Malthusiaanse catastrofe

Een malthusiaanse catastrofe is een catastrofe als resultaat van de situatie dat de landbouw- (of, in recentere formuleringen, economische) productie uiteindelijk door de bevolkingsgroei wordt overtroffen. De theorieën van malthusiaanse catastrofe zijn zeer gelijkaardig aan de onderhoudstheorie van lonen. Het belangrijkste verschil is dat de malthusiaanse theorieën over verscheidene generaties of eeuwen voorspellen terwijl de onderhoudstheorie van lonen over jaren en decennia voorspelt.

Traditionele meningen

In 1761 publiceerde Robert Wallace Diverse Perspectieven op de Mensheid, waarin hij stelde dat de vooruitgang zich uiteindelijk ongedaan zou maken door een te grote bevolking. Zevenendertig jaar later publiceerde Thomas Malthus zijn nu beroemde Essay over het Principe van Bevolking. Daarin voorspelde hij dat de bevolkingstoename uiteindelijk voedsellevering zou overtreffen. Deze voorspelling werd gebaseerd op het idee dat de bevolking, ongecontroleerd, meetkundig stijgt, terwijl de voedsellevering slechts rekenkundig kon groeien. Mathematisch zal elke stijgende meetkundige reeks (bijvoorbeeld 2, 4, 8, 16, 32) uiteindelijk alle rekenkundige reeksen overtreffen (bijvoorbeeld 10, 20, 30, 40, 50). De resulterende daling van voedsel per persoon zal uiteindelijk leiden tot een catastrofe. Volgens Malthus kan de catastrofe slechts door zelfbedwang ("morele terughoudendheid"), of door "ondeugden" ("vice") worden verhinderd. Dat laatste begrip omvatte volgens hem contraceptie en abortus. De effectiviteit van het een en het ander schatte hij overigens laag in.

Malthus gaf geen tijdkader voor zijn catastrofe. Tot nu toe is de bevolkingstoename hoofdzakelijk geometrisch geweest, zoals Malthus voorspelde. De malthusiaanse catastrofe echter is niet voorgekomen, hoofdzakelijk omdat de groei van de voedsellevering ook ruwweg geometrisch, niet rekenkundig is geweest. Voorts hebben het algemene gebruik van contraceptie en de abortus, (de malthusiaanse ondeugden), de bevolkingstoename beheerst. In feite is momenteel de voedsellevering per persoon meerdere keren hoger dan toen Malthus zijn essay schreef.

Kritiek op de catastrofe-theorie

Contra: Critici menen dat onvoldoende rekening wordt gehouden met het feit dat bevolkingsgroei ook zal leiden tot groei van het menselijk vernuft, dat oplossingen zal aanbieden. De malthusiaanse catastrofe zal daardoor mogelijk nooit optreden. Maar tegen deze stelling kan dan weer aangevoerd worden dat het bestaan van oorlogen en armoede juist bewijzen dat het plafond constant doorbroken wordt op lokale schaal.

Pro: In de hedendaagse economie en sociologie dient men ook rekening te houden met andere factoren dan alleen voedsel. Energie, grondstoffen, gezondheid, onderwijs, huisvesting en werkgelegenheid zijn belangrijke factoren die meegeteld dienen te worden. Sinds het begrip grenzen van de groei werd ingevoerd door de Club van Rome in de jaren 1970 is het besef gegroeid dat de aarde een eindig systeem is. De 'oorlog om olie' vanaf het eind de twintigste eeuw kan worden beschouwd als een gevolg van het overschrijden van het malthusiaans plafond. Volgens de FAO, de voedsel en landbouworganisatie van de Verenigde Naties, was het aantal mensen dat honger lijdt in 2009 tot recordhoogte gestegen.

Zie ook

• Overbevolking
• Malthusiaans plafond
• Demografie
• Demografische revolutie

Externe links

• De internationale Maatschappij van Malthus
• Essay van David Friedman tegen de conclusies van Malthus
• De homepage van Tendensen in de Wereldbevolking van de Afdeling van de Bevolking van de Verenigde Naties

Bronnen, noten en/of referenties