Jacob van Maerlant

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Maerlant)
Ga naar: navigatie, zoeken
Jacob van Maerlant, miniatuur in de Spieghel Historiael (ca. 1325-1335).
Vreemde volkeren in Der naturen bloeme.
Jacob van Maerlant voor het stadhuis van Damme (14 sep 2004).

Jacob van Maerlant (Brugse Vrije, ca. 1235 – ca. 1300) was een auteur (dichter, schrijver, vertaler) afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden.

Inhoud

[bewerken] Levensloop

Jacob van Maerlant werd geboren in de omgeving van Brugge en vestigde zich in het nabijgelegen Damme. Omstreeks 1260 werd hij koster in het plaatsje Maerlant op Voorne, vlakbij Brielle, waar hij met zijn schrijversactiviteit startte. Hij werd begraven in de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Damme. Op de grafplaat stond Jacob van Maerlant, bril op de neus, een boek op een lezenaar te bestuderen. Op deze lezenaar stond een uil afgebeeld, met de woorden Uyl en spieghel. Hierdoor ontstond het geloof dat dit de grafsteen van Tijl Uilenspiegel ging, met een ware cultus als gevolg. Zelfs de tekst op de grafplaat werd in 1725 aangepast, naar Ghy voorbygaender, staet, siet hier Uylenspieghel; bidt Godt voor hem, hy was een recht cluytspeelder.[1]

Aan het einde van de achttiende eeuw kreeg de Damse pastoor genoeg van deze toeloop en liet hij de grafzerk omdraaien. In 1839 hield de Société d'Émulation l’histoire et les antiquités de la Flandre occidentale opgravingswerken in de hoop de steen terug te vinden. De werken waren al behoorlijk opgeschoten toen bleek dat zoeken eigenlijk vruchteloos was. De grafzerk was in 1829 namelijk verkocht aan een marmerwerker. De vereniging deed dan ook meteen een oproep om een standbeeld op te richten en begon fondsen in te zamelen, in de hoop in 1841 het beeld te kunnen inhuldigen. Het standbeeld op de Markt zou er echter pas komen in 1860, naar ontwerp van de Brugse beeldhouwer Hendrik Pickery. In 1893 kwam er ook nog een nieuwe grafplaat in de zuidelijke torenmuur van de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk. Ontwerper was terug Hendrik Pickery. De schrijver wordt terug lezend afgebeeld, maar nu luidt de tekst slechts Hier ligt Jacob van Maerlant begraven.[2][3][4]

[bewerken] Werk

In zijn eerste werken sloot hij aan bij de traditie van de ridderromans. Alexanders Geesten was een biografie van Alexander de Grote in ruim 14.000 verzen. Andere werken in die traditie waren Historie van den grale, Merlijns boeck en de Istory van Troyen.

Rond 1270 keerde hij terug naar Damme. Daar ontstond Der naturen bloeme (naar De natura rerum van Thomas van Cantimpré), de eerste natuurencyclopedie in de volkstaal. In 1271 bewerkte hij de Historia Scholastica van Petrus Comestor tot Rijmbijbel, een vertelling van de Bijbelse geschiedenis in de Nederlandse volkstaal. Hiertegen bestond in de leiding van de rooms-katholieke Kerk weerstand, omdat zo de Bijbel voor grote groepen gelovigen leesbaar werd.

Van 1285 tot 1288 werkte Jacob van Maerlant aan zijn grootste werk, de Spieghel historiael, een bewerking van de Latijnse kroniek Speculum historiale van Vincent van Beauvais, waarin hij de wereldlijke geschiedenis beschreef.

Doctoraal onderzoek (Van Anrooij 1997) bracht aan het licht dat Jacob van Maerlant tevens de auteur is van het tot dan anonieme Van neghen den besten.[5] Dit zou zijn laatste werk zijn. Het is een van de weinige werken met Europese verspreiding waarvan de brontekst in het Middelnederlands is geschreven. Het werk heeft een verregaande en langdurige invloed gehad op de erecode van de West-Europese ridderlijke elite.

Doordat Jacob van Maerlant zich in zijn werken van de volkstaal bediende, droeg hij veel bij aan de verbreiding van kennis over allerlei zaken. De Antwerpse dichter Jan van Boendale noemt hem in 1330 "die vader der dietscher dichter algader", ofwel "De stamvader aller dichters in het Nederlands".

[bewerken] Overzicht van toegeschreven werken

in de traditie van de ridderromans

  • Alexanders Geesten
  • Historie van den grale
  • Merlijns boeck
  • Istory van Troyen

natuurencyclopedie

  • Der naturen bloeme (1270)

gewijde geschiedenis

niet-gewijde geschiedenis

hagiografie

  • Leven van S. Franciscus

strofische gedichten

  • Wapene Martijn (ca. 1266) (Eerste Martijn)
  • Tweede Martijn
  • Van der Drievoudecheide (Derde Martijn)
  • Verkeerde Martijn
  • Der Kerken claghe
  • Van den lande van overzee (ca. 1291)

andere

  • Heimelykheid der heimelykheden (1266)
  • Lapidarijs (verloren gegaan werk over de genees- en toverkracht van gesteenten)
  • Leven van Ste. Clara
  • Sompniariis (verloren gegaan werk over droomuitlegging)
  • Torec (ca. 1262)
  • Van neghen den besten (na 1291)

[bewerken] Nagedachtenis

Maerlant kreeg in de tweede helft van de 19de eeuw te Damme (voor het stadhuis) een standbeeld van A. Pickery. Hij werd in 2005 genomineerd voor de Vlaamse versie van De Grootste Belg, maar strandde op nr. 182 buiten de officiële nominatielijst.

[bewerken] Literatuur

  • W. van Anrooij, Helden van weleer. De Negen Besten in de Nederlanden (1300-1700), Amsterdam, Amsterdam University Press, 1997.
  • Ingrid Biesheuvel, Maerlants wereld. Juweeltjes van zijn hand, Amsterdam, Amsterdam University Press, 1998.
  • Jozef Janssens en Martine Meuwese, Jacob van Maerlant Spiegel Historiael De miniaturen uit het handschrift Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, KA XX, Davidsfonds/Clauwaert, 1997.
  • Frits van Oostrom, Maerlants wereld, Prometheus, Amsterdam, 1996.

[bewerken] Externe links

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  1. ↑ C. CARTON, "Rapport présenté au comité directeur de la Société d'Emulation pour l'histoire et les antiquités de la Flandre Occidentale, sur les fouilles faites sous la tour de l'église de Damme, pour retrouver le tombeau de Jacques van Maerlandt", Annales de la Société d’émulation pour l’histoire et les antiquités de la Flandre occidentale, 1 (1839), 273-286.
  2. ↑ C. CARTON, "Rapport présenté au comité directeur de la Société d'Emulation pour l'histoire et les antiquités de la Flandre Occidentale, sur les fouilles faites sous la tour de l'église de Damme, pour retrouver le tombeau de Jacques van Maerlandt", Annales de la Société d’émulation pour l’histoire et les antiquités de la Flandre occidentale, 1 (1839), 273-286.
  3. ↑ "Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk (ID: 78708)", Inventaris van het onroerend erfgoed, 2011 (http://inventaris.vioe.be/dibe/relict/78708, geraadpleegd op 18 februari 2011).
  4. ↑ "Beeld van Jacob van Maerlant (ID: 78718)", Inventaris van het onroerend erfgoed, 2011 (http://inventaris.vioe.be/dibe/relict/78718, geraadpleegd op 18 februari 2011).
  5. ↑ Helden van weleer. De Negen Besten in de Nederlanden (1300-1700), W. van Anrooij. Amsterdam University Press, 1997.
Wikimedia Commons
Wikisource NL Meer bronnen die bij deze auteur horen, kan men vinden op de pagina Jacob van Maerlant op de Nederlandstalige Wikisource.
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacob_van_Maerlant&oldid=29594928"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten

Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen