Maori (volk)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Māori)
Ga naar: navigatie, zoeken

Maori is de naam van het volk dat Nieuw-Zeeland bewoonde toen het door Europeanen werd ontdekt. Hun taal heet ook Maori. Volgens hun overlevering zijn ze niet de oorspronkelijke bewoners - ze kwamen enkele eeuwen eerder dan de Europeanen op Nieuw-Zeeland, waar ze de werkelijke oorspronkelijke bewoners verdrongen.

Welkom door Maori's in Rotorua, Nieuw-Zeeland
Maoriman met tatoeages, 1860-1889
Een Maori-performer voert een haka uit, deze dans is een symbool voor Nieuw-Zeeland, 2007

Betekenis[bewerken]

Het woord maori betekent 'normaal' of 'gewoon persoon' in het Maori. Het woord komt ook voor in andere Polynesische talen, zoals maoli in het Hawaïaans en Maohi in het Tahitiaans staan voor oorspronkelijk, echt. De officiële schrijfwijze is Māori[1]. De naam Maori wordt ook gebruikt om de mensen en de taal van de Cookeilanden te beschrijven.

Geschiedenis[bewerken]

Sommige bronnen melden dat de Maori's al in de vroege middeleeuwen naar Nieuw-Zeeland kwamen. Volgens hun eigen vertellingen woonden ze oorspronkelijk op Hawaiki en voeren ze in waka's (grote boten) weg, op zoek naar eten en nieuw land. Vanuit hun waka zagen ze in de verte een stuk land, met een lange, witte uitgestrekte wolk erboven, dat zij vanaf dan Aotearoa ('Land van de lange witte wolk') zouden noemen. Stammen konden onderling vaak en veelvuldig ruzie en ook oorlog hebben, maar Aotearoa was groot genoeg voor iedereen.

In de eerste helft van de 18e eeuw kwamen er meer Europeanen naar Nieuw-Zeeland, die een grote invloed op de Maori's hadden. Enerzijds brachten de Europeanen de vreemdste dingen mee van overzee en stonden zij daarom in hoog aanzien bij de Maori. Anderzijds hadden genoeg stammen door dat de Europeanen achter hun heilige grond aanzaten (die zij soms kochten voor een paar kilo zout), tot grote woede van de Maori. In een poging een eind te maken aan de onenigheden over land, wordt op donderdag 6 februari 1840 door enkele Maori-stamhoofden en vertegenwoordigers van de Britse Kroon het Verdrag van Waitangi getekend.

In 1856 stelden de Maori's een centrale leider aan: koning Potatau I. Dit was een grote verandering voor de Maori's omdat ze nooit echt een leider hadden gekend, enkel stamhoofden. Na de door de stammen verloren Maori-oorlogen lag het land van de Maori er heel erg slecht bij. Het was bijna allemaal onbruikbaar om voedsel op te verbouwen. Door alle ziekten die er uit Europa over gekomen waren en als gevolg van de oorlog gingen er steeds meer Maori's dood. In 1769 waren er nog 120 000 Maori's, in 1896 waren dit er nog maar 42 000. In de 20e eeuw is het aantal Maori's weer gestegen naar zo'n 500 000. Dat is ongeveer 0,0083% van de wereldbevolking en 12,2% van de huidige Nieuw-Zeelandse bevolking.

Mythen en het geloof[bewerken]

De Maori's kennen veel verschillende mythen, waarin vaak hun voorvaderen de hoofdrol spelen. Deze voorvaders zijn voor de Maori's hun goden, die zij op verschillende wijzen aanbidden.

De mythen zijn vaak heroïsche verhalen met een sterke moraal, waarin een oude Maori-leider, die op de rug van een walvis bij hen kwam, de hoofdrol speelt.

Met de komst van de Europeanen naar Nieuw-Zeeland werden vele Maori's bekeerd tot het Christendom, maar enkele leiders waren vasthoudend aan de oude waarden en normen en hebben ervoor gezorgd dat de oude cultuur niet verloren is gegaan.

Huidige situatie[bewerken]

Er zijn nog steeds Maori's die zo leven als hun voorouders leefden. Ook zijn er nog steeds Maori's die in het stamgebied van hun voorouders leven. De klederdracht is bij sommige Maori's nog steeds dezelfde als vroeger, net als de grote Tā moko (gezichtstatoeages). Een groot deel van de Maori's is gaan leven als de Europeanen. Zij hebben dezelfde rechten, maar het is over het algemeen wel zo dat ze minder goede banen hebben.

Trivia[bewerken]

  • Een interessante Maoritraditie zien we terug in het moderne rugby. Vóór iedere wedstrijd voert het Nieuw-Zeelandse rugbyteam de zogenoemde haka uit, de oude Maori-dans.
  • Bij een officiële begroeting van Maori's worden voorhoofd en neus tegen elkaar gedrukt: het voorhoofd is de plaats van gedachten en herinneringen aan de voorouders ("Ik laat jou toe in mijn familie"); de neus staat symbool van ademhalen, leven ("Ik wens jou adem, leven toe").
  • De film over het leven van een Maori-familie in een sloppenwijk in Nieuw-Zeeland "Once Were Warriors", naar het gelijknamige boek geschreven door Alan Duff, sleepte in 1994 en 1995 in totaal 7 internationale filmprijzen in de wacht. Het boek kreeg een (wederom verfilmd) vervolg: "What Becomes of the Broken Hearted".
  • Het enige Maori "wharenui" (groot huis) in de open lucht buiten Nieuw-Zeeland ligt in Engeland, naar Guildford.

Zie ook[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

  1. Māori Language Commission; alleen in het Engels