouwd, maar slechts een aantal namen is nog steeds bekend.

Productienummer Naam of nummer Waarvoor gebruikt Eerste Vlucht Levensloop
LZ126 USS Los Angeles Oorlogsbetaling van de Duitsers 4 september 1923 Buiten dienst in 1932; gesloopt in 1939
R101 Geen naam Passagiersvluchten 14 oktober 1929 De R101 was een vliegend hotel met Britse luxe. Neergestort en verbrand op 5 oktober 1930
LZ129 Hindenburg Passagiersvluchten 26 maart 1936 De Hindenburg is het grootste luchtvaartuig ooit gebouwd. Neergestort bij Lakehurst, New Jersey op 6 mei 1937.

Experimentele zeppelins[bewerken]

De LZ 1 op zijn eerste vlucht
Zeppelin LZ 4 voor, tijdens en na de enige vlucht die het luchtschip maakte
Landing van een zeppelin. Een van de gondels is goed te zien en in de linkerbovenhoek is nog net een propeller zichtbaar.
Een zeppelin in een drijvende hangar

Passagiersvaart[bewerken]

Duitse passagiersvaart voor de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

LZ7 Deutschland
De LZ 11 Viktoria Luise verlaat de hal
LZ13 Hansa, 1912

Duitse passagiersvaart na de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

De Bodensee op zijn dagelijkse vlucht tussen Berlijn en Friedrichshafen
De Hindenburg vliegt in brand

Militair gebruik[bewerken]

Duits militair gebruik voor de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

De ZI vliegt weg. Dit is een mooi voorbeeld van een zeppelin, waarbij de gondels goed te zien zijn, evenals de loopgang tussen de gondels.
Z IV te Luneville, Frankrijk, in 1913
De L2 stort vlak bij de luchtbasis Johannisthal neer.

Duits militair gebruik in de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Een wrak van een zeppelin neergeschoten boven Engeland op 23 september 1916
De Duitse L20 gestrand bij Stavanger, 3 mei 1916
Een poster van het leger

Brits militair gebruik voor de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Brits militair gebruik tijdens de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Blimps en Semi-Rigids[bewerken]

De Britse luchtschepen Zero en Parseval

Zeppelin-type[bewerken]

De Britse R27

Amerikaans militair gebruik tijdens de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Amerikaans militair gebruik na de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

ZR-1 USS Shenandoah[bewerken]

ZR-2[bewerken]

ZR-3 USS Los Angeles[bewerken]

De LZ126 (later USS Los Angeles) arriveert op Lakehurst, New Jersey
De USS Los Angeles
De ZR-3 vliegt net boven de USS Saratoga
De ZR-3 vliegt boven het zuiden van Manhattan Island, New York City
De USS Los Angeles ligt aangemeerd aan de USS Patoka, 1931.
De Los Angeles in verticale positie, nadat de zon het gas had opgewarmd zodat het rijdende anker die enorme kracht niet meer kon dragen en mee in de lucht werd genomen, kort na 13:30 op 25 augustus 1927.

ZRS-4 USS Akron[bewerken]

De USS Akron tijdens de bouw, november 1930
Een doorsnede van de USS Akron, circa 1931
De USS Akron tijdens een vlucht, november 1931
De USS Akron aan de ankermast
Een XF9C-1 vliegtuig haakt aan waarna het wordt binnengenomen, mei 1932.
De USS Akron lanceert zijn N2Y-1 vliegtuig.

ZRS-5 USS Macon[bewerken]

De Macon vliegt boven Manhattan
Blik in de auxilliary control station in de staartvin

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Airship Technology: 1999: G.A. Khoury, J.D. Gillett