Métro léger de Charleroi
De Métro Léger de Charleroi (letterlijk: Lichte Metro van Charleroi) of MLC is een premetro-systeem in de Belgische agglomeratie Charleroi. Het systeem is vooral bekend als een grand travail inutile omdat een groot deel van het systeem wel gebouwd, maar nooit in gebruik genomen is.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De tramgeschiedenis in Charleroi begon met de aanleg van een paardentram in 1882 op normaalspoor door de CFB (SA des CF Vicinaux Belges). De CFB breidde snel uit met verlengingen en voorstadslijnen met stoomtractie. Op 3 juni 1887 opende de buurtspoorwegen de hun eerste metersporige lijn tussen Lodelinsart en Marcinelle. [1]Wanneer de buurtspoorwegen vier van hun stadsroutes elektrificeerden, besloot de lokale overheid het lokale CFB tramnet te herstructureren. Deze werd omgespoord naar meterspoor, geëlektrificeerd en uitgebreid. Dit lokaal tramnet werd geëxploiteerd door de TEPC (SA des Tramways Electriques du Pays de Charleroi et Extentions). In de jaren 30 waren er negen tramroutes en 27 lijnkilometers. Vanaf 1932 begon de TEPC een busnet op te bouwen.[2]
Beide tramnetten waren metersporig, maar toch waren ze bijna volledig gescheiden. Alleen de STIC tramlijn 4 en de NMVB tramlijn 56 hadden een gemeenschappelijk traject naar Châtelet. Het tramnet van de buurtspoorwegen reed meer aan de westkant van Charleroi, terwijl de TEPC meer naar het oosten gericht was. De TEPC had wel met tramlijn 7 naar Fleurus een tramlijn die ver buiten de stad reed. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, in 1944 en 1945, werden 25 moderne tweeassige trams met metalen koetswerk voor het TEPC stadstramnet aangeschaft. Daarmee had Charleroi na de Tweede Wereldoorlog een vrij modern wagenpark, zeker in vergelijking met Gent of Antwerpen, waar nog 40 à 50 jaar oude trams met houten opbouw dienst deden.
Toch werd het TEPC tramnet tussen 1958 en 1974 geleidelijk afgebouwd. De streeklijnen en stadslijnen van de buurtspoorwegen bleven echter veel langer in dienst. De ringlijnen 85,86,65,66 die binnen Charleroi reden, werden pas in 1982 opgeheven. Daarna volgden de streeklijnen. Uiteindelijk bleef alleen de lijn naar Anderlues over.
De TEPC kreeg in 1962 een nieuwe organisatievorm en naam: de STIC (Société des Transports Intercommunaux de Charleroi). Samen met de buurtspoorwegen werd het premetroproject ontwikkeld en gebouwd. Het was oorspronkelijk de bedoeling dat de STIC opnieuw met trams ging rijden naast de regionale buurtspoorweglijnen. Met de reorganisatie van het OV in 1991 werden beide organisaties echter samengevoegd in de TEC.
Op 21 juni 1976 werd het eerste deel van het premetroproject opgeleverd: viaduct Charleroi Sud - Villette. In 1983 werd de oude eindlus in Eden vervangen door ondergrondse keerlus in het premetrostation Beaux Arts. Vanaf dat moment reden er geen trams meer in de straten van de binnenstad. Sommige delen van het oude buurtspoorwegnet werden in het nieuwe net geïntegreerd.
[bewerken] Infrastructuur
Bij alle lijnen staat de geplande lijnlengte en aantal geplande stations aangegeven.
[bewerken] Centrale Ring
Lengte: 4,3 km – Stations: 8/9
Gepland als een Centrale Ring met 8 stations vanwaar de 8 lijnen aftakten, is momenteel slechts 3⁄4 afgebouwd en in exploitatie, van station Sud, via Beaux-Arts en Waterloo (in de plannen Nord geheten) tot Parc. Verder is de lijn voorbij Sud richting Tirou en vanaf Parc via Tirou richting Sud in ruwbouw aanwezig. Tussen Sud en Tirou is alleen de verbinding over de Samber niet gerealiseerd.
Stations:
[bewerken] Gilly
Lengte: 4 km – Stations: 5
Deze lijn is geheel gebouwd, maar liep tot 2012 alleen maar vanaf Waterloo (waar de lijn aftakt van de Centrale Ring) tot Gilly. Vanaf 2012 wordt het stuk tussen Gilly en Soleilmont in gebruik genomen, dat tot die tijd alleen in ruwbouw aanwezig was. Het eindpunt Soleilmont was oorspronkelijk niet gepland. Hier bevindt zich nu een transferium.
Stations:
1Op de oorspronkelijke plannen staan twee stations na Gilly: Marabout en Soleilmont. De STIC en de NMVB hadden echter ruzie over de naam van Station Soleilmont, de NMVB noemde dit station Sart-Culpart. Het geplande station Soleilmont is het station dat nu Sart-Culpart heet. Een nieuw station Soleilmont is als nieuw eindpunt gebouwd. Er zijn nu dus twee aparte stations Soleilmont en Sart Culpart [3]
[bewerken] Châtelet
Lengte: 6,8 km – Stations: 8
Deze lijn, ook wel Chatelineau of Centenaire genoemd, is grotendeels in ruwbouw aanwezig, maar nooit in exploitatie genomen. Vanaf de aftakking (tussen Waterloo en Samaritaine van de lijn naar Gilly) zijn sporen aanwezig tot voorbij station Centenaire (sinds ca 1985 afgewerkt), en is de lijn klaar voor onmiddellijke exploitatie (na eerst hersteld en ontgroend te zijn). Verder is de lijn tot voorbij station Corbeau in ruwbouw aanwezig.
Stations:
[bewerken] Couillet
Lengte: 4,3 km – Stations: 5
Met de aanleg van deze lijn is nooit begonnen.
Stations:
[bewerken] Mont sur Marchienne
Lengte: 3,2 km – Stations: 5
Met de aanleg van deze lijn is nooit begonnen.
Stations:
[bewerken] Fontaine-l'Evêque
Lengte: 9,2 km – Stations: 11
Deze lijn is, als enige van de MLC, geheel in exploitatie. Vanaf station Beaux-arts, waar de lijn van de Centrale Ring aftakt, tot aan Pétria wordt de lijn als metro geëxploiteerd. Vanaf Station Pétria in Fontaine-l'Evêque tot in Anderlues wordt de lijn als tramlijn geëxploiteerd. Petria was echter gepland als eindstation. In Anderlues bevindt zich een tramremise, vandaar dat men dit laatste stuk tramlijn zal blijven handhaven.
Stations:
| Naam | Type | Staat | Locatie | Oorspronkelijk gepland | Bouwdatum | Openingsdatum | Opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aansluiting op de Centrale Ring bij in het viaduct bij Beaux-Arts. | |||||||
| Piges | metro | in exploitatie | viaduct | ? | 30 juni 1980 | Vrijwel direct na het station: tunnel onder "Les Piges", een kunstmatige steengruisheuvel van een vroegere kolenmijn | |
| Dampremy | metro | in exploitatie | ondergronds | ? | 24 mei 1983 | Het station vormt de monding van de tunnel uit Piges | |
| Trefilerie | metro | niet gebouwd | viaduct | - | - | Het station is niet gebouwd, de baan door het station wel. | |
| Providence | metro | in exploitatie | viaduct | ? | 22 augustus 1992 | ||
| naamloos | metro | in ruwbouw aanwezig | vrije baan | ? | - | Dit station is gebouwd onder de spoorlijn Charleroi-La Louvière. Oorspronkelijk was hier een transferium gepland, dit is nooit afgebouwd. | |
| De Cartier | metro | in exploitatie | ondergronds | ? | 22 augustus 1992 | In de oorspronkelijke plannen heette dit station Marchienne, naar de plaats Marchienne-au-Pont | |
| Moulin | metro | in exploitatie | viaduct | ? | 22 augustus 1992 | ||
| Morgnies | metro | in exploitatie | vrije baan | ? | 24 mei 1983 | ||
| Leernes | metro | in exploitatie | vrije baan | ? | 24 mei 1983 | ||
| Paradis | metro | in exploitatie | viaduct | ? | 24 mei 1983 | ||
| Fontaine | metro | in exploitatie | ondergronds | ? | 22 augustus 1992 | Tussen Fontaine en Pétria ligt een tunnel van 840m. | |
| Pétria | metro | in exploitatie | vrije baan | ? | 25 mei 1986 | ||
| Coron du Berger | tram | in exploitatie | rijweg/vrije baan | ? | ? | ||
| Surchiste | tram | in exploitatie | rijweg/vrije baan | ? | ? | ||
| Route de Thuin | tram | in exploitatie | rijweg/vrije baan | ? | ? | ||
| Jonction | tram | in exploitatie | rijweg/vrije baan | ? | ? | ||
| Rue de la Station | tram | in exploitatie | rijweg/vrije baan | ? | ? | ||
| Monument | tram | in exploitatie | rijweg/vrije baan | ? | ? | ||
[bewerken] Roux en Courcelles
Lengte: 7,5 km – Stations: 9
Met de aanleg van deze lijn is nooit begonnen.
Stations:
[bewerken] Lodelinsart en Gosselies (gepland)
Lengte: 8,7 km – Stations: 12
Met de aanleg van deze lijn is nooit begonnen, hoewel vanaf station Waterloo wel zo'n 50 meter spoor aanwezig is, in gebruik om eventueel gestrande metrostellen te stallen.
Stations:
[bewerken] Gosselies (bestaand)
Er bestaat een oude dubbelsporige tramlijn vanaf Gosselies die over het midden van de Brusselsesteenweg tot aan station Piges loopt. Deze lijn werd enkel gebruikt voor het transport van de trams vanaf het depot te Jumet naar het geëxploiteerde metronet. Over deze lijn vond geen reizigersvervoer meer plaats. Er is een project gestart om de hele lijn uit te breken en opnieuw aan te leggen in eigen bedding. Er gaan trams rijden tot in Gosselies, langsheen het oorspronkelijk geplande tracé. De werkzaamheden zijn gestart op 16 maart 2009.[4]
Haltes:
[bewerken] Ransart
Lengte: 4,6 km – Stations: 6
Met de aanleg van deze lijn is nooit begonnen.
Stations:
[bewerken] Exploitatie
Op het net zijn de volgende lijnen in exploitatie:
- Lijn 54: Van Gilly via Waterloo en Beaux-Arts tot Sud v.v..
- Lijn 55: Van Gilly via Waterloo tot Parc v.v..
- Lijn 88: Van Parc via Waterloo en Beaux-Arts tot Pétria, verder als tramlijn tot Monument in Anderlues v.v..
- Lijn 89: Van Sud via Beaux-Arts tot Pétria, verder als tramlijn tot Monument in Anderlues v.v..
Deze lijnen worden allen door de TEC Charleroi geëxploiteerd.
[bewerken] Rollend materieel
[bewerken] Materieel voor reizigersvervoer
Métro Léger de Charleroi gebruikt de trams van het type Light Rail Véhicule, gebouwd door de toenmalige Belgische tramfabrikant La Brugeoise et Nivelles. De trams van Charleroi (reeks 6100) waren oorspronkelijk quasi identiek aan die van de Kustlijn (reeks 6000), behalve het feit dat de Kusttrams eenrichtingtrams zijn, in tegenstelling tot de trams van Charleroi die tweerichtingstrams zijn.
De trams voor Métro Léger de Charleroi werden door La Brugeoise et Nivelles vanaf 1981 geleverd. Niet alle trams werden rechtstreeks geleverd, sommige hadden eerst aan de Kust gereden vooraleer ze naar Charleroi kwamen. Momenteel zijn er nog 2 trams van de reeks 6100 aan de kust: de 6102 die dienst doet als depannage- en sleeptram, en de 6131, die als wisselbank dienst doet en dus volledig ontmanteld is.
In 2006 waren er 41 rijvaardige trams voor reizigersexploitatie. De trams welke in de nieuwe TEC kleuren werden geschilderd werden vernummerd in de 7400 reeks. Toch rijden er anno 2011 nog een aantal rond in de oude oranje kleur met een nummer in de 6100 serie (onder andere de 6103 en de 6126).
Zo heeft de 6103 op 8 april 1981 aan de kust een zwaar ongeval gehad in dichte mist. Tijdens een demonstratierit voor potentiële kopers uit het Midden-Oosten, worden zowel voertuig 6102 als 6103 ingezet. Die dag hangt er echter dichte mist, en de 6102 botste met hoge snelheid op de stilstaande 6103. Als herstelling wordt de voorkast van de 6102 vervangen door de onbeschadigde voorkast van de 6103. Na dit ongeval is het voertuig ook niet naar Charleroi gebracht, maar definitief gestald in Oostende.
[bewerken] Dienstmaterieel
Kenmerkend voor metro/trambedrijf van Charleroi is groot aantal werkwagens (in verhouding tot aantal gewone trams). In 2006 waren er een vijftal werkwagens, meestal omgebouwde trams type SJ (gemoderniseerde type S van de voormalige Buurtspoorwegen).
[bewerken] Huidige werkzaamheden
Op dit moment wordt op de volgende plekken in Charleroi gebouwd aan de Métro Léger:
[bewerken] Centrale Ring
De Centrale Ring tussen stations Parc en Sud is inmiddels voltooid als tramlijn. Het oorspronkelijke tracé met tunnel en viaduct werd verlaten. De metrotunnel zal door het natuurlijke verval van de weg ter hoogte van de Rue de Montigny bovengronds komen en dan als tramlijn over de Pont Neuf de Samber kruisen en dan langs de rivier tot het station Sud rijden. Ook zal er een nieuw busstation gebouwd worden. Een nieuwe tramhalte, Ecluse, werd gebouwd.
Kosten van bouw, inclusief busstation: 20,5 miljoen euro. Opening verwacht op 27 februari 2012.
[bewerken] Gosselies
De bestaande tramlijn naar Gosselies over de Brusselsesteenweg zal in exploitatie genomen worden. De weg zal eerst heringericht worden om de trams een vrije baan te geven, en de trams zullen op elke kruising voorrang krijgen. Ook zal er een transferium gebouwd worden. In de toekomst wordt het ziekenhuis Bon Air in Lodelinsart gebouwd, dit zal een belangrijke vervoersstroom opbrengen. Na het station Piges worden 15 tramhaltes gebouwd.
Kosten van (re)activatie en ombouw: 40 miljoen euro. Opening verwacht in 2013.
[bewerken] Soleilmont
De lijn naar Soleilmont is nu in gebruik tot station Gilly en inmiddels zijn de lange tijd in ruwbouw aanwezige stations Marabout en Sart-Culpart afgebouwd. Een nieuw eindstation Soleilmont werd gebouwd als eindpunt en transferium.
Kosten van bouw, inclusief transferium: 16 miljoen euro. Opening verwacht op 27 februari 2012.
[bewerken] Overige plannen
Een aftakking naar Brussels South Charleroi Airport. Deze zal er deels komen, maar zal stoppen op 1,5 km van het terminalgebouw. De reden dat er niet wordt doorgereden tot aan het gebouw is zeer politiek: Infrabel en NMBS gaan een spoorlijn aanleggen en uitbaten die in het gebouw zal aankomen. En deze mag geen concurrentie worden aangedaan[bron?].
De bestaande metrolijn richting Châtelineau (Châtelet) zal niet in exploitatie genomen worden omdat dit te duur is, al worden er wel steeds onderhoudswerken uitgevoerd. Zo zijn de kabelgoten leeggemaakt, nieuwe kabels ingelegd, en vastgelegd met beton. Dit tot voorbij het station Corbeau. Een reden hiervoor is onbekend.
[bewerken] Externe links
- Officiële site van de TEC (in het Frans, Duits, Engels en Nederlands)
- Urbanrail.net (in het Engels)
- Les Tramways du Pays du Charleroi (via Internet Archive, Frans)
- ceci n'est pas un metro (historie van de pre-metro)
- [1]. [2], [3] en [4] Verkenning van de verlaten arm Soleilmont van de MLC
- [5] Vaktijdschrift Verkeer en Vervoer: Charleroi, nachtmerrie voor verkeersplanners
- | Film over de toekomstplanen (FR)
[bewerken] referenties
- ↑ Rail Atlas Vicinal, rail memories
- ↑ The vicinal story, light railways in Belgium 1885 - 1991, By W.J.K.Davies
- ↑ CHARLEROI : Métro Léger, Skyscrapercity, 29 september 2011
- ↑ Vragen aan TEC
Bronnen, noten en/of referenties:
- tramways.freeservers.com/main.html (Les Tramways du Pays du Charleroi)
- Blijvende Blunders – Douglas de Coninck (1992-1994) Uitgeverij Kritak, Leuven
- Technische Mislukkingen – Lex Veldhoen & Jan van den Ende (1995) Ad Donker, Rotterdam
- Verscheidene bezoeken aan de Metro van Charleroi
- Trammaterieel in Nederland en België – Herman van 't Hoogerhijs (1996). Uitgeverij De Alk, ISBN 90 6013 948 8
- Trams 2006 – B.A. Schenk / M.R. Van Den Toorn. Uitgeverij De Alk, ISBN 90 6013 456 7
- Trams 2007 – B.A. Schenk / M.R. Van Den Toorn. Uitgeverij De Alk, ISBN 90 6013 466 4
| Zie de categorie Trams in the Charleroi region van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
| Openbaar vervoer in België | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||||||