Maïs
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Maïs | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Maïs |
|||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
| Geslacht | |||||||||||||||||
| Zea |
|||||||||||||||||
 Maïskorrels |
Maïs (Zea mays ssp. mays) is een graan afkomstig uit Midden-Amerika en behoort tot de Grassen. Maïs is een directe domesticatie van de teosinte Zea mays ssp. parviglumis.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
Maïs komt oorspronkelijk uit Midden-Amerika waar het gewas door Indianen veredeld werd tot grotere, voedzamere kolven. Zij zochten steeds de beste, lekkerste, grootste kolven uit om de maïs mee voort te planten. Waarschijnlijk zijn ze ooit begonnen met de teosinte, een klein grasplantje. Columbus, die in 1492 Amerika 'ontdekte' heeft de plant uiteindelijk meegenomen naar Spanje waar de plant direct goed gedijde. Voor het koudere klimaat hebben de Europeanen de maïs zelf verder veredeld waarna de plant het in koudere gebieden ook steeds beter ging doen.
[bewerken] Bloeiwijze
Bij maïs zijn de vrouwelijke en mannelijke bloemen van elkaar gescheiden. Aan de top van de plant zitten in de pluim de mannelijke bloemen. Ongeveer halverwege de plant zitten in de oksels van de bladeren één of meer kolven bestaande uit de vrouwelijke bloemen.
[bewerken] Veredeling
Maïs is een windbestuiver. Vroeger bestonden de rassen uit zogenaamde open bestoven rassen. Tegenwoordig zijn bijna alle maïsrassen hybriden. Afhankelijk van de opbouw wordt gesproken van enkelvoudige (opgebouwd uit twee inteeltlijnen), drieweg (drie inteeltlijnen) of vierweg (vier inteeltlijnen) hybriden. Door maïsplanten via zelfbestuiving in te telen worden inteeltlijnen verkregen. Als deze inteeltlijnen in specifieke combinaties elkaar bestuiven ontstaan beter groeiende en hoger opbrengende planten. Dit effect noemen we "heterosis". Kruisbestuiving wordt verkregen door de moederplanten te ontpluimen.
[bewerken] Bestanddelen van de maïskorrel
Maïs behoort tot de monocotylen of eenzaadlobbige planten. Het reservevoedsel zit bij de maïskorrel dus opgeslagen in het endosperm. Er wordt onderscheid gemaakt in dent en flint. De dentkorrel is te herkennen aan het deukje in de top van de korrel. Een maïskorrel van het denttype bestaat voor 80% uit koolhydraten (zetmeel en suikers), 10% eiwit, 4,5% olie, 3,5% vezels en 2% mineralen. Het zetmeel bestaat hoofdzakelijk uit twee polysachariden, waarvan amylopectine met 75 à 80 % van de hoeveelheid polysacchariden de belangrijkste is. Amylose is de andere belangrijke polysacharide. Bij de kleefmaïs bestaat het zetmeel in de korrel hoofdzakelijk uit amylopectine.
[bewerken] Toepassingen
Maïs wordt op verschillende manieren als voedsel gebruikt:
- Maïsmeel wordt o.a. gebruikt om tortilla's en maïsbrood te maken.
- Ook cornflakes worden van maïs gemaakt.
- Het maïszetmeel wordt in de vorm van maïzena gebruikt als bindmiddel voor sauzen, soepen of pap.
- Maïsgluten is een restproduct dat ontstaat bij de zetmeelwinning uit korrelmaïs en is zeer eiwitrijk. Maïsgluten wordt als veevoer voor onder andere runderen gebruikt. Gebroken maïskorrels worden als zetmeelbron gebruikt bij de bierbereiding. Door de lage hoeveelheid gluten in maïsmeel is het echter niet geschikt om te laten rijzen als brood.
- Maïsolie wordt gebruikt als tafelolie.
- Maïsbier wordt (oa) in Afrika gemaakt. De vrouwen maken een maïspap waarin speeksel gespuugd wordt. De enzymen in het speeksel zetten het aanwezige zetmeel om in gluten/suikers die na een paar dagen gisten worden omgezet in een beetje alcohol.
- In de VS wordt maïs ook gebruikt om whiskey van te maken. De traditionele Bourbon moet minimaal 51% maïs bevatten, maar meestal is dat zo'n 70%.
- Pofmaïs wordt gebakken op de pan en verandert in popcorn, doordat het vocht in de korrel bij verhitting uitzet. Pofmaïs is een speciaal maïstype dat veel vocht in de korrel vasthoudt.
- Polenta, een couscousachtige maïs-pap in Italië en Oost-Europa
|
|
|
|
Daarnaast wordt maïs gebruikt als grondstof voor een vergister voor de productie van biogas.
[bewerken] Maïsteelt
[bewerken] Snijmaïs
In Nederland wordt in de landbouw veel, meer dan 200.000 ha, snijmaïs geteeld. Omdat het klimaat eigenlijk te koud is voor maïs, worden de korrels hier niet rijp. Er zijn echter wel vroege tot zeer vroeg rassen ontwikkeld die voor de teelt van korrelmaïs gebruikt kunnen worden. Als regel wordt geoogst tussen half september en half oktober als de korrel hard deegrijp is. Bij een door nachtvorst vrijwel geheel bevroren gewas dient niet te lang met oogsten gewacht te worden. In het algemeen wordt het gehele gewas met blad, stengel en kolven verhakseld met een maïshakselaar en ingekuild. Maïs kan echter ook in de vorm van korrelmaïs, natte korrelmaïs met spil (CCM = Corn Cob Mix) voor zowel varkens als rundvee en maïskolvensilage (MKS) voor rundvee geoogst worden. Snijmaïs is een zetmeelrijk veevoer dat vooral gebruikt wordt in de rundveehouderij.
[bewerken] Suikermaïs
Ook wordt in Nederland suikermaïs (Zea mays convar. saccharata) voor de verse consumptie geteeld. De korrels worden in het zogenaamde melkrijpe stadium geoogst. Het optimale oogststadium wordt bereikt als de kolfkwast donkerbruin verkleurd is, de korrels tot bijna bovenin de kolf warmgeel van kleur en nog niet ingedeukt zijn. Er kan onderscheid gemaakt worden in extra zoete en normaal zoete suikermaïs. Normaal zoete suikermaïs heeft een vrij laag suikergehalte en wordt in Nederland weinig geteeld. Extra zoete suikermaïs kan, doordat de omzetting van suiker naar zetmeel genetisch geblokkeerd is, wel tot 20% suiker bevatten. De genetische blokkade bij extra zoete maïs berust op een ander gen dan die van normaal zoete maïs. Daarom mogen extra zoete maïs en normale suikermaïs niet bij elkaar staan en ook niet in de buurt van snijmaïs, omdat bij bestuiving de blokkade van suiker naar zetmeel wordt opgeheven.
[bewerken] Energiemaïs
Sinds het begin van dit millennium wordt er in Nederland energiemaïs verbouwd. Deze maïs kan iets later zijn dan gewone snijmaïs, maar dient wel af te rijpen tot meer dan 30% d.s. van de gehele plant. bij een energiemaïsras is de methaangasopbrengst per ha dé maatstaf.
In een mestvergister wordt mest van een rund of varken gedaan en deze wordt gemengd met een akkerbouwproduct (dit is vaak energiemaïs). Tijdens het vergisten ontstaat er biogas. Biogas kan gebruikt worden als brandstof of om elektriciteit mee op te wekken.
Zie ook: Biologische zaaitabel
[bewerken] Siermaïs
Siermaïs is maïs die gebruikt wordt in de bloemsierkunst. Hiervoor worden verschillende rassen gebruikt, waaronder aardbeienmaïs en Amero.
Siermaïs kiemt na 10 tot 14 dagen bij 19-22 °C. De rassen die als siergewas worden gebruikt, dienen zo vroeg mogelijk gezaaid te worden, omdat de afrijping anders te wensen kan overlaten. Dit geldt in het bijzonder voor aardbeienmaïs. Voor de buitenteelt kan tussen eind april tot en met juni gezaaid worden.
[bewerken] Gentechmaïs
Veredelingsbedrijven hebben inmiddels een hele reeks genetisch gemodificeerde rassen gekweekt en op de markt gebracht. Zo zijn maïsrassen resistent gemaakt tegen de Europese maïsboorder (Ostrinia nubilalis) en zijn rassen van maïs ongevoelig gemaakt voor bepaalde herbiciden (voor het bedrijven van monocultuur).
Over genetisch gemodificeerde maïs is veel discussie. Zo blijken de sinds januari 2006 in de EU toegelaten genetische gemodificeerde maïsrassen met de 'MON863'-gencombinatie (event) groeistoornissen en lever- en nierschade te veroorzaken bij ratten. De producent Monsanto wist van deze onderzoeksresultaten, maar heeft die verborgen gehouden.
De gentechbedrijven hebben een monopoliepositie op de markt, waardoor de maïsproducenten voor hun productie sterk afhankelijk worden van een klein aantal bedrijven. Monsanto produceert naast genetisch gemodificeerde gewassen ook onkruidbestrijdingsmiddelen. Hierbij wordt ingespeeld op de monopoliepositie die het bedrijf heeft, door de maïs door middel van genetische modificatie resistent te maken tegen de eigen onkruidverdelger 'Roundup'. Deze actie heeft op veel verzet gestuit, omdat een maïsproducent op deze manier verplicht is om ook zijn bestrijdingsmiddelen bij Monsanto in te kopen, als hij deze maïssoort aanschaft.
Zie http://www.greenpeace.org/international/news/monsanto_movie080307 voor een film over de controversiële toelating van gentechmaïs en Roundup.
[bewerken] Maïs goed voor het milieu
Maïs behoort tot de groep C4-gewassen, een groep planten met een beperkte ademhaling die een zeer hoge koolstofopname realiseren. Eén hectare maïs absorbeert 22 à 44 ton CO2 per jaar, en produceert 16 à 32 ton zuurstof per jaar. Dit is aanzienlijk meer dan wat 1 hectare bos per jaar aan zuurstof kan leveren.
[bewerken] Soorten en rassen
- Zea diploperennis
- Zea luxurians
- Zea mays ssp. huehuetenangensis
- Zea mays ssp. mays
- Zea mays ssp. mexicana
- Zea mays ssp. parviglumis
- Zea nicaraguensis
- Zea perennis
[bewerken] Ziekten
- Stengelrot is de meest voorkomende ziekte in maïs en wordt veroorzaakt door Fusarium-schimmels. Het merg van de stengelvoet verrot, de voet van de stengel wordt zacht en de stengels knikken om. Ook de kolven kunnen worden aangetast. De ziekte treedt op als de plant aan het afrijpen of verzwakt is.
- Ritnaalden komen vooral voor na het scheuren van grasland. De larven van de kniptor boren zich in het gewas waardoor de plant slap gaat hangen. Bestrijding kan plaatsvinden door een grondbehandeling met 3,5 liter lindaan 21% per ha.
- Builenbrand (Ustilago maydis) kan tijdens een warme zomer optreden. Hierbij worden in plaats van korrels builen, vruchtlichamen van de schimmel, in de kolf gevormd.
De fritvlieg legt haar eitjes op de plant voor het vierde bladstadium. De larve kan vergroeiingen veroorzaken. Aangetaste planten zullen meer dan normaal uitstoelen. Een zaadbehandeling met methiocarb is meestal afdoende tegen deze aantasting.
De maïswortelboorder is een quarantaineorganisme die de wortels van de maïsplant kan aantasten.
[bewerken] Referenties
| Graansoorten |  |
|---|---|
|
Gerst · Gierst · Haver · Maïs · Rogge · Sorghum · Tarwe · Triticale · Rijst · Spelt · Teff |
| Plantaardige olie |
|---|
|
Borageolie - Castorolie - Jatropha-olie - Katoenzaadolie - Kokosolie - Koolzaadolie - Lijnzaadolie - Maïsolie - Olijfolie - Palmolie - Palmpitolie - Pindaolie - Raapolie - Rijstolie - Saffloerolie - Sesamolie - Sojaolie - Teunisbloemolie - Walnootolie - Wonderolie - Zonnebloemolie |
 |
Wikikookboek bevat een recept voor Maïs. |
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Zea mays op Wikimedia Commons. |
|
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Zea mays van Wikimedia Commons. |
